Αξιοποιώντας το ακορντεόν στη διαπολιτισμική εκπαίδευση, μέσα στη σχολική τάξη και στο ατομικό μάθημα

Εξώφυλλο περιοδικού Μουσική Εκπαίδευση
Sapnara_pdf
Δημοσιευμένα: Δεκ 1, 2025
DOI: https://doi.org/10.12681/musek.45716
Λέξεις-κλειδιά:
διαπολιτισμική εκπαίδευση μουσική εκπαίδευση πολυπολιτισμικότητα αυθεντικότητα ακορντεόν
Δήμητρα Σαπνάρα
Περίληψη

Ο ρόλος της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης αποκτά όλο και μεγαλύτερο έδαφος στις σύγχρονες πολυπολιτισμικές σχολικές τάξεις, προσφέροντας ευκαιρίες για την κοινωνική δικαιοσύνη και την ισότητα μεταξύ των αλλοεθνών μαθητών. Βασικός στόχος της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης είναι ο διάλογος, η συνεργασία και η αλληλεπίδραση μεταξύ μαθητών που ανήκουν σε διαφορετικές εθνοτικές και πολιτισμικές ομάδες. Οι μαθητές αποκτούν ενσυναίσθηση για τον άλλο, τον διαφορετικό, οξύνουν την κριτική τους σκέψη και αποκτούν επικοινωνιακή ανθεκτικότητα (Γκόβαρης, 2011· Ζάχος, 1014). Μέσω του μαθήματος της μουσικής η οποία λειτουργεί ως «παγκόσμια» γλώσσα, οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να βιώσουν ανάλογες εμπειρίες που πληρούν τις προϋποθέσεις, ώστε να επιτύχουν όλους τους παραπάνω στόχους. Τα αυθεντικά ηχητικά παραδείγματα από τις μουσικές παραδόσεις άλλων χωρών, στοχεύουν στην νοερή μετάβαση των μαθητών σε διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια. Το ακορντεόν, λόγω της διάχυσής του σε διαφορετικές μουσικές παραδόσεις μπορεί να λειτουργήσει ως αυθεντικός εκπρόσωπος της μουσικής παράδοσης από πολλές περιοχές του κόσμου και να αποτελέσει ένα εργαλείο κατάλληλο για τη διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Βιογραφικό Συγγραφέα
Δήμητρα Σαπνάρα

Η Σαπνάρα Δήμητρα είναι μουσικοπαιδαγωγός, έχει διδάξει 13 χρόνια ως αναπληρώτρια σε σχολεία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και από το 2023 είναι μόνιμη εκπαιδευτικός της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Σπούδασε στο τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και έχει Μεταπτυχιακό τίτλο στη «Μουσική Παιδαγωγική στο σχολείο και την κοινότητα» από το τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου. Έχει αποκτήσει πτυχίο στο ακορντεόν με δάσκαλο τον Κωνσταντίνο Ράπτη και έχει κάνει μαθήματα πιάνου, φωνητικής, βιολιού και ταμπουρά. Έχει πιστοποίηση από το Επιμορφωτικό Πρόγραμμα «Μουσική αγωγή στην προσχολική ηλικία» του Ιονίου Πανεπιστημίου και έχει παρακολουθήσει πλήθος σεμιναρίων και μουσικοπαιδαγωγικών προγραμμάτων. Είναι μέλος της Ελληνικής Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση (Ε.Ε.Μ.Ε.) και συμμετείχε ως εισηγήτρια στο 9ο Συνέδριο της Ε.Ε.Μ.Ε. παρουσιάζοντας ένα μουσικοπαιδαγωγικό διακαλλιτεχνικό πρόγραμμα.

Αναφορές
Αντωνοπούλου, Α., Καρακάση, Α., & Πετροπούλου, Π. (2015). Διαπολιτισμικότητα. Στο Α. Αντωνοπούλου, Α. Καρακάση & Π. Πετροπούλου, Συγκριτολογία (σσ. 141-155). Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. http://hdl.handle.net/11419/4338
Γκόβαρης, Χ. (2011). Εισαγωγή στη διαπολιτισμική εκπαίδευση. Διάδραση.
Δανοχρήστου-Καΐρη, Μ. (2014). Διαπολιτισμική αγωγή: Θεωρία και πράξη στη διδασκαλία της μουσικής. Μουσικός Οίκος Νικολαΐδης.
Δημητρακοπούλου, Μ., Τζένου, Μ., & Ανδρούτσος, Π. (2020). Μουσική: Β΄ Γυμνασίου. ΙΤΥΕ
Διονυσίου, Ζ. (2016). Βασικές έννοιες της προφορικότητας στην παραδοσιακή ή λαϊκή μουσική: Παραδοσιακή μουσική και διαπολιτισμικές προσεγγίσεις στη μουσική εκπαίδευση. Στο Μ. Κοκκίδου & Ζ. Διονυσίου (Επιμ.), Μουσικός γραµµατισµός: τυπικές και άτυπες μορφές μουσικής διδασκαλίας-μάθησης (σσ. 176-185). Ε.Ε.Μ.Ε.
Διονυσίου, Ζ. (2019). Αναπτύσσοντας τη μουσικότητα των παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας μέσα από τη διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση: Το πρωτόκολλο μουσικότητας του προγράμματος MusiChild. Στο Λ. Στάμου (Επιμ.), Διαλεκτική και πρωτοπορία στη μουσική παιδαγωγική (σσ. 109-132). Ε.Ε.Μ.Ε.
Διονυσίου, Ζ. (2025). Διδακτική της Μουσικής: Απόψεις, προσεγγίσεις, προοπτικές. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. https://dx.doi.org/10.57713/kallipos-1036
Ζάχος, Δ. (2014). Η αναγκαιότητα της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, Νέος Παιδαγωγός, 3, 148-147. https://neospaidagogos.online/files/3_Teyxos_Neou_Paidagogou_Maios_2014.pdf
Ζάχος, Δ. & Χατζής, Τ. (2005). Διαπολιτισμική εκπαίδευση και νέα περιβάλλοντα μάθησης. Επιστημονικό Βήμα, 4, 102-108. https://ikee.lib.auth.gr/record/301088/files/Zachos.pdf
Θεοδωρίδης, Ν. (2019). Διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση και εκπαιδευτικοί: τάσεις, προβλήματα, προτάσεις. Στο Θ. Ράπτης & Δ. Κόνιαρη (Επιμ.), Μουσική Εκπαίδευση και Κοινωνία: νέες προκλήσεις, νέοι προσανατολισμοί (σσ. 166–177). Ε.Ε.Μ.Ε.
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, (2014). Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για το «Νέο Σχολείο-Σχολείο 21ου αιώνα», αναθεωρημένη έκδοση για τη Μουσική –Νηπιαγωγείο- Δημοτικό - Γυμνάσιο. Πρόγραμμα Σπουδών για το «Νέο Σχολείο». ΥΠΕΠΘ.
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, (2021). Πρόγραμμα σπουδών για το μάθημα της μουσικής στο δημοτικό. ΥΠΕΠΘ. http://iep.edu.gr/el/nea-ps-provoli
Κοκκίδου, Μ. (2007). Πολυπολιτισμική/διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση: γενική θεώρηση, τάσεις και προοπτικές. Στο Π. Συμεωνίδης (Επιμ.), 5ο Συνέδριο της Ε.Ε.Μ.Ε. Μουσική παιδεία και αναζήτηση πολιτισμικής ταυτότητας (σσ. 105-113). Ε.Ε.Μ.Ε.
Κοκκίδου, Μ. (2015). Διδακτική της μουσικής: Nέες προκλήσεις, νέοι ορίζοντες. Fagottobooks.
Κούγκας, Ν. (2025). Η Μουσική ως μέσο ενδυνάμωσης της κοινωνικής συνοχής στην εκπαίδευση. Στο Ε. Κανταρτζή, Ε. Τσιμέκας & Α. Φουργκατσιώτης (Επιμ.), 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο: Εκπαίδευση και Πολιτισμός στον 21ο αιώνα (σσ. 310-318).
Μαυρίκη, Β. (2022). Η διδασκαλία του ακορντεόν στα Μουσικά Σχολεία της Ελλάδας: Διερεύνηση απόψεων επιλεγμένων μουσικοπαιδαγωγών (Αδημοσίευτη Διπλωματική εργασία). Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Λευκωσία.
Μυράλης, Γ. (2009). Μουσική εκπαίδευση και παιδαγωγική των μουσικών του κόσμου: Σύγχρονες τάσεις, προβλήματα και προοπτικές. Στο Ξ. Παπαπαναγιώτου (Επιμ.), Ζητήματα μουσικής παιδαγωγικής (σσ. 89-108). Ε.Ε.Μ.Ε.
Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, (2003). Διαθεματικό ενιαίο πλαίσιο προγραμμάτων σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και αναλυτικά προγράμματα σπουδών (Α.Π.Σ.) υποχρεωτικής εκπαίδευσης. ΥΠΕΠΘ.
Πανταζής, Β. (2015). Παιδαγωγική των αλλοδαπών - Διαπολιτισμική εκπαίδευση - Πρόγραμμα Σπουδών για το «Νέο Σχολείο»: πεδίο: Πολιτισμός - Δραστηριότητες Τέχνης για την Υποχρεωτική Εκπαίδευση (πρόταση β') Εκπαίδευση - Αντιρατσιστική εκπαίδευση. Στο Β. Πανταζής, Αντιρατσιστική εκπαίδευση, (σσ. 109-130). Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. http://hdl.handle.net/11419/1631
Πολύζος, Γ. (2020). Η διαπολιτισμική ετοιμότητα του εκπαιδευτικού της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στο Γ. Παπαδημητρίου & Χ. Κωσταρή (Επιμ.), 4ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο «Το πολυπολιτισμικό σχολείο στον 21ο αιώνα» (σσ. 234-251).
Σακελλαρίδης, Γ. (2010). Οδηγός διαπολιτισμικής μουσικής εκπαίδευσης: Συνδέοντας τη θεωρία με την πράξη. Πεδίο.
Σαπνάρα, Δ., & Διονυσίου, Ζ. (2023). Διδάσκοντας διαπολιτισμικά μέσω της πολιτισμικά ανταποκρινόμενης διδασκαλίας. Μουσικοπαιδαγωγικά, 21, 54-75.
Τριανταφυλλάκη, Α. (2014). Διαπολιτισμική μουσική εκπαίδευση: Νέες κατευθύνσεις για την αρχική κατάρτιση εκπαιδευτικών. Στο Χ. Χατζησωτηρίου & Κ. Ξενοφώντος (Επιμ.), Διαπολιτισμική εκπαίδευση: προκλήσεις, παιδαγωγικές θεωρήσεις και εισηγήσεις (σσ. 243-265). Εκδόσεις Σαΐτα.
Τσέλιγκα, Π. (2023). Η διδασκαλία του ακορντεόν στα Μουσικά Σχολεία. Προς αναζήτηση μιας ταυτότητας. Στο Θ. Ράπτης & Ε. Περακάκη (Επιμ.), Πρακτικά 9ου Συνεδρίου της Ε.Ε.Μ.Ε.: Η μουσική εκπαίδευση σε έναν κόσμο που αλλάζει: Ταυτότητες, αξίες, εμπειρίες (σσ. 315-323). Ε.Ε.Μ.Ε.
Banks, J. A. (1976). Cultural pluralism and contemporary schools. Equity & Excellence in Education, 14(1), 32-36.
Banks, J. A. (2004). Teaching for social justice, diversity, and citizenship in a global world. The Educational Forum, 68(4), 296-305.
Basaran S. D., & Sevgi, O. (2015). The effect of a multicultural curriculum on the knowledge and attitudes of pre-service teachers: A curriculum proposal. The Anthropologist, 22(1), 25-38.
Campbell, P. Sh., (2020). At the nexus of ethnomusicology and music education: pathways to diversity, equity, and inclusion. Arts Education Policy Review, 121(3), 106-110.
Elliott, D. (2007). Critical pedagogy for culturally responsive music education. Στο Π. Συμεωνίδης (Επιμ.), Πρακτικά 5ου Συνεδρίου της Ελληνικής Ένωσης για την Μουσική Εκπαίδευση (σσ. 14-22). Ε.Ε.Μ.Ε.
Gay, G. (2002). Preparing for culturally responsive teaching. Journal of Teacher Education, 53(2), 106–116.
Gay, G (2013). Teaching to and through cultural diversity. Curriculum Inquiry, 43(1), 48-70.
Hetzel Gunkel, A. (2004). The Polka alternative: Polka as counterhegemonic ethnic practice, Popular Music and Society, 27(4), 407-427.
Koskarov, Lj. (2012). The multicultural and intercultural aspects of music and education- important dimension in the contemporary society. Philosophy, Sociology, Psychology and History, 11(1), 43-53.
Majsova, N. (2016). The aesthetics of Slovene popular music for different generations of Slovene listeners: The contribution of audience research, Popular Music and Society, 39(1), 76-96.
Palaiologou, N., & Faas, D. (2012). How ‘intercultural’ is education in Greece? Insights from policymakers and educators, Compare: A Journal of Comparative and International Education, 42(4), 563-584.
Phafoli, L. S., & Zulu, N. S. (2014). Narratives of personal experience: The construction of identity in Basotho accordion songs, South African Journal of African Languages, 34(2), 181-193.
Roberts, R. (2008). Two sides of Frenchmen street and New Orleans hybrid music: The Panorama Jazz Band and the Zydepunks, Popular Music and Society, 31(2), 201-212.