From Medieval Aristotelianism to Modern Philosophies of Science: Key Stages in the Development of Scientific Thought

PDF
Published: Jan 29, 2026
Keywords:
Aristotelianism Theology Medieval science Condemnation of 1277 Copernicus Galileo Newton Heliocentrism Scientific Revolution Rationalism Empiricism Descartes Locke Hume Logical Positivism Kuhn Feyerabend Scientific change Paradigms Methodological pluralism Philosophy of science
Foteini Efthymiou
Abstract

This essay examines four key periods in the evolution of scientific thought, from the medieval period to contemporary philosophy. It begins with the era of interdependence and tensions between Aristotelianism and theology (from Latin Europe of the Middle Ages to the 14th century). It continues with the period of the scientific revolution marked by Copernicus, Galileo, and Newton (16th and 17th centuries). It then examines modern philosophy through the contrast between rationalism and empiricism (ca. 1650–1780) and concludes with contemporary philosophies of science, from logical positivism to the theories of Kuhn and Feyerabend (ca. 1920–1980). During the Middle Ages, the conflict and attempts at reconciliation between Aristotelianism and theology were articulated both within the University and within the Church, leading to the Condemnation of 1277 and to the subsequent search for new theoretical perspectives in the 14th century. Copernicus’ cosmology overturned the geocentric system, while Galileo’s empirical confirmation of heliocentrism and Newton’s formulation of a general theory of nature established the new scientific conception of the world. In modern philosophy, the fundamental differences between rationalism and empiricism concern both the sources and methods of knowledge and their limits. Descartes grounded knowledge in reason and innate ideas, whereas Locke and Hume emphasized the role of experience and the uncertainty of human understanding. Finally, logical positivism sought to define science through empirical verification and linguistic precision. At the same time, Kuhn and Feyerabend redefined the relationship between science and its historical and social context, highlighting the significance of change, discontinuity, and methodological pluralism. Overall, the development of science from the medieval period to contemporary philosophy constitutes a history of interdependence and opposition among theology, philosophy, and empirical inquiry, in which each stage of evolution has contributed to reshaping humanity’s understanding of nature, knowledge, and its place in the universe.

Article Details
  • Section
  • Articles
References
Chalmers, A. F. (1994). What is this thing called science? (G. Fourtounis, Trans.). University of Crete Press. In Greek: Chalmers, A. F. (1994). Τι είναι αυτό που το λέμε επιστήμη; (Γ. Φουρτούνης, Μετάφ.). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Drake, S. (1993). Galileo (T. Kyprianidis, Trans.). University of Crete Press. In Greek: Drake, S. (1993). Γαλιλαίος (Τ. Κυπριανίδης, Μετάφ.). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Gillispie, C. C. (1994). The edge of objectivity: An essay in the history of scientific ideas (D. Kourtovik, Trans.). Cultural Foundation of the National Bank of Greece. In Greek: Gillispie, C. C. (1994). Στην κόψη της αλήθειας: Η εξέλιξη των επιστημονικών ιδεών από το Γαλιλαίο ως τον Einstein (Δ. Κούρτοβικ, Μετάφ.). Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.
Glymour, C. (2007). Realism and the nature of theories. In A. Baltas (Ed.), Introduction to the philosophy of science (pp. 139–177). University of Crete Press. In Greek: Glymour, C. (2007). Ο ρεαλισμός και η φύση των θεωριών. Στο Α. Μπαλτάς (Επιμ.), Εισαγωγή στη φιλοσοφία της επιστήμης (σσ. 139–177). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Grant, E. (1994). The foundations of modern science in the Middle Ages (Z. Sarikas, Trans.). University of Crete Press. In Greek: Grant, E. (1994). Οι φυσικές επιστήμες τον Μεσαίωνα (Ζ. Σαρίκας, Μετάφ.). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
Lindberg, D. C. (1997). The beginnings of Western science (H. Markolefas, Trans.). National Technical University of Athens Press. In Greek: Lindberg, D. C. (1997). Οι απαρχές της δυτικής επιστήμης (Η. Μαρκολέφας, Μετάφ.). Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Ε.Μ.Π.
Athanasakis, D. (2014). Issues of epistemology, history and philosophy of science from Descartes to Hume. In Supplementary Material of module EPO31. Hellenic Open University. In Greek: Αθανασάκης, Δ. (2014). Θέματα γνωσιολογίας, ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης από τον Descartes στον Hume. Στην ενότητα Συμπληρωματικό Υλικό της Θ.Ε. ΕΠΟ31. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Asimakopoulos, M., & Tsiantoulas, A. (2008). The natural and human sciences in Europe (Vol. 1). Hellenic Open University. In Greek: Ασημακόπουλος, Μ., & Τσιαντούλας, Α. (2008). Οι επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη (Τόμος Α΄). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Vallianos, P. (2008). The natural and human sciences in Europe: The scientific revolution and the philosophical theory of science. The rise and transcendence of positivism (Vol. 2). Hellenic Open University. In Greek: Βαλλιάνος, Π. (2008). Οι επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη: Η επιστημονική επανάσταση και η φιλοσοφική θεωρία της επιστήμης. Ακμή και υπέρβαση του θετικισμού (Τόμος Β΄). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Theodorou, P. (2008). A comparative assessment of the contributions of Kuhn, Lakatos, and Feyerabend to the philosophy of science. In V. Kaldis (Ed.), The natural and human sciences in Europe: Texts on the history and philosophy of science (pp. 89–106). Hellenic Open University. In Greek: Θεοδώρου, Π. (2008). Μία συγκριτική αποτίμηση των συνεισφορών των Kuhn, Lakatos και Feyerabend στη φιλοσοφία της επιστήμης. Στο Β. Καλδής (Επιμ.), Οι επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη: Κείμενα ιστορίας και φιλοσοφίας των επιστημών (σσ. 89–106). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Koyré, A. (1991). Western civilization (V. Kalfas & Z. Sarikas, Trans.). Ypsilon. In Greek: Κοϋρέ, Α. (1991). Δυτικός πολιτισμός (Β. Κάλφας & Ζ. Σαρίκας, Μετάφ.). Ύψιλον.
Mentzeniotis, D. (2008). The mathematization of nature. In V. Kaldis (Ed.), The natural and human sciences in Europe: Texts on the history and philosophy of science (pp. 79–85). Hellenic Open University. In Greek: Μεντζενιώτης, Δ. (2008). Η μαθηματικοποίηση της φύσης. Στο Β. Καλδής (Επιμ.), Οι επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη: Κείμενα ιστορίας και φιλοσοφίας των επιστημών (σσ. 79–85). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Papanellopoulou, F. (n.d.). Scientific revolution. Supplementary material for module EPO31, Hellenic Open University. In Greek: Παπανελλοπούλου, Φ. (χ.χ.). Επιστημονική επανάσταση. Συμπληρωματικό υλικό για τη Θεματική Ενότητα ΕΠΟ31, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. (Το κείμενο αυτό γράφτηκε για τις ανάγκες διδασκαλίας της θεματικής ενότητας ΕΠΟ31 του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και με αυτή την ιδιότητα αναρτάται στον ιστοχώρο της θεματικής ενότητας. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως συμπληρωματικό υλικό μελέτης και ως βοήθημα για την εκπόνηση γραπτών εργασιών. Δεν επιτρέπεται να το διανείμουν, να το αναπαραγάγουν ή να το τροποποιήσουν. Τα πνευματικά δικαιώματα ανήκουν αποκλειστικά στη συγγραφέα.)
Patiniotis, M. (2008). Newton and Newtonianism in 18th-century Europe. In V. Kaldis (Ed.), The natural and human sciences in Europe: Texts on the history and philosophy of science (pp. 39–54). Hellenic Open University. In Greek: Πατηνιώτης, Μ. (2008). Νεύτων και Νευτωνισμός στην Ευρώπη του 18ου αιώνα. Στο Β. Καλδής (Επιμ.), Οι επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη: Κείμενα ιστορίας και φιλοσοφίας των επιστημών (σσ. 39–54). Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.