Η κριτική της θεωρίας της πάλης των τάξεων από τον Κ. Παπαϊωάννου - Κουτρούλης Σπύρος (Ηθική. Περιοδικό φιλοσοφίας, 2023)
Ο Κώστας Παπαϊωάννου αναπτύσσει την κριτική στη θεωρία των τάξεων του Μαρξ σε μια σειρά έργων του. Η πλέον τεκμηριωμένη και αναλυτική ερμηνεία του περιλαμβάνεται στο έργο του Μαρξ και μαρξισμός, αλλά και στη Γένεση του Ολοκληρωτισμού, όσο και στο Κράτος και φιλοσοφία – ο διάλογος Μαρξ-Χέγκελ. Η θεωρία της πάλης των τάξεων προβάλλεται από τη μαρξική σκέψη ως το κλειδί για να κατανοήσουμε την εξέλιξη της ιστορίας. Όμως, ο Μαρξ δεν είχε καταλήξει σε μια θεωρία αλλά σε τρείς τουλάχιστον, διαφορετικές μεταξύ τους. Η πρώτη περιέχεται στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, η δεύτερη στην Αθλιότητα της φιλοσοφίας και η τρίτη στα Grundrisse, ενώ, αν σταθούμε περισσότερο στο υπόλοιπο έργο του Μαρξ (όπως η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, όπου η μικρή αγροτική ιδιοκτησία αναδεικνύεται ως η προϋπόθεση της κρατικής γραφειοκρατίας), είναι βέβαιο ότι θα ανακαλύψουμε αρκετές παραλλαγές τους. Βεβαίως, το σημαντικό διανοητικό επίτευγμα του Κ. Παπαϊωάννου, που αρτίωσε στο έργο αυτό, είναι η περιγραφή της δημιουργίας μιας νέας τάξης, της γραφειοκρατίας, από ένα εξω-οικονομικό στοιχείο· τον ολοκληρωτικό έλεγχο της κοινωνίας από το κράτος, του κράτους από το κόμμα και του κόμματος από μια περιορισμένη ομάδα. Στη διαδικασία αυτή σπουδαίο ρόλο έπαιξαν και στελέχη όπως ο Τρότσκι, που στη συνέχεια θα εξοβελιστούν, αφού, όμως, πρώτα θα στρατιωτικοποιήσουν την οικονομική ζωή και θα επιβάλουν παντού τη στρατιωτική πειθαρχία. Πλέον «η “νέα τάξη” που δημιουργήθηκε πάνω στη βάση της αποκλειστικής μονοπώλησης της πολιτικής εξουσίας, άρχισε να μεταμορφώνεται σε μια άρχουσα κοινωνική τάξη με την κλασική μαρξιστική έννοια του όρου».