Ανασκαφικά νομίσματα προερχόμενα από τον αρχαιολογικό χώρο των αρχαίων Γόμφων

4.pdf
Published: May 5, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/eul.45445
Keywords:
Gomfoi archaeological area Koinon of Thessaly Thessalian monetary zone Thessalian coinage Macedonian royal coinage
Οδυσσέας Ιακωβάκης
Abstract

The paper presents the bronze coins from the excavations at the site of Gomfoi Estiaiotidos (modern administrative unit of Trikala) that were carried out at intervals by the Ephorate of Antiquities of Karditsa from 1984 to 2022. The 145 coins under study here cover a good range of local Thessalian and foreign mints dating from the 5th to the 1st c. BC, with issues of the Thessalian League and the Macedonian kings being the majority. The coins are presented based on their typology, metrology, and dating. Due to the complexity of the Thessalian coinage, the study also deals with the monetary production of Thessaly and its dating issues with reference to its political organisation. Attention is further given to the coin microcirculation in the ancient city of Gomfoi, which is compared to that in selected sites of Thessaly with published data, aiming overall to contribute to the numismatic research on Thessaly.

Article Details
  • Section
  • Articles
Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

The copyright for articles in this journal is retained by the author(s), with first publication rights granted to the journal. Authors who submit articles to this journal confirm that third-party intellectual property rights are not violated in any way. By virtue of their appearance in this open access journal, articles can be used freely, with proper attribution, for educational and other non-commercial purposes. The Mediterranean Archaeological Society retains the right to publish papers that appear in EULIMENE in any form, including electronic, the journal may assume in the future. It also retains the right to deposit articles published in EULIMENE in its repository.

Downloads
Download data is not yet available.
References
Αθανασίου, Δ. (επιμ.) 2020. Πολυτέλεια στην «άλλη» ζωή: ταφικές συνήθειες της αριστοκρατίας στους ρωμαϊκούς Γόμφους. Καρδίτσα: Εφορεία Αρχαιοτήτων Καρδίτσας, Αρχαιολογικό Μουσείο Καρδίτσας.
Βαϊοπούλου, Μ. 2012. «Η Λατρεία της Ιτωνίας Αθηνάς στην Ηπειρωτική και Νησιωτική Ελλάδα, μέσα από τα Ιερά της, τα γραπτά κείμενα και τους μύθους», στο Ν. Σταμπολίδης, Α. Κάντα και Α. Γιαννικουρή (επιμ.), ATHANASIA, The Earthly, the Celestial and the Underworld in the Mediterranean from the late Bronze and the Early Iron Age, International Archaeological Conference, Rhodes 2009. Herakleion: University of Crete, 153-162.
Γκαδόλου, Α. 2018. «Ο Ηρακλής και η αρχαία πολιτειακή ιδεολογία», στο Γ. Κακαβάς και Σ. Δρένη (επιμ.), Ηρακλής, ήρως διαχρονικός και αιώνιος. Αθήνα: Νομισματικό Μουσείο.
Γκατζόλης, Χ. 2010. Η κυκλοφορία του χάλκινου νομίσματος στη Μακεδονία (5ος-1ος αι. π.Χ.), Διδακτ. Διατρ., ΑΠΘ.
Γκατζόλης, Χ. 2012. «Επανεξέταση της χαλκής νομισματοκοπίας του Αλεξάνδρου Γ΄ και του Κασσάνδρου υπό το πρίσμα νέων ανασκαφικών και θησαυρικών δεδομένων», στο Μ. Τιβέριος-Παντελής κ.ά. (επιμ.), ΘΡΕΠΤΗΡΙΑ. Μελέτες για την αρχαία Μακεδονία. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ, 380-398.
Δουλγέρη-Ιντζεσίλογλου, Α. και Α. Μουστάκα 2004. «Η συμβολή στη Μελέτη της Νομισματικής Κυκλοφορίας στην πόλη των Φερών κατά την Ελληνιστική Περίοδο», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 491-510.
Καραμήτρου-Μεντεσίδη, Γ. και Γ. Μπουλακάκης 2004. «Θεσσαλικά Νομίσματα στην Αιανή και στην Ελιμιώτιδα», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 291-310.
Καραπάνου, Σ., Ε. Μέλλιου και Α. Τζιαφάλιας 2004. «Η Νομισματική Συλλογή του Μουσείου Λάρισας», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 559-570.
Νικολάου, Ε., Β. Καραχρήστος και Γ. Στουρνάρα 2004. «Η Κυκλοφορία νομισμάτων στο αρχαίο Κιέριον. Πληροφορίες από οικιστικά σύνολα, νεκροταφεία, παραδόσεις ιδιωτών», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 479-490.
Παναγοπούλου, Κ. 2004. «Νόμισμα και κυριαρχία στη Θεσσαλία: Η περίπτωση των Γόμφων/Φιλιπποπόλεως», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 541-554.
Παπαγεωργιάδου, Χ. 2018. «Η νομισματική πολιτική του Αλεξάνδρου και των Διαδόχων», Θέματα Αρχαιολογίας 2.3, 448-469.
Ράλλη-Φωτοπούλου, Ε. 2004. «Η κυκλοφορία του θεσσαλικού νομίσματος στον ελλαδικό χώρο, όπως προκύπτει από τη μελέτη των θησαυρών και τα ανασκαφικά δεδομένα», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 311-323.
Τσαγκάρη, Δ. 2011. «ΤΟ ΔΩΔΕΚΑΘΕΟ», στο Δ. Τσαγκάρη (επιμ.), ΜΥΘΟΣ και ΝΟΜΙΣΜΑ. Παραστάσεις, Συμβολισμοί και Ερμηνείες από την Ελληνική Μυθολογία. Αθήνα: Alpha Bank, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Νομισματικό Μουσείο, 27-102.
Χατζηαγγελάκης, Λ. 1992. «Μουζάκι (αρχαιολογικός χώρος Γόμφων)», ΑΔ 42 (1987), Β΄1 Χρονικά, 264-265.
Χατζηαγγελάκης, Λ. 1999. «Μουζάκι-αρχαίοι Γόμφοι», ΑΔ 49 (1994), Β΄1 Χρονικά, 329-331.
Χατζηαγγελάκης, Λ. 2.000. «Μουζάκι-αρχαίοι Γόμφοι», ΑΔ 50 (1995), Β΄1 Χρονικά, 380-381.
Χατζηαγγελάκης, Λ. 2001. «Μουζάκι-αρχαίοι Γόμφοι», ΑΔ 51 (1996), Β΄2 Χρονικά, 356-357.
Χατζηαγγελάκης, Λ. 2003. «Μουζάκι-αρχαίοι Γόμφοι», ΑΔ 52 (1997), Β΄2 Χρονικά, 473-474.
Χατζηαγγελάκης, Λ.Π. 2004. «Η Νομισματική Κυκλοφορία στην Αργιθέα του Νομού Καρδίτσας», στο Το νόμισμα στο Θεσσαλικό χώρο. Νομισματοκοπεία-Κυκλοφορία-Εικονογραφία-Ιστορία. Αρχαίοι-Βυζαντινοί-Νεώτεροι χρόνοι. Πρακτικά Συνεδρίου της Γ΄ επιστημονικής συνάντησης (Οβολός 7). Αθήνα: Έκδοση των φίλων του Νομισματικού Μουσείου, 515-540.
Ψωμά, Σ. 2002. «Το βασίλειο των Μακεδόνων πριν από τον Φίλιππο Β΄: Νομισματική και Ιστορική προσέγγιση», στο Η Ιστορική διαδρομή της νομισματικής μονάδας στην Ελλάδα. Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 25-45.
Ψωμά, Σ. 2011. «Το Νόμισμα, Επιχώριο και Διεθνές στη Μητροπολιτική Ελλάδα, το Βασίλειο των Μακεδόνων και την Αιγαία Θράκη κατά τους Αρχαϊκούς και Κλασικούς χρόνους», στο Κ. Μπουραζέλης και Κ. Μεϊδάνη (επιμ.), Αποταμίευση και Διαχείριση Χρήματος στην Ελληνική Ιστορία. Αθήνα: Λιβάνη, 49-76.
BCD 2012 = The BCD collection of the coinage of Thessaly, Classical Numismatic Group (2012). New York: Triton Αuction.
Bouchon, R. και B. Helly 2015. “The Thessalian League”, στο H. Beck and P. Funke (επιμ.), Federalism in Greek Antiquity. Campridge: Campridge University Press, 231-249.
Cleiner, F.S. 1975. “The Earliest Athenian New Style Bronze Coins. Some Evidence from Athenian Agora”, Hesperia 44, 302-330.
CH 7 = Wartenberg, U.,Jessop Price, M., McGregor, K.A. (1985). Coin Hoards VII, Greek Numismatics. Royal Numismatic Society.
Decourt, J.C., T.H. Nielsen και Br. Helly 2004. “Thessalia and Adjacent Regions”, στο M. Hansen και T.H. Nielsen (επιμ.), An Inventory of Archaic and Classical Poleis (IACP). Oxford: Oxford University Press, 676-731.
Franke, P.R. 1959. Zur Chronologie der Strategen und der Munzpragung des Koinon der Thessaler. SM 35, 61-67.
Helly, B. 1966. “Le groupe des monnaies federales thessaliennes avec Athena ‘aux pompons’”. RN 8, 7-32.
Helly, B. 1995. L‘Etat thessalien, Aleuas le Roux, les tetrads et les tagoi. Lyon: Maison de l’Orient méditerranéen.
Hoover, O. 2014. The Handbook of Greek Coinage Series, V. 4, Handbook of Coins of Northern and Central Greek, Achaia Phthiotis, Ainis, Magnesia, Malis, Oita, Perrhaibia, Thessaly, Aitolia, Lokris, Phokis, Boiotia, Euboia, Attica, Megaris and Corinthia, Akarnania. Sixth to First Centuries BC. Lancaster: Classical Numismatic Group.
IGCH = Thompson, M., O. Morkholm and C.M. Kraay (επιμ.) 1973. An Inventory of Greek Coins Hoards. New York: The American Numismatic Society.
Kramolisch, H. 1978. Demetrias II. Die Strategen des thessalischen Bundes von Jahr 196 v. Chr. Bis zum Ausgang der romischen Republik. Bon: Habelt.
Lavva, S. 2001. Die Munzpragung von Pharsalos. Saarbrücken: Saarbrücker Druckerei und Verlag.
Price, M. 1991. The coinage of in the Name of Alexander the Great and Philip Arhidaeus. Zurich-London: Swiss Numismatic Society, British Museum.
Psoma, S. 2015. “Choosing and changing monetary standards in the Greek world during the Archaic and the Classical periods”, στο E. Harris, D.M. Lewis και M. Woolmar (επιμ.), The Ancient Greek Economy: Markets, Households, and City-States. Cambridge: Cambridge University Press, 90-115.
Rogers, E. 1932. The Copper Coinage of Thessaly. London: Spink & Son Ltd.
SNG GREECE 2 = Kremydi-Sicilianou, S. (2.000). Sylloge Nummorum Graecorum: Greece 2. The Alpha Bank collection: Macedonia I, Alexander I-Perseus. Athens: Alpha Bank.
SNG GREECE 3 = Oikonomídou-Karamesíni, M. (2004). Sylloge Nummorum Graecorum: Grèce. 3, Musée numismatique d’Athènes: Collection Antoine Christomanos. Première partie, Italie-Eubée. Athens: Academy of Athens.
SNG GREECE 4 = Psoma, S., Touratsoglou, G. (2005). Sylloge Nummorum Graecorum: Greece 4. National Numismatic Museum: the Petros Z. Saroglos Collection, use-loan by the Club of the Officers of the Armed Forces. Part 1. Macedonia. Athens: KERA, Academy of Athens.
SNG GREECE 5 = Tsourti, E., Trifiró, M. D. (2007). Sylloge Nummorum Graecorum: Greece 5. National Numismatic Museum: the A.G. Soutzos Collection. Athens: Academy of Athens.
SNG GREECE 6 = Tsangari, D.I. (2011). Sylloge Nummorum Graecorum: Greece 6. The Alpha Bank collection: from Thessaly to Euboea. Athens: Academy of Athens.
Stahlin, F. 2002. Η Αρχαία Θεσσαλία. Γεωγραφική και ιστορική περιγραφή της Θεσσαλίας κατά τους αρχαίους ελληνικούς και ρωμαϊκούς χρόνους (μτφρ. Γ. Παπασωτηρίου και Α. Θανοπούλου). Θεσσαλονίκη: Κυριακίδη.