Η διάγνωση των επιστημολογικών στάσεων και ο δείκτης γνωσιακής αρετής στη διεπιστημονική έρευνα - Γούναρης, Άλκης (Παιδαγωγικός Λόγος, 2026)
Η διεπιστημονικότητα και οι διεπιστημονικές συνεργασίες εν γένει βρίσκονται, τις τελευταίες δεκαετίες, στο επίκεντρο των ερευνητικών προγραμμάτων καθώς και των πολιτικών χρηματοδότησης. Ωστόσο, τα εμπειρικά δεδομένα δείχνουν ότι πολλές διεπιστημονικές συνεργασίες δυσκολεύονται να επιτύχουν ουσιαστική σύνθεση γνώσης και να ενσωματώσουν τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες στην αντιμετώπιση πολύπλοκων προβλημάτων, όπου ο ρόλος τους είναι καθοριστικός. Στην παρούσα δημοσίευση υποστηρίζεται ότι ένα σημαντικό μέρος αυτών των δυσκολιών δεν οφείλεται πρωτίστως σε γλωσσικά ή επικοινωνιακά εμπόδια, αλλά στις επιστημολογικές και μεταφυσικές παραδοχές που συγκροτούν τις διαφορετικές κοσμοθεωρίες των συνεργαζόμενων επιστημονικών πεδίων και οδηγούν στη μεταξύ τους απόκλιση, μειώνοντας την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας. Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης διατυπώνεται η υπόθεση ότι η διάγνωση, αποτύπωση και ανάλυση των αρχικών επιστημολογικών και μεταφυσικών παραδοχών των συνεργαζόμενων σε ένα διεπιστημονικό έργο πεδίων μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της διεπιστημονικής πρακτικής. Η αμοιβαία κατανόηση των διαφορετικών εννοιολογικών όρων, των αντιλήψεων σχετικά με την επιστημονική μέθοδο, τον ρόλο της γλώσσας, τον ρόλο της λογικής και ευρύτερα των αρχών που χαρακτηρίζουν κάθε κλάδο της επιστήμης, μπορεί να επιτευχθεί εντοπίζοντας τα θεμελιώδη σημεία σύγκλισης ή απόκλισης των αφετηριακών στάσεων με τις οποίες εισέρχονται ερευνητές διαφορετικών κατευθύνσεων στις διεπιστημονικές συνεργασίες. Σε αυτό το πλαίσιο παρουσιάζεται ένα νέο φιλοσοφικό εργαλείο διάγνωσης επιστημολογικών στάσεων, το οποίο τυποποιεί και αποτυπώνει τις αφετηριακές παραδοχές των μελών μιας διεπιστημονικής ομάδας, ενώ εισάγεται ο «δείκτης γνωσιακής αρετής» ως κεντρική καινοτομία του εργαλείου. Το εργαλείο λειτουργεί ψηφιακά, δεν προϋποθέτει την παρουσία facilitator και ενισχύει την επιστημολογική αυτογνωσία και την αυτορρυθμιζόμενη προσαρμογή των συνεργαζόμενων μερών προς μια κατεύθυνση γνωσιακής ευθυγράμμισης για την επίτευξη του σκοπού της διεπιστημονικής συνεργασίας.