The Shape and Color of Words: The word as a visual/haptic volume in Yannis Ritsos’ poetry and Paul Klee’s paintings - Ambazoglou, Anna (Σύγκριση/Comparaison/Comparison, 2023)
Το σχήμα και το χρώμα των λέξεων: Η λέξη ως οπτική/απτική ένταση στην ποίηση του Γιάννη Ρίτσου και στους πίνακες του Paul Klee Η παρούσα δημοσίευση προσανατολίζεται σε μια διαμεσική ερμηνευτική προσέγγιση των ποιημάτων του Γιάννη Ρίτσου και των εικονοποιημάτων του Paul Klee, καθώς στοχεύει να υπογραμμίσει σημεία σύγκλισης μεταξύ των δύο ετερογενών καλλιτεχνικών μέσων. Υπό αυτό το πρίσμα, επιχειρούμε να αναδείξουμε συγκεκριμένα εικαστικά στοιχεία που προσδίδουν στη λέξη μια έντονη πλαστική και απτική παρουσία. Σχήμα και χρώμα, υλική δομή, έκταση και όγκος είναι μερικοί από τους βασικούς παράγοντες που προσδίδουν στη λέξη ένα σώμα, το οποίο εμφανίζει την απτική και οπτική ένταση των ιερογλυφικών. Αυτό που ενδιαφέρει τη διαμεσική μας προσέγγιση είναι ότι και οι δύο δημιουργοί χειρίζονται τη λέξη ως μια οργανική/ανόργανη μάζα, η οποία διαμέσου ορισμένων χωροχρονικών διαστάσεων συνοδεύεται από ποικίλες ρυθμικές και τονικές διαβαθμίσεις. Για παράδειγμα, στην ποιητική του Ρίτσου, η λέξη εμφανίζεται ως μια οντότητα με αυτόνομη παρουσία, ως ένα σφαιρικό ή δεικτικό αντικείμενο που διαπερνά τη χωρική ύφανση. Μια εξωτερική πίεση καθιστά τη λεκτική μάζα κούφια στο εσωτερικό της, ώστε το νόημα να καθίσταται διαφεύγον. Από την άλλη, οι ζωγραφισμένες λέξεις του Klee απεικονίζονται εντός έγχρωμων διαστημάτων και κατανέμονται σε γράμματα συνυφασμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε το εικονικό να δημιουργεί ένα κειμενικό ανάλογο. Έτσι, μια συγκεκριμένη απόχρωση, η οποία δεν είναι στατική αλλά κινείται ροϊκά ορίζοντας ρυθμικές εντάσεις, σχηματοποιείται ως γράμμα, καθώς γεμίζει τον κούφιο (άγραφο) χώρο. Για να ερμηνεύσουμε τα προαναφερθέντα απτικά στοιχεία της λέξης-εικόνας, χρησιμοποιούμε θεωρητικά παραδείγματα από τα Σημειωματάρια του Klee και την εικαστική θεωρία του Deleuze, όπως το γκρι σημείο (graupunkt), το ρίζωμα και τη ροή (χρονικότητα) του χρώματος.