Από τη Φροντίδα στην Αξιολόγηση: Κοινωνικοπολιτισμικές Όψεις της Πρώιμης Παιδικής Ανάπτυξης σε συνθήκες φτώχειας και αναπηρίας - Γκιαούρη Στεργιανή (Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις στην Εκπαίδευση, 2025)
Η πρώιμη παιδική ηλικία αναγνωρίζεται διεθνώς ως μια καθοριστική περίοδος για τη θεμελίωση της μελλοντικής γνωστικής, κοινωνικής, συναισθηματικής και ακαδημαϊκής ανάπτυξης του παιδιού. Σε αυτό το κρίσιμο αναπτυξιακό στάδιο, η ποιότητα των σχέσεων με τους γονείς και το συνολικό οικογενειακό περιβάλλον αναδεικνύονται ως καθοριστικοί παράγοντες. Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση εστιάζει στο ρόλο της γονικής υποστήριξης και στις επιδράσεις της φτώχειας στην αναπτυξιακή πορεία και την αξιολόγηση των μικρών παιδιών, μέσα από μια κοινωνικοπολιτισμική οπτική. Η φτώχεια δεν αποτελεί απλώς την έλλειψη υλικών πόρων, αλλά συνιστά μια σύνθετη κοινωνική συνθήκη που επηρεάζει τη δομή και λειτουργία της οικογένειας, τις γονικές προσδοκίες, την ποιότητα της φροντίδας και την πρόσβαση σε ευκαιρίες μάθησης. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά από οικογένειες με χαμηλό εισόδημα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για καθυστερήσεις στη γλωσσική ανάπτυξη, χαμηλότερες ικανότητες αυτορρύθμισης και περιορισμένη κοινωνική ένταξη. Οι γονείς τους συχνά βιώνουν υψηλά επίπεδα ψυχολογικού στρες, κατάθλιψης και κοινωνικής απομόνωσης — παράγοντες που περιορίζουν τη θετική εμπλοκή τους στις πρώιμες μαθησιακές διαδικασίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασταύρωση της φτώχειας με την αναπηρία. Οι οικογένειες που μεγαλώνουν παιδιά με αναπτυξιακές ή λειτουργικές δυσκολίες αντιμετωπίζουν πολλαπλές μορφές αποκλεισμού και αόρατης ανισότητας. Τα παιδιά αυτά είναι πιο ευάλωτα σε καθυστερημένη διάγνωση, στιγματισμό και ερμηνείες του δυναμικού τους που βασίζονται στο έλλειμμα. Η ανασκόπηση υπογραμμίζει την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των αξιολογητικών πρακτικών στην προσχολική εκπαίδευση. Τα σταθμισμένα εργαλεία συχνά αποτυγχάνουν να αποδώσουν έγκυρα τις ικανότητες παιδιών που μεγαλώνουν σε κοινωνικά και πολιτισμικά ετερογενή περιβάλλοντα, οδηγώντας σε μεροληπτικές ερμηνείες και εκπαιδευτικό αποκλεισμό. Αντί γι’ αυτό, προτείνεται μια μετατόπιση προς πολιτισμικά ευαίσθητες και οικοσυστημικές προσεγγίσεις, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη τη δυναμική της οικογένειας, τα συμφραζόμενα πλεονεκτήματα και τον προστατευτικό ρόλο της υποστηρικτικής φροντίδας στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Καταλήγοντας, η ενίσχυση της γονικής εμπλοκής και η αναγνώριση της πολυδιάστατης φύσης της φτώχειας και της αναπηρίας, όχι μόνο ως παιδαγωγικές αλλά και ως κοινωνικές προκλήσεις, αποτελούν κρίσιμα βήματα προς ένα πιο δίκαιο και συμπεριληπτικό σύστημα πρώιμης εκπαίδευσης.