| More

Πολιτισμικές διασταυρώσεις μεταξύ «Δύσης» και «Ανατολής»: το παράδειγμα του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στην Ελλάδα (19ος– πρώτες δεκαετίες 20ού αιώνα)

Views: 200 Downloads: 68
Eirini Tountasaki, Niki Maroniti

Περίληψη


Οι συγγραφείς, στο πλαίσιο ευρύτερης επιστημονικής έρευνας που πραγματοποιούν αναφορικά με το αν οι Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές (ΞΑΣ) στην Ελλάδα μπορεί να θεωρηθούν ως μηχανισμοί επινόησης και κατασκευής πολιτισμικών στρατηγικών και συνακόλουθα ως ιμάντες πολιτικής διαμεσολάβησης μεταξύ των κρατών, στο κείμενο αυτό επιλέγουν να εστιαστούν στην περίπτωση του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου (ΓΑΙ) των Αθηνών. Ειδικότερα, μελετούν πώς διαμορφώνεται στον «μακρύ δέκατο ένατο αιώνα» το αφήγημα που στοιχειοθετεί την ίδρυση, τη θέση και τον ρόλο του ΓΑΙ στον ελληνικό χώρο και, ταυτόχρονα, πώς αυτό διασταυρώνεται με τις ομόλογες εθνικές/ευρωπαϊκές ρητορικές, μεταξύ των οποίων, και με την ελληνική. Εξετάζουν, παράλληλα, πώς το γερμανικό παράδειγμα χαρακτηρίζεται, καταστατικά και δυναμικά, από τις ιδιαίτερες στοχεύσεις του, ενώ την ίδια στιγμή προσφέρεται για γόνιμη, συγκριτική θέαση του συνόλου των αντιτιθέμενων στρατηγικών που δρομολογούν οι ΞΑΣ στην Ελλάδα. Στη μελέτη τους υπογραμμίζουν ότι πολιτική και πολιτισμός είναι μεγέθη που οφείλουν να γίνονται αντιληπτά στην αμοιβαία διαπλοκή τους. 


Λέξεις κλειδιά


Ιστορία; Κοινωνική Ανθρωπολογία; Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές; αποικιοκρατικές/μεταποικιοκρατικές σπουδές; ηγεμονία

Πλήρες Κείμενο:

PDF

Αναφορές


Αθανασίου, Α., Kαραβαντά, Μ., Λαλιώτου, Ι. και Παπαηλία, Π. (2016). Αποδομώντας την αυτοκρατορία. Θεωρία και πολιτική της μετααποικιακής κριτικής. Αθήνα: Νήσος.

Βουδούρη, Δ. (2003). Κράτος και Μουσεία. Το θεσμικό πλαίσιο των Αρχαιολογικών Μουσείων. Αθήνα: Σάκκουλας.

Βούλγαρης, Γ. (επιμ.) (2010). Στα μονοπάτια του Αντόνιο Γκράμσι: πολιτική και πολιτισμός από το έθνος-κράτος στην παγκοσμιοποίηση. Αθήνα: Θεμέλιο.

Γαβρόγλου, Κ., Καραμανωλάκης, Β. και Μπάρκουλα, Χ. (2014). Το Πανεπιστήμιο Αθηνών και η ιστορία του. Αθήνα-Ηράκλειο: Ιστορικό Αρχείο Πανεπιστημίου Αθηνών και Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Chapoutot, J. ([2008] 2012). Ο εθνικοσοσιαλισμός και η αρχαιότητa (μτφρ.: Γ. Καράμπελας). Αθήνα: Πόλις.

Eideneier, H. (2010). O ενθουσιασμός για την Ελλάδα στη Γερμανία και την Ευρώπη. Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.), Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ. 19-30). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Gehrke, H.J. (2010). Ο ρόλος της γερμανικής αρχαιολογίας στην Ελλάδα. Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.), Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ. 119-128). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Γουργουρής, Στ. ([1996] 2007). Έθνος-Όνειρο. Διαφωτισμός και θέσμιση της σύγχρονης Ελλάδας (μτφρ.: Θαν. Κατσικέρος). Αθήνα: Κριτική.

Ζήβας, Δ. (2002). Νεοκλασικισμός και νέος ελληνισμός. Στο Οι χρήσεις της αρχαιότητας από τον νέο ελληνισμό (σελ. 267-280). Επιστημονικό Συμπόσιο (14 και 15 Απριλίου 2000). Αθήνα: Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη).

Ζορμπά, Μ. (2014). Πολιτική του πολιτισμού. Ευρώπη και Ελλάδα στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Αθήνα: Πατάκης.

Ζώης, Α. (1990). Η αρχαιολογία στην Ελλάδα. Πραγματικότητα και προοπτικές. Αθήνα: Πολύτυπο.

Hobsbawm, E. και Ranger, T. (2004). Η επινόηση της παράδοσης (μτφρ.: Θ. Αθανασίου). Αθήνα: Θεμέλιο.

Καλπαξής, Θ.Ε. (1993). Επιρροές της γαλλογερμανικής αντιπαράθεσης στην κατασκευή της εικόνας της αρχαίας Ελλάδας. Στο Ε. Χρυσός (επιμ.), Ένας κόσμος γεννιέται. Η εικόνα του ελληνικού πολιτισμού στην γερμανική επιστήμη κατά τον 19ο αι. (σελ. 41-58). Αθήνα: Ακρίτας.

Καλπαξής, Θ.Ε. (2000). Η Ελλάδα και οι ξένες ανασκαφές. Η πολιτική ενός νεαρού έθνους με παλαιό πολιτισμό. Στο R. Etienne (ed.), Les Politiques de l’Archéologie (σελ. 9-13). Colloque organisé par l’ Ecole Française d’ Athènes, Paris.

Καρακατσούλη, Α. (2016). «Μαχητές της Ελευθερίας» και 1821. Η Ελληνική Επανάσταση στη διεθνική της διάσταση. Αθήνα: Πεδίο.

Καραμανωλάκης, Β. (2006). Η συγκρότηση της ιστορικής επιστήμης και η διδασκαλία της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1837-1932). Αθήνα: Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών ΕΙΕ.

Κόκκου, A. (1977). Η μέριμνα για τις αρχαιότητες στην Ελλάδα και τα πρώτα μουσεία. Θεσσαλονίκη.

Κυρτάτας, Δ. (2002). Η κατάκτηση της αρχαίας ελληνικής ιστορίας από τον νέο ελληνισμό κατά τον 18ο και 19ο αιώνα με τη διαμεσολάβηση της Δύσης. Στο Οι χρήσεις της αρχαιότητας από τον νέο ελληνισμό, Επιστημονικό Συμπόσιο (14 και 15 Απριλίου 2000) (σελ. 251-266). Αθήνα: Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας (Ιδρυτής: Σχολή Μωραΐτη).

Λιάκος, Α. (2004). Το ζήτημα της «συνέχειας» στη νεοελληνική ιστοριογραφία. Στο Π. Κιτρομηλίδης και Τ. Σκλαβενίτης (επιμ.), Ιστοριογραφία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας, 1833-2002 (σελ.53-65). τ. Α’. Αθήνα: Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Λιάκος, Α. (2007). Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία;. Αθήνα: Πόλις.

Λούλος, Κ. (2010). Οι ελληνο-γερμανικές σχέσεις στη σκιά του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.), Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ.141-184). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Λυριντζής, Χ. και Παπαταξιάρχης, Α. (2013). (Ανα)θεωρήσεις του πολιτικού: Συγκλίσεις και αποκλίσεις στην ανθρωπολογία και την πολιτική επιστήμη. Στο Κ. Ροζάκου και Ε. Γκαρά (επιμ.), Ελληνικά παράδοξα. Πατρωνία, κοινωνία πολιτών και βία. Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Μανδηλαρά, Α. και Αναστασόπουλος Ν. (κ.ά) (επιμ.) (2015). Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα και τους Έλληνες από το 1821 ως σήμερα. Αθήνα: Ηρόδοτος.

Ματθαίου, Σ. και Χατζηδημητρίου, Α. (επιμ.) (2012). «Ξενιτεμένες» ελληνικές αρχαιότητες. Αφετηρίες και διαδρομές. Αθήνα: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών, ΕΙΕ, 125.

Ματθαίου, Σ. (2012). Η καθιέρωση της ιδέας της εθνικής ιδιοκτησίας των αρχαίων μνημείων. Στο Σ. Ματθαίου και Α. Χατζηδημητρίου (επιμ.), «Ξενιτεμένες» ελληνικές αρχαιότητες. Αφετηρίες και διαδρομές (σελ. 15-32). Αθήνα: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών ΕΙΕ 125.

Μητσού, M. (2010). Ελληνο-γερμανικές σχέσεις στη λογοτεχνία και την επιστήμη τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα . Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.) Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ. 129-140). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Mazower, M. (επιμ.) ([2008] 2014). Δίκτυα εξουσίας στη νεότερη Ελλάδα. Δοκίμια προς τιμήν του John Cambell. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Μποχώτης, Θ. (2015). Ελέγχοντας τον τόπο του παρελθόντος. Η γερμανική σχέση εξουσίας στις ανασκαφές της Ολυμπίας 1869-1882. Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Νικολέντζος, K. (2004). Όψεις της διαχείρισης της αρχαιολογικής πολιτικής. Οι σχέσεις του ΥΠ.ΠΟ με τις Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές και την εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία. Αθήνα.

Ξηροπαΐδης, Γ. (2010). Δημιουργική παρανόηση. Η αισθητική του Κant στη σύγχρονη Ελλάδα. Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.), Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ. 249-264). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Πεχλιβάνος, Μ. (2010). Οι «φιλογερμανοί» και ο νεοελληνικός Διαφωτισμός. Στο Ε. Χρυσός και W. Schultheiss (επιμ.), Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων (σελ. 31-42). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Πετράκος, Β. (1982). Δοκίμιο για την αρχαιολογική νομοθεσία. Αθήνα.

Πετράκος, Β. (1987). Η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία. Αθήνα.

Πλάντζος, Δ. (2014). Οι αρχαιολογίες του κλασσικού. Αναθεωρώντας τον εμπειρικό κανόνα. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.

Said, E. W.( [1978] 1996). Οριενταλισμός (μτφρ.: Φ. Τερζάκης). Αθήνα: Νεφέλη.

Σαΐτας, Γ. (επιμ.) (2011). Το έργο της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά.1829-1838. Αθήνα: Μέλισσα. Τόμος 1, Τόμος 2 (2017).

Σακκά, Ν. (2002). Οι Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές στη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Ρέθυμνο: Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Σκοπετέα, Ε. (1992). Η Δύση της Ανατολής. Εικόνες από το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αθήνα: Γνώση.

Stewart, C.([2008] 2014). Βλέποντας όνειρα για θαμμένες εικόνες στο βασίλειο της Ελλάδας. Στο M. Mazower (επιμ.), Δίκτυα εξουσίας στη νεότερη Ελλάδα. Δοκίμια προς τιμήν του John Cambell (σελ. 135-162). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Τζιόβας, Δ.(2006) (β’ έκδοση). Οι μεταμορφώσεις του εθνισμού και το ιδεολόγημα της ελληνικότητας στον μεσοπόλεμο. Αθήνα: Οδυσσέας.

Τόλιας, Γ. (2012). Διασπορά, εντοπιότητα και εθνική κληρονομιά. Οι ελληνικές αρχαιότητες κατά τους τελευταίους προεπαναστατικούς χρόνους. Στο Σ. Ματθαίου και Α. Χατζηδημητρίου (επιμ.), «Ξενιτεμένες» ελληνικές αρχαιότητες. Αφετηρίες και διαδρομές (σελ. 79-104). Αθήνα: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών ΕΙΕ 125.

Τουντασάκη, Ε. και Μαρωνίτη, Ν. (2015). Ξένες Αρχαιολογικές Σχολές και Ινστιτούτα στην Ελλάδα: «Φιλελληνισμός», πολιτισμικές μεταφορές και αποικιοκρατικός λόγος. Στο Α. Μανδηλαρά και Ν. Αναστασόπουλος (κ.ά) (επιμ.), Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα και τους Έλληνες από το 1821 ως σήμερα (σελ.713-735). Αθήνα: Ηρόδοτος.

Τουντασάκη, Ε. και Μαρωνίτη, Ν. «Το κομφόρ της ειρήνης», η αρχαιολογική σκαπάνη και οι πολιτισμικές οφειλές: πολιτικές πολιτισμού μεταξύ «Δύσης» και «Ανατολής» (19ος-20ος αιώνας). Αθήνα: Πατάκης (υπό έκδοση).

Trigger, B.C. ([1989] 2005). Μια ιστορία της αρχαιολογικής σκέψης (μτφρ. Β.Λαλιώτη). Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

Young, R.J.C. ([2001] 2007). Μεταποικιακή θεωρία. Μια ιστορική εισαγωγή (μτφρ.: Γ. Δεμερτζίδης). Αθήνα: Πατάκης.

Φουκώ, M. (1987). Η αρχαιολογία της γνώσης (μτφρ.: Κ. Παπαγιώργης). Αθήνα: Εξάντας.

Χαμηλάκης, Γ. ([2007] 2012). Το έθνος και τα ερείπια του. Αρχαιότητα, αρχαιολογία και εθνικό φαντασιακό στην Ελλάδα (μτφρ.: Ν. Καλαϊτζής). Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.

Χατζηδημητρίου, Α. (2012). Ο εκπατρισμός των ελληνικών αρχαιοτήτων και η συμβολή τους στη συγκρότηση των πρώτων αρχαιολογικών συλλογών και μουσείων. Στο Σ. Ματθαίου και Α. Χατζηδημητρίου (επιμ.), «Ξενιτεμένες» ελληνικές αρχαιότητες. Αφετηρίες και διαδρομές (σελ. 33-78). Αθήνα: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών ΕΙΕ 125.

Χρυσός, Ε. (επιμ.) (1993). Ένας κόσμος γεννιέται. Η εικόνα του ελληνικού πολιτισμού στην γερμανική επιστήμη κατά τον 19ο αι. Αθήνα: Ακρίτας.

Χρυσός, Ε. και Schultheiss,W. (επιμ.) (2010). Ορόσημα ελληνο-γερμανικών σχέσεων. Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Ψαλιδόπουλος, Μ. (επιμ.) (2013). Επιστημονικές ανταλλαγές μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, 1870-1933. Επιρροές και επεξεργασίες. Αθήνα: Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις.

Asad, T. (Ed.) (1973). Anthropology and the colonial encounter. New York: Humanity Books.

Beaton, R. and Ricks, D. (Eds.) (2009). The making of the modern Greece. United Kingdom, USA, Center for the Hellenic Studies, King’s College, London: Ashgate Publishing.

Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Cambridge: Polity Press.

Butler, E. M. (1935). The tyranny of Greece over Germany. Cambridge: Cambridge University Press.

Damaskos, D. and Plantzos, D. (Eds.) (2008). A Singular Antiquity. Archeology and Hellenic identity in twentieth-century Greece. Athens: Benaki Museums.

Gramsci, A.(1971). Selections from prison notebooks. London: Lawrence &Wishart.

Herzfeld, M. (2002). The absent presence. Discourses of crypto-colonialism. The South Atlantic Quarterly, 101, pp. 899-926

Leontis, A.(1995). Topologies of Hellenism. Mapping the homeland. Ithaka and London: Cornell University Press.

Loοmba, Α. (2005). Colonialism, postcolonialism. London, University of California Press.

Marchand, S. (1996). Down from Olympus. Archeology and Philhellenism in Germany, 1750-1970. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.

Marchand, S. (2009). What the Greek model can, and cannot, do for the modern state: the German perspective. In R. Beaton and D. Ricks (Eds.), The making of the Modern Greece (pp. 33-42). United Kingdom, USA, Center for the Hellenic Studies, King’s College, London: Ashgate Publishing.

Morgan, C. (2012). The foundation and early development of the British School at Athens (1886-1900). Στο Π. Σούρλας and J. Kittmer (επιμ.), Ελληνο-βρετανικές σχέσεις. Πτυχές της πρόσφατης ιστορίας τους (pp. 13-28). Αθήνα: Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Nora, P. (1986). Les lieux de mémoire. Tome 2: La Nation - Héritage, historiographie, paysages. Paris .

Smith, M.L., Kitromilides, P. M. and Calligas, E. (Eds.) (2009). Scholars, travels, achives: Greek history and culture through the British School at Athens. Athens: British School Athens.

Stewart, C. (2012). Dreaming and historical consciousness in Island Greece. Cambridge: Harvard University Press.

Stroulia, A. and Buck Sutton, S. (Eds.) (2010). Archaeology in situ: Sites, Archaeology and communication in Greece. Lanham, Md: Lexington.

Trigger, B. C. (1984). Alternative Archaeologies: Nationalist, colonialist, imperialist. Man, 19 (3), pp. 355-370.

Tziovas, D. (2003). The other self. Selfhood and society in modern Greek fiction. New York-Oxford: Lexington Books

Tziovas, D. (2008). Reconfiguring the Past: antiquity and Greekness. In D. Damaskos and D. Plantzos (Eds.), A Singular Antiquity. Archeology and Hellenic identity in twentieth-century Greece (pp. 278-298). Athens: Benaki Museums.

Tziovas, D. (Ed.) (2014). Re-imagining the past. Antiquity and modern Greek culture. Oxford: Oxford University Press.

Tziovas, D. (2014). Introduction: Decolonizing antiquity, heritage politics, and performing the past. In D. Tziovas (Ed.), Re-imagining the past. Antiquity and modern Greek culture (pp. 1-25). Oxford: Oxford University Press.

Άλλες πηγές

Morgan, C. (2013). Τhe British School at Athens – negotiating culture between Britain and Greece. Προφορική ανακοίνωση στο Μεταπτυχιακό Σεμινάριο της 10ης/4/2013. Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας.

Senff, R. (2013). German Archeologists in Greece since the 19th Century. Προφορική ανακοίνωση στο Μεταπτυχιακό Σεμινάριο της 27ης/3/2013. Αθήνα, Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας.


Εισερχόμενη Αναφορά

  • Δεν υπάρχουν προς το παρόν εισερχόμενες αναφορές.


Creative Commons License
Η χρήση του περιεχομένου καθορίζεται από την άδεια Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.