The offering and storage of the “first fruits” (aparchē-aparchai) in the cults of Early Iron Age Greece: archaeological evidence, mythical echoes and epic tradition
Περίληψη
The present study examines food storage in ritual and cult places across the central and south Aegean and mainland Greece between the end of the Mycenaean civilization and the rise of the Greek polis (12th-early 7th c. BCE). It particularly focuses on the ritual practice of the offering of the “first fruits” (aparchai), combining the available archaeological evidence with literary knowledge ―especially the epic tradition― in light of the interwoven relation between the myth and the historical, social, and religious life of early Greek communities. Although cult practices are frequently linked to a wide range of social, economic, and cultural variables, the offering of aparchai appears to have been a defining feature of agricultural communities throughout history. The research data of the EIA reveal associations with particular fertility and chthonic deities (Potnia theron, Demeter, Artemis, Zeus, Apollo and Dionysus), as well as with other ritual practices, such as communal meals and dances.
Λεπτομέρειες άρθρου
- Τεύχος
- EULIMENE 26 (2025)
- Ενότητα
- ΑΡΘΡΑ
- Κατηγορίες
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 4.0.
Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στην Ευλιμένη διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, παραχωρώντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στην Ευλιμένη μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς, χωρίς δικαίωμα τροποποίησης (δημιουργία παράγωγου έργου), με αναφορά στο συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση. Η Μεσογειακή Αρχαιολογική Εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα να δημοσιεύει, να αναπαράγει, να παρουσιάζει στο κοινό, να διανέμει και να χρησιμοποιεί άρθρα που δημοσιεύονται στην Ευλιμένη σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή, είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει, ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού Ευλιμένη, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση της Μεσογειακής Αρχαιολογικής Εταιρείας, και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή της περίληψης τους με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Alexandridou, A. 2019. “Geometric Despotiko: on the Borderline between Sacred and Profane”, in I.S Lemos and A. Tsingarida (eds), Beyond The Polis. Rituals, Rites and Cults in Early and Archaic Greece, 12th-6th centuries BC (Études d’archéologie 15). Bruxelles: CReA-Patrimoine, 193-211.
Alexiou, S. 1958. « ῾Η Μινωϊκή Θεά μεθ’ ῾Υψωμένων των Χειρῶν», Kretika Chronika 12.2, 179-299.
Asimakopoulou, S.D. 2017. Δήμητρα «εν άστει». Συμβολή στη λατρεία των γονιμικών θεοτήτων στην Αττική από τους κλασικούς χρόνους έως την ύστερη αρχαιότητα. Ph.D. diss., National and Kapodistrian University of Athens.
Bevan, A. 2017. “The Pandora’s pithos”, History and Anthropology 29, 1-8.
Boutsikas, E. 2017. “The role of Darkness in ancient Greek religion and religious practice”, in C. Papadopoulos and H. Moyes (eds), The Oxford Handbook of Light in Archaeology, Published online by Oxford Academic, 10 August 2017, 43-63, https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198788218.013.2 (last accessed 4-12-2025).
Brumfield, A.C. 1981. The Attic Festivals of Demeter and Their Relation to the Agricultural Year. New York: Arno Press.
Burkert, W. 1983. Homo Necans: The Anthropology of Ancient Greek Sacrificial Ritual and Myth (transl. by P. Bing). Berkeley/Los Angeles/London: University of California Press.
Burkert, W. 1985. Greek Religion: Archaic and Classical (transl. by J. Raffan). Oxford: Blackwell.
Burkert, W. 1997. Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία: Δομή και Ιστορία (μτφρ. Ηλ. Ανδρεάδη). Athens: National Bank of Greece Cultural Foundation (MIET).
Cambitoglou, A. 1971. «Ἀνασκαφαὶ Ζαγορᾶς Άνδρου. Προκαταρκτικὴ ἔκθεσις Ι. 1967 καὶ 1968-69», ΑrchΕph 109 (1970), 154-233.
Cambitoglou, A., A. Birchall, J.J. Coulton and J.R. Green 1988. Zagora 2. Excavation of a Geometric town on the island of Andros. Excavation season 1969; Study season 1969-1970. Athens: The Archaeological Society at Athens.
Carlier, P. 1984. La Royauté en Grèce avant Alexandre. Strasbourg: AECR.
Carlier, P. 2006. “Άναξ and βασιλεύς in the Homeric poems”, in S. Deger-Jalkotzy and I.S. Lemos (eds), Ancient Greece: from the Mycenaean Palaces to the Age of Homer. Edinburgh: Edinburgh University Press, 101-110.
Carter, J.B. 1997. “Thiasos and marzeah. Ancestor cult in the age of Homer”, in S. Langdon (ed.), New Light on a Dark Age. Exploring the Culture of Geometric Greece. Columbia/London: University of Missouri Press, 72-112.
Cauvin, J. 1994. Naissance des divinités, Naissance de l’agriculture. La Révolution des Symboles au Néolithique. Paris: Editions du Centre National de la Recherche Scientifique.
Charitonidis, S.I. 1965. «Πηλίνη γεωμετρικὴ ροιὰ», ΑrchΕph 99 (1960), 155-164.
Chatzidemetriou, A. 2004. «Θραύσμα ανάγλυφου πίθου από τους Ζάρακες Καρυστίας», Archaeognosia 12, 181-196.
Chatzidemetriou, A. 2017. «Ανάγλυφη κεραμική από τους Ζάρακες Καρυστίας», Papers and Monographs from the Norwegian Institute at Athens 143, 303-319.
Coldstream, J.N. 1984. The Formation of the Greek Polis: Aristotle and Archaeology. Opladen: Westdeutscher Verlag.
Crielaard, J.P. 1995. “Homer, History and Archaeology: some remarks on the date of the Homeric world”, in J.P. Crielaard (ed.), Homeric Questions. Essays in Philology, Ancient History and Archaeology, Including the Papers of a Conference Organized by the Netherlands Institute at Athens (15 May 1993). Amsterdam: J.C. Gieben, 201-288.
Cullen, J. and D. Keller 1990. “The Greek Pithos through Time: Multiple Functions and Diverse Imagery”, in W.D. Kingery (ed.), The Changing Roles of Ceramics in Society: 26,000 B.P. to the Present (Ceramics and Civilisation, v. 5). Westerville, Ohio: The American Ceramic Society, 183-209.
D’ Acunto, M. 1995. “I cavalieri di Priniàs ed il Tempio A”, Annali di Archeologia e storia antica (n.s.) 2, 15-55.
D’ Acunto, M. 2002-03. “Il tempio di Apollo a Dreros: il culto e la ‘cucina del sacrificio’”, Annali di Archeologia e Storia Antica (n.s.) 9-10, 9-62.
D’ Acunto, M. 2008. “Culto e rituali del tempio di Apollo a Dreros”, in S. Estienne, D. Jaillard, N. Lubtchansky and Cl. Pouzadoux (eds), Images et Religion dans l’Antiquité Gréco-Romaine. Actes du Colloque de Rome 11-13 décembre 2003 organisé par l’École française de Rome, l’École française d’Athènes, l’ArScAn (UMR 7041: CNRS, Paris I, Paris X), l’équipe ESPRI et l’ACI jeunes chercheurs ICAR. Naples: Publications du Centre Jean Bérard, 111-119.
Daraki, M. 1997. Ο Διόνυσος και η θεά γη. Athens: Daidalos (I. Zacharopoulos).
De Polignac, F. 2019. “Rituals in Context. Scales and Horizons of Interpretation of Cult Places in Early Greece”, in I.S. Lemos and A. Tsingarida (eds), Beyond The Polis. Rituals, Rites and Cults in Early and Archaic Greece, 12th-6th centuries BC (Études d’archéologie 15). Bruxelles: CReA-Patrimoine, 17-23.
Dickinson, O.T.P.K. 1986. “Homer, the Poet of the Dark Age”, GaR 33, 20-37.
Drerup, H. 1969. Griechische Baukunst in geometrischer Zeit (Archaeologia Homerica II, O). Götingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
Ebbinghaus, S. 2005. “Protector of the City, or the Art of Storage in Early Greece”, JHS 125, 51-72.
Étienne, R., N. Kourou and E. Simantoni-Bournia 2013. Η αρχαία Τήνος. Athens: Kardamitsa Publications.
Faraone, C.A. 2008. “Household Religion in Ancient Greece”, in J. Bodel and S.M. Olyan (eds), Household and family religion in antiquity. Malden/Oxford: Blackwell, 210-228.
Finley, M.I. 1979. The World of Odysseus. New York: Penguin.
Flouda, G.S. 2006. Η διαχείριση της συλλογής και της αποθήκευσης των αγαθών στις μυκηναϊκές ανακτορικές επικράτειες της Νότιας ηπειρωτικής Ελλάδας. Ph.D. diss., National and Kapodistrian University of Athens.
Gaignerot-Driessen, F. 2014. “Goddesses Refusing to Appear? Reconsidering the Late Minoan III Figures with Upraised Arms”, AJA 118.3, 489-520.
Garfinkel, J. 2003. Dancing at the Dawn of Agriculture. Austin: University of Texas Press.
Gesell, G.C. 2004. “From Knossos to Kavousi: The Populariz¬ing of the Minoan Palace Goddess”, in A.P. Chapin (ed.), ΧΑΡΙΣ: Essays in Honor of Sara A. Immerwahr (Hesperia Suppl. 33). Princeton: American School of Classical Studies at Athens, 131-50.
Giannopoulou, M. 2016. «‘Ιεροί’ Πίθοι: παρουσία και χρήση σε ιερά διαχρονικά και ιδιαίτερα στα Μητρώα της Μακεδονίας», in Μ. Giannopoulou and Ch. Kallini (eds), Ηχάδιν. Τιμητικός τόμος για τη Στέλλα Δρούγου, v. Ι. Athens: Hellenic Ministry of Culture, The Archaeological Receipts and Expropriations Fund (TAPA), 286-308.
Gilula, M. 1974. “An Offering of ‘First Fruits’ in Ancient Egypt”, Tel Aviv 1, 33-43.
Haggis, D.C., M.S. Mook, R.D. Fitzsimons, C.M. Scarry, L.M. Snyder and W.C. West III 2011. “Excavations in the archaic civic buildings at Azoria in 2005-2006”, Hesperia 80.1, 1-70.
Hallager, B.P. 2009. “Domestic Shrines in Late Minoan IIIA2-Late Minoan IIIC Crete: Fact or Fiction?”, in A.L. D’Agata and A. Van de Moortel (eds), Archaeologies of Cult: Essays on Ritual and Cult in Crete in Honor of Geraldine C. Gesell (Hesperia Suppl. 42). Princeton: American School of Classical Studies at Athens, 107-120.
Hallo, W.W. and K.L. Younger (eds) 1997. The Context of Scripture: Canonical Compositions from the Biblical World, v. 1/4. Leiden: Brill.
Hallo, W.W. and K.L. Younger (eds) 2000. The Context of Scripture: Monumental Inscriptions from the Biblical World, v. 2/4. Leiden/Boston/Köln: Brill.
Hamilakis, Y. 1996. “Wine, oil and the dialectics of power in Bronze Age Crete: a review of the evidence”, OJA 15.1, 1-32.
Hamilakis, Y. 1999. “Food technologies/technologies of the body: The social context of wine and oil production and consumption in Bronze Age Crete”, in K.D. Thomas (ed.), Food Technology in its Social Context: Production, Processing and Storage (World Archaeology 31.1). London: Routledge, 38-54.
Harrison, J.E. 1900. “Pandora’s box”, JHS 20, 99-114.
Harrison, J.E. 1903. Prolegomena to the study of Greek religion. Cambridge: Cambridge University Press.
Harrison, J.E. 1906. Primitive Athens as described by Thucydides. Cambridge: Cambridge University Press.
Johnston, A.W. 1984. “Fragmenta Britannica III: Pithoi”, Bulletin of the Institute of Classical Studies 31, 39-50.
Kalogeropoulos, K. 2013. Το ιερό της Αρτέμιδος Ταυροπόλου στις Αλές Αραφηνίδες (Λούτσα), v. Ι-ΙΙ. Athens: Academy of Athens.
Kerényi, C. 1976. Dionysos. Archetypal Image of Indestructible Life. Princeton: Princeton University Press.
Kokkou-Vyridi, K. 1999. Ελευσίς. Πρώιμες πυρές θυσιών στο Τελεστήριο της Ελευσίνος. Athens: The Archaeological Society at Athens.
Kontoleon, N. 1969. “Die frühgriechische Reliefkunst”, ΑrchΕph 108, 215-236.
Kourayos, Y. 2018. Δεσποτικό, ταξίδι στο χρόνο: 20 χρόνια ερευνών στο ιερό του Απόλλωνα. Paros: Municipality of Antiparos.
Kourou, Ν. 1987. «Ρόα γλυκεία. Γύρω από τα πήλινα ομοιώματα ροδιού του 8ου και του 7ου π.Χ. αι.», Ειλαπίνη. Τόμος τιμητικός για τον καθηγητή Νικόλαο Πλάτωνα. Heraklion: Municipality of Heraklion, 101-116.
Kourou, N. 2004. «Η Τήνος κατά την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου», in Ν.Chr. Stampolidis and Α. Giannikouri (eds), Το Αιγαίο στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου, Ρόδος, 1-4 Νοεμβρίου 2002. Athens: Hellenic Ministry of Culture/University of Crete, 427-436.
Kourou, Ν. 2009. “The Settlements of the Dark Ages”, in A.Ph. Lagopoulos (ed.), A History of the Greek City (BAR International Series 2050). London: BAR, 109-123.
Kourou, Ν. 2011. “From the Dark Ages to the rise of the polis in the Cyclades: the case of Tenos”, in A. Mazarakis Ainian (ed.), The “Dark Ages” Revisited. Acts of an International Symposium in Memory of William D.E. Coulson, University of Thessaly, Volos, 14-17 June 2007. Volos: University of Thessaly Press, 399-414.
Kourou, Ν. 2019. «Το Θεσμοφόριο της Τήνου», in P.M. Foskolos (ed.), Όψεις της Τήνου των Κλασικών Χρόνων, Β΄ Ιστορικό Συνέδριο, 31 Ιουλίου-1 Αυγούστου 2016. Tenos: Municipality of Tenos, 175-209.
Kourou, Ν. 2021. “Ancestral and chthonic cults at Tenos”, Opuscula 14, 305-329.
Koursoumis, S. 2014. “Revisiting Mount Taygetos: the sanctuary of Artemis Limnatis”, BSA 109, 191-222.
Kyriakidis, Ε. 2001. “The economics of Potnia: storage in ‘Temples’ of Prehistoric Greece”, in R. Laffineur and R. Hägg (eds), Potnia, Deities and Religion in the Aegean Bronze Age, Proceedings of the 8th International Aegean Conference, Göteborg University, 12-15 April 2000 (Aegaeum 22). Liège/Austin: Université de Liège/University of Texas at Austin, 123-129.
Langdon, M.K. 1976. A Sanctuary of Zeus on Mount Hymettos (Hesperia Suppl. 16). Princeton/New Jersey: American School of Classical Studies at Athens.
Lekatsas, P. 1985. Διόνυσος. Καταγωγή και εξέλιξη της Διονυσιακής Θρησκείας. Athens: Moraitis School.
Levi, D. 1961-62. “Gli scavi a Festòs negli anni 1958-1960”, ASAtene 39-40, 377-504.
Malakasioti, Z. 2006. «Η Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου στην περιοχή του Αλμυρού», ΑΕThSE 1.1, 121-131.
Mandalaki, S. 2022. Χορεύοντας με την Αριάδνη: ορχηστική προσέγγιση της μινωικής κοινωνίας (ArchDelt Demosieumata 112). Athens: Hellenic Ministry of Culture, The Archaeological Receipts and Expropriations Fund (TAPA).
Mann, K.P. 2015. “Mutable spaces and unseen places: A study of access, communication and spatial control in households at Early Iron Age (EIA) Zagora on Andros”, in M. Dalton, G. Peters and A. Tavares (eds), Seen & Unseen Spaces, ARC 30.1, 52-62.
Maran, J. 2017. “Tiryns”, Published online in Oxford Classical Dictionary, https://doi.org/10.1093/acrefore/9780199381135.013.6484 (last accessed 4-12-2025)
Margaritis, E. 2017. “Domestic and ritual use of plants in Early Iron Age Greece”, in A. Mazarakis Ainian, A. Alexandridou and X. Charalambidou (eds), Regional Stories Towards a new Perception of the Early Greek World. Acts of an International Symposium in honour of Professor Jan Bouzek, Volos 18-21 June 2015. Volos: University of Thessaly Press, 681-691.
Marinatos, S. 1936. “Le temple géométrique de Dréros”, BCH 60, 214-285.
Marinatos, N. 2000. The Goddess and the Warrior: The Naked Goddess and Mistress of Animals in Early Greek Religion. London/New York: Routledge.
Matthaiou, A. 2020. «Δύο αρχαϊκές επιγραφές Πάρου», Grammateion 9, 65-70.
Mazarakis Ainian, A. 1997. From Rulers’ Dwellings to Temples: Architecture, Religion and Society in Early Iron Age Greece, 1100-700 B.C. (SIMA 121). Jonsered: Paul Åströms förlag.
Mazarakis Ainian, A. 2000. Όμηρος και Αρχαιολογία. Athens: Kardamitsa Publications.
Mazarakis Ainian, A. 2002. “Recent Excavations at Oropos, Northern Attica”, in M. Stamatopoulou and M. Yeroulanou (eds), Excavating Classical Culture: Recent Archaeological Discoveries in Greece, Oxford, Somerville College, 23-27 March 2001 (BAR International Series1031). Oxford: BAR, 149-178.
McDonald, W.A., W.D.E. Coulson and J. Rosser 1983. Excavations at Nichoria in Southwest Greece, v. I: Dark Age and Byzantine Occupation. Minneapolis: University of Minnesota Press.
McLoughlin, B. 2011. “The pithos makers at Zagora: Ceramic technology and function in an agricultural settlement context”, in A. Mazarakis Ainian (ed.), The “Dark Ages” Revisited. Acts of an International Symposium in Memory of William D.E. Coulson, University of Thessaly, Volos, 14-17 June 2007. Volos: University of Thessaly Press, 869-884.
Mitsopoulou, Ch. 2007. Το ιερό της Δήμητρας στην Κύθνο και το αττικό ελευσινιακό σκεύος. Ph.D. diss., National and Kapodistrian University of Athens.
Mitsopoulou, Ch. 2010. «“Δήμητρος έργα”. Τελετουργική σπορά, ελευσινιακή διδασκαλία της καλλιέργειας, διαχείριση απαρχών», in F. Giannisi and Z. Kotionis (eds), Κιβωτός: Παλαιοί σπόροι για νέες καλλιέργειες. 12η Διεθνής Έκθεση Αρχιτεκτονικής Μπιενάλε Βενετίας, 29 Αυγούστου-21 Νοεμβρίου 2010. Volos: University of Thessaly Press, 288-303.
Morgan, C. 1997. “The Archaeology of Sanctuaries in Early Iron Age and Archaic Ethne: A Preliminary View”, in L.G. Mitchell and P.J. Rhodes (eds), The Development of the Polis in Archaic Greece. London: Routledge, 168-198.
Morgan, C. 2003. Early Greek States beyond the Polis. London: Routledge.
Morris, I. 1988. “Tomb Cult and the ‘Greek Renaissance’: The Past in the Present in the 8th century B.C.”, Antiquity 62, 750-761.
Morris, I. and B. Powell (eds) 1997. A New Companion to Homer. Leiden: Brill.
Mossé, Cl. 2001. H aρχαϊκή Ελλάδα. Από τον Όμηρο ως τον Αισχύλο (8ος-6ος αιώνας π.Χ.) (μτφρ. Στρ. Πασχάλης). Athens: National Bank of Greece Cultural Foundation (MIET).
Murray, Ο. 1980. Early Greece. Glasgow: Fontana Press.
Niemeier W.-D. 2017. “The Oracle Sanctuary of Apollo at Abai/Kalapodi from the Bronze to the Iron Age”, in A. Mazarakis, A. Alexandridou and X. Charalambidou (eds), Regional Stories Towards a new Perception of the Early Greek World. Acts of an International Symposium in honour of Professor Jan Bouzek, Volos 18-21 June 2015). Volos: University of Thessaly Press, 323-342.
Paipeti, M.-L. 2019. Οικίες και Κοινότητες της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Κεντρική και Νότια Ηπειρωτική Ελλάδα. Ph.D. diss., Aristotle University of Thessaloniki.
Palaima, T.G. 2004. “Sacrificial Feasting in the Linear B Documents”, Hesperia 73.2, 217-246.
Palmer, R. 1994. Wine in the Mycenaean Palace Economy (Aegaeum 10). Liège/Austin: Université de Liège/University of Texas at Austin.
Papadopoulou, Z. 1998. Αστερίη Φιλόμολπος. Η θέση της μουσικής και των χορών στους μύθους και τις λατρείες της Δήλου. Ph.D. diss., Ionian University.
Papadopoulou, Z. 2003. «Λίθινο περίαπτο από το Δήλιο της Πάρου», in Α. Vlachopoulos and Κ. Birtacha (eds), Αργοναύτης. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Χρίστο Γ. Ντούμα από τους μαθητές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1980-2000). Athens: Kathimerini, 734-751.
Papadopoulou, Z. 2022. “Sailing beyond boundaries. Thoughts on the role of Archegetes Delian Apollo in Cycladic communities related to colonial ventures”, in V. Parisi and C. Rescigno (eds), La colomba di Apollo. La fondazione di Cuma e il ruolo del culto apollineo, nella colonizzazione euboica d’Occidente. Atti del Convegno Internazionale Università degli Studi della Campania “Luigi Vanvitelli” Santa Maria Capua Vetere, 16 novembre 2020//The dove of Apollo. The foundation of Cumae and the role of the Apollonian cult in the Euboean colonization in the West. Proceedings of the International Conference. Napoli: Naus editoria, 61-80.
Parker, R. 2005. Polytheism and Society at Athens. Oxford: Oxford University Press.
Pentoti, A. 2020. «Ἐν δὲ βακχίη. Η λατρεία του Διονύσου στη Θάσο και οι δεσμοί με την Πάρο», in K. Chionis (ed.), Πρακτικά Η΄ Συμποσίου Θασιακών Μελετών «Η Θάσος δια μέσου των αιώνων: Ιστορία-Τέχνη-Πολιτισμό», Θάσος, 12-14 Οκτωβρίου 2019 (Thasiaka 20), 385-399.
Pentoti, A. 2023. Πρακτικές αποθήκευσης στις κοινωνίες των πρώιμων ιστορικών χρόνων: Στοιχεία τελετουργίας και λατρείας. Ph.D. diss., National and Kapodistrian University of Athens.
Pentoti, A. 2024. «Όψεις της δηλιακής λατρείας στη Θάσο», in K. Chionis (ed.), Πρακτικά Θ΄ Συμποσίου Θασιακών Μελετών ‘Η Θάσος δια μέσου των αιώνων: Ιστορία-Τέχνη-Πολιτισμός’, Θάσος, 30 Σεπτεμβρίου-2 Οκτωβρίου 2023 (Thasiaka 23), 324-346.
Pernier, L. 1914. “Templi arcaici sulla Patela di Prinias. Contributo allo studio dell’arte dedalica”, ASAtene 1, 18-111.
Petersmann, H. 1990. “Das Walten der Götter über Haus und Hof in Homers Odyssee”, Ο Ομηρικός Οίκος. Πρακτικά του Ε΄ Συνεδρίου για την Οδύσσεια, 11-14 Σεπτεμβρίου 1987. Ithaka: Centre for Odyssean Studies, 159-175.
Petropoulos, M. 2002. “The Geometric temple at Ano Mazaraki (Rakita) in Achaia during the period of colonization”, in E. Greco (ed.), Gli Achei e l’ identità etnica degli Achei d’ Occidente. Atti del Convegno Internazionale di Studi, Paestum (Salerno) 23-25 febbraio 2001. Paestum/Atene: Pandemos/Scuola archeologica italiana di Atene, 143-160.
Petropoulos, M. 2012. “Achaia: One or Two?”, in M. Lombardo (ed.), Alle origini della Magna Grecia. Mobilità Migrazioni Fondazioni, Atti del Cinquantesimo Convegno di Studi sulla Magna Grecia, Taranto 1-4 ottobre 2010. Taranto: Istituto per la Storia e l’Archeologia della Magna Grecia, 191-220.
Pettersson, M. 1992. Cults of Apollo at Sparta. The Hyakinthia, the Gymnopaidiai and the Karneia. Stockholm: Swedish Institute at Athens.
Popham, M.R., P.G. Calligas, L.H. Sackett, J. Coulton and R.W.V. Catling 1993. LEFKANDI II. The Protogeometric Building at Toumba. PART 2: The Excavation, Architecture and Finds (BSA Suppl. 23). London: The British School at Athens.
Popham, M.R. and L.H. Sackett 1968. Excavations at Lefkandi, Euboea 1964-1966. London: Thames & Hudson.
Powell, B.B. 1991. Homer and the Origin of the Alphabet. Cambridge/New York: Cambridge University Press.
Pratt, C.E. 2021. Oil, Wine, and the Cultural Economy of Ancient Greece from the Bronze Age to the Archaic Era. Cambridge/New York: Cambridge University Press.
Prent, M. 2005. Cretan Sanctuaries and Cults. Continuity and Change from Late Minoan IIIC to the Archaic Period (Religions in the Graeco-Roman World, vol. 154). Leiden/Boston: Brill.
Ragkousi, E.N. 2006. Πρώιμες ελληνικές κοινωνίες όπως προκύπτουν από τα ομηρικά έπη και το έργο του Ησιόδου. Ph.D. diss., National and Kapodistrian University of Athens.
Rapp, G.Jr. and S.E. Aschenbrenner 1978. Excavations at Nichoria in Southwest Greece, v. I: Site, Environs and Techniques. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Renfrew, C. 1985. “Towards a framework for the archaeology of cult practice”, in C. Renfrew (ed.), The Archaeology of Cult: The Sanctu¬ary at Phylakopi (BSA Suppl. 18). London: The British School at Athens, 11-26.
Robert, L. 1938. Études épigraphiques et philologiques (Bibliothèque de l’École des Hautes Études, Fasc. 272). Paris: Champion.
Rocchetti, L. 1974-75. “La ceramica dell’ abitato geometrico di Festòs a occidente del palazzo minoico”, ASAtene 52-53, 169-300.
Rosenberg, D., Y. Garfinkel and F. Klimscha 2017. “Large-scale storage and storage symbolism in the ancient Near East: A clay silo model from Tel Tsaf”, Antiquity 91.358, 885-900.
Rougier-Blanc, S. 2005. Les maisons homériques: vocabulaire architectural et sémantique du bâti. Nancy/Paris: Association pour la diffusion de la recherche sur l’Antiquité/Diffusion de Boccard.
Rutherford, I. 2020. “Simonides, Anius and Athens: PMG 537=301 Poltera (Kateukhai)”, in P. Agócs and L. Prausello (eds), Simonides Lyricus. Essays on the “other” classical choral lyric poet (Cambridge Classical Journal Supplements 42). Cambridge: Cambridge Philological Society, 142-150.
Samuel, A.E. 1966. “The Days of Hesiod’s Month”, Transactions and Proceedings of the American Philological Association 97, 421-429.
Sarpaki, A. 2009. “Harvest Rites and Corn Dollies in the Bronze Age Aegean”, A.L. D’Agata and A. Van de Moortel (eds), Archaeologies of Cult: Essays on Ritual and Cult in Crete in Honor of Geraldine C. Gesell (Hesperia Suppl. 42). Princeton: American School of Classical Studies at Athens, 59-67.
Schefold, Κ. 1991. “Die Bedeutung der Kunstgeschichte für die Datierung der frühgriechischen Epik”, in J. Latacz (ed.), Zweihundert Jahre Homer-Forschung. Rückblick und Ausblick/Two Hundred Years of Homer Research Retrospect and Prospect. Stuttgart: Walter de Gruyter, 513-528.
Schuller, W. 2001. Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας: Από την κρητομυκηναϊκή εποχή ως το τέλος των κλασικών χρόνων (transl. by A. Kamara and Chr. Kokkinia, edited by K. Bourazelis). Athens: National Bank of Greece Cultural Foundation (ΜΙΕΤ).
Seo, S.H. 2019. “A Study on the Symbolic Meanings of Jars”, Journal of Symbols & Sandplay Therapy 10.1, 129-151.
Shaw, J.W. 1989. “Phoenicians in Southern Crete”, AJA 93.2, 165-183.
Shaw, J.W. 2000a. “The Architecture of the Temples and Other Buildings”, in J.W. Shaw and M.C. Shaw (eds), Kommos. IV. The Greek Sanctuary (Prehistory Monographs 35). Princeton: Princeton University Press, 1-100.
Shaw, J.W. 2000b. “Ritual and Development in the Greek Sanctuary”, in J.W. Shaw and M.C. Shaw (eds), Kommos. IV. The Greek Sanctuary (Prehistory Monographs 35). Princeton: Princeton University Press, 669-731.
Shaw, J.W. and M.C. Shaw 2000 (eds). Kommos. IV. The Greek Sanctuary (Prehistory Monographs 35). Princeton: Princeton University Press.
Shay, T.C. and Shay, J.M. 2000. “The Charcoal and Seeds from Iron Age Kommos”, in J.W. Shaw and M.C. Shaw (eds), Kommos. IV. The Greek Sanctuary (Prehistory Monographs 35). Princeton: Princeton University Press, 647-668.
Sinn, U. 1981. “Das Heiligtum der Artemis Limnatis bei Kombothekra, II”, AthMitt 96, 25-71.
Snodgrass, A.M. 1971. The Dark Age of Greece. An archaeological survey of the eleventh to the eighth centuries BC. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Snodgrass, A.M. 1977. Archaeology and the Rise of the Greek State. Cambridge: Cambridge University Press.
Solomidou-Ieronymidou, M. 1985. “The Ancient Religion of Cyprus through the Epigraphical Documents of Cyprus and Greece: A comparative study”, Archaeologia Cypria I, 57-64.
Steiner, D. 2013. “The Priority of Pots: Pandora’s pithos re-viewed”, in J.-B. Bonnard and F. Gherchanoc (eds), Mères et matérnites en Grèce ancienne (Mètis. Anthropologie des mondes grecs anciens, n.s. 11). Paris: École des hautes études en sciences sociales, 211-238.
Stockhammer, P.W. 2011. “Household archaeology in LHIIIC Tiryns”, in A. Yasur-Landau, J.R. Ebeling and L.B. Mazow (eds), Household Archaeology in Ancient Israel and Beyond (Culture and History of the Ancient Near East, v. 50). Leiden/Boston: Brill, 207-236.
Suk Fong Jim, Th. 2011. “The vocabulary of ἀπάρχεσθαι, ἀπαρχή and related terms in Archaic and Classical Greece”, Kernos 24, 39-58.
Suk Fong Jim, Th. 2014a. Sharing with the Gods: Aparchai and Dekatai in Ancient Greece (Oxford Classical Monographs). Oxford: Oxford University Press.
Suk Fong Jim, Th. 2014b. “Aparchai in the Great List of Thasian Theôroi”, The Classical Quarterly 64.1, 13-24.
Tiverios, M. 2020. Συμπόσιο και συμποσιακό τελετουργικό στην αρχαία Αθήνα. Thessaloniki: Ktima Gerovassileiou.
Touchais, G. 1999. “Chronique des fouilles et découvertes archéologiques en Grèce en 1998”, BCH 123.2, 635-848.
Tsipopoulou, M. 2009. “Goddesses for ‘Gene’? The Late Minoan IIIC shrine at Halasmenos, Ierapetra”, in A.L. D’ Agata and A. Van de Moortel (eds), Archaeologies of Cult: Essays on ritual and cult in Crete in Honour of Geraldine C. Gesell (Hesperia Suppl. 42). New Jersey: American School of Classical Studies at Athens, 121-136.
Tsipopoulou, M. 2011. “Living at Halasmenos, Ierapetra, in Late Minoan IIIC. House A.1”, in in A. Mazarakis Ainian (ed.), The “Dark Ages” Revisited. Acts of an International Symposium in Memory of William D.E. Coulson, University of Thessaly, Volos, 14-17 June 2007. Volos: University of Thessaly Press, 463-476.
Valavanis, P. 2016. «Ο ρόλος του ΒΔ Κτηρίου στην αθηναϊκή Ακρόπολη. Μια νέα πρόταση», in Κ. Zampas, V. Lamprinoudakis, Ε. Simantoni-Bouria and A. Ohnesorg (eds), Αρχιτέκτων. Τιμητικός τόμος για τον καθηγητή Μανόλη Κορρέ. Athens: Melissa Publications, 27-32.
Vernet, Y. 2015a. L’Apollon de Chypre. Naissance, évolution et caractéristiques du culte apollinien à Chypre, de ses origines à la fin de l’époque hellénistique. Ph.D. diss., University of Avignon.
Vernet, Y. 2015b. “The Cypriote Apollo. Characteristics of the Apolline Cult in Cyprus”, online in Kyprios Character. History, Archaeology & Numismatics of Ancient Cyprus kyprioscharacter.eie.gr/en/t/AN (last accessed 4-12-2025).
Vlachou, V. 2018. “Feasting at the sanctuary of Apollo Hyakinthos at Amykles: The evidence of the Early Iron Age”, in F. van den Eijnde, J.H. Blok and R. Strootman (eds), Feasting and Polis Institutions, Leiden/Boston: Brill, 93-124.
Webb, V. 2022. “Pomegranates: what a varied voyage they took”, Aegyptus et Pannonia 8, 1-37.
Zolotnikova, O. 2003. Ο Δίας στην Ιλιάδα. Προέλευση των ιδιοτήτων του και η θεώρηση του θεού κατά τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους. Ph.D. diss., National and kapodistrian University of Athens.
Zolotnikova, O. 2019. “The sanctuary of Zeus in Dodona: Evolution of the religious concept”, Journal Of Hellenic Religion 12, 85-132.
Zosi, Ε. 2002-03. «Πήλινα ομοιώματα ροδιών από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», To Mouseion 3, 73-82.
