Το δίδαγμα των νεομαρτύρων - Zachariadou, Elizabeth Α. (Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, 1990)
Τά αγιολογικά κείμενα, τις περισσότερες φορές έργα μοναχών ή κληρικών, τα όποια διαβάζονταν μέσα στα μοναστήρια καί στις έκκλησίες, περιέ- κλειναν πάντα ένα δίδαγμα προς τό χριστιανικό ποίμνιο. Συνήθως ή ζωή καί τά έργα τοϋ αγίου, πού έξιστοροϋνται μέσα σ’ ένα κείμενο, άποτελοϋν ένα παράδειγμα πού ή Εκκλησία παρουσιάζει προς τούς πιστούς. Κατά τήν περίοδο τής τουρκικής έξάπλωσης (13ος-15ος αί.) καί, αργότερα, κατά τήν τουρκοκρατία παρουσιάζεται στήν αγιολογία ό τύπος τού Χριστιανού, ό όποιος, γιά διάφορους λόγους, άσπάσθηκε τόν Μωαμεθανισμό άλλά άργότε- ρα μετανόησε καί θέλησε νά ξαναγυρίσει στήν παλαιά του θρησκεία. Επειδή όμως ή ίσλαμική νομοθεσία άπαγορεύει μέ θάνατο τήν άποστασία άπό τόν Μωαμεθανισμό, ό έξισλαμισμένος Χριστιανός ύποχρεώθηκε νά πάρει τόν δρόμο τού μαρτυρίου καί νά αγιάσει (π.χ. ό "Αγιος Μιχαήλ ό Νέος, ό "Αγιος Θεόδωρος ό Νέος, ό "Αγιος Μάρκος ό Νέος). Ή ’Ορθόδοξη Εκκλησία, προέβαλλε τήν περίπτωση αύτών τών αγίων, έπειδή προσπαθούσε νά προφυλάξει τό ποίμνιο άπό τόν έξισλαμισμό τονίζοντας πώς μέσα στήν ’Οθωμανική Αύτοκρατορία ή έπιστροφή στον Χριστιανισμό σήμαινε μαρτυρικό θάνατο.