Ανήλικοι και νεαροί ενήλικες ως δράστες σεξουαλικής κακοποίησης μέσω εικόνας: Μια συστηματική χαρτογράφηση της βιβλιογραφίας - Φιλιππίδης Γεώργιος; Μπράνη Αναστασία (Κοινωνική Πολιτική, 2026)
Η σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνας (Image-Based Sexual Abuse –εφεξής I.B.S.A.) αποτελεί ένα σύγχρονο και ανησυχητικό φαινόμενο ψηφιακής βίας με σοβαρές προεκτάσεις στο νεανικό πληθυσμό. Η I.B.S.A. περιλαμβάνει τη μη συναινετική διανομή σεξουαλικών εικόνων, καθώς και συναφείς πρακτικές, όπως ο σεξουαλικός εκβιασμός (sextortion), το εξαναγκαστικό sexting, το cyberflashing, το upskirting και η παραγωγή περιεχομένου deepfake/nude. Το φαινόμενο συνδέεται με τις έμφυλες ανισότητες, καθώς και με ποικίλες ψυχοκοινωνικές παραμέτρους, αντανακλώντας την αλληλεπίδραση κοινωνικών, πολιτισμικών και τεχνολογικών παραγόντων. Η παρούσα ανασκόπηση εξετάζει και συνθέτει τη σύγχρονη βιβλιογραφία, εστιάζοντας στην επικράτηση της σεξουαλικής κακοποίησης μέσω εικόνας, στους παράγοντες κινδύνου και στους παρακινητικούς μηχανισμούς των ανήλικων και νεαρών ενηλίκων δραστών. Η αναζήτηση διενεργήθηκε στις βάσεις δεδομένων PubMed, Google Scholar και SCOPUS, καθώς και στο περιοδικό «Κοινωνική Εργασία – Επιθεώρηση Κοινωνικών Επιστημών», περιλαμβάνοντας μελέτες από την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία. Συνολικά, 29 μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια ένταξης. Τα κύρια ευρήματα καταδεικνύουν ότι: ) η I.B.S.A. εμφανίζει υψηλά ποσοστά εμπλοκής με έντονη έμφυλη διάσταση, όπου οι άνδρες εμφανίζονται συχνότερα ως δράστες, β) η διάπραξη συναρτάται με ψυχοκοινωνικούς παράγοντες, όπως η ανοχή στον σεξιστικό λόγο και η ενοχοποίηση του θύματος (victim-blaming), γ) αναδεικνύονται κρίσιμα ψυχολογικά χαρακτηριστικά των δραστών, όπως ελλείμματα ενσυναίσθησης, χαμηλή αυτοεκτίμηση, χαμηλός αυτοέλεγχος και διαστάσεις της «Σκοτεινής Τετράδας» (ναρκισσισμός, μακιαβελισμός, ψυχοπάθεια, σαδισμός), και δ) τα κίνητρα επικεντρώνονται στην κοινωνική επιδοκιμασία από την ομάδα των συνομηλίκων (κοινωνική μάθηση), την ψυχαγωγία και την επιβεβαίωση της «ηγεμονικής αρρενωπότητας». Η μελέτη καταλήγει στην ανάγκη στοχευμένων παρεμβάσεων από την Κλινική Κοινωνική Εργασία για την καλλιέργεια ψηφιακής αγωγής και πρόληψης, την θεραπευτική αντιμετώπιση των δραστών, καθώς και δράσεις αποδόμησης των έμφυλων στερεοτύπων στην κοινότητα.