Η απαιτητική ανάγνωση των εικόνων στα εικονογραφημένα βιβλία του Σαραμάγκου - Kaliakatsou, Ioanna; Giannikopoulou, Aggeliki (Preschool and Primary Education, 2016)
Τα δύο εικονογραφημένα παιδικά βιβλία του Νομπελίστα συγγραφέα Ζοζέ Σαραμάγκου, αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα της μεταμοντέρνας αυτοαναφορικής μυθοπλασίας για παιδιά. Η απλότητα και γραμμικότητα της κειμενικής αφήγησης και στα δύο βιβλία αντιπαραβάλλεται και αλληλεπιδρά με την αυτοαναφορική εικονική αφήγηση δημιουργώντας ένα ελκυστικό σύνολο που αυτοσυνείδητα στρέφεται στον τρόπο που η αφήγηση εμπλέκεται στην αναδόμηση των παραστάσεων του παρελθόντος. Μεταμυθοπλαστικές τεχνικές, όπως η διάρρηξη του αφηγηματικού χρόνου, οι άμεσες και φανερές παρεμβάσεις του αφηγητή, η διακειμενικότητα, η οπτικοποίηση των τεχνικών γραφής, η ανάμιξη του διηγητικού χρόνου της ιστορίας με τον μη-διηγητικό κόσμο της γραφής, ο εγκιβωτισμός, το απροσδιόριστο τέλος συνιστούν μερικά μόνο από τα αυτοαναφορικά τεχνάσματα που εμφανίζονται στην εικονογράφηση και προκαλούν τον αναγνώστη σε μια διαφορετική ανάγνωση του βασικού θέματος των βιβλίων: την αφηγηματοποιημένη μνήμη. Στη μελέτη αυτή θα εξετάσουμε τον τρόπο που οι μαθητές της Πέμπτης τάξης ενός δημοτικού σχολείου σε μια αστική γειτονιά της Αθήνας ανταποκρίθηκαν και προσέλαβαν την αυτοαναφορικότητα της εικονογράφησης και κυρίως, το πώς συνέδεσαν τη μεταμυθοπλασία της εικονογράφησης με την συνειρμική ανάκληση του παρελθόντος. Τα βιβλία διαβάστηκαν φωναχτά από την εκπαιδευτικό και σιωπηρά από την ομάδα των μαθητών για χρονικό διάστημα δύο εβδομάδων, ενώ οι σχολιασμοί τους καταγράφηκαν και αποκωδικοποιήθηκαν στη συνέχεια. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι μαθητές αξιοποιώντας διακειμενικές, εξωλογοτεχνικές, προσωπικές περικειμενικές και κειμενικές εμπειρίες και γνώσεις μπόρεσαν να διαβάσουν τις εικόνες του βιβλίου ως ένα μεταμοντέρνο αντικατοπτρισμό τόσο της ανάμνησης ως κατασκευής, όσο και του εικονογραφημένου βιβλίου ως είδους. Λέξεις κλειδιά: εικονογραφημένο βιβλίο, μεταμυθοπλασία, αναμνήσεις, πρόσληψη των παιδιών