Mos Historicus: Κριτική Επιθεώρηση Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Θρησκευτικός ζηλωτής ή στρατηγικός ρεαλιστής; Ο Oliver Cromwell και η εκστρατεία στην Ιρλανδία , 1649-1650

Παναγιώτης Γεωργακάκης, Θρησκευτικός ζηλωτής ή στρατηγικός ρεαλιστής;.pdf
Δημοσιευμένα: Dec 31, 2025
DOI: https://doi.org/10.12681/mh.43999
Λέξεις-κλειδιά:
Όλιβερ Κρόμγουελ Ιρλανδική εκστρατεία θρησκευτική βία σφαγή της Drogheda σφαγή του Wexford πρώιμη νεότερη περίοδος
Παναγιώτης Γεωργακάκης
Περίληψη

«He who could take Drogheda, could take Hell».


Η φράση του Sir Phelim O’Neill, ειπωμένη μετά την κατάληψη της πόλης το 1649 από τον Νέο Πρότυπο Στρατό, συνοψίζει την επίδραση που είχε η σφαγή των υπερασπιστών και των κατοίκων της Drogheda στο ιρλανδικό φαντασιακό. Η εκστρατεία του Oliver Cromwell στην Ιρλανδία (1649-1650) συνιστά ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα επεισόδια της αγγλικής επαναστατικής περιόδου, καθώς χαρακτηρίστηκε από ακραία στρατιωτική βία και άφησε βαθύ αποτύπωμα στην πολιτική και εθνοθρησκευτική διαμόρφωση του νησιού.


Οι συνέπειες της εκστρατείας ήταν καταλυτικές: εκτελέσεις, μαζικές εκτοπίσεις, εποικισμός και η εμπέδωση μιας αποικιακής λογικής κυριαρχίας που επρόκειτο να επαναληφθεί σε άλλα σημεία της αγγλικής αυτοκρατορίας. Η μνήμη των γεγονότων διατηρήθηκε ζωντανή για αιώνες, επηρεάζοντας τόσο την ιρλανδική ταυτότητα όσο και τη διχοτόμηση του νησιού.


Η παρούσα μελέτη επικεντρώνεται στο πρόβλημα της ερμηνείας της βίας που άσκησε ο Cromwell κατά τη διάρκεια της εκστρατείας. Παρά την εκτενή βιβλιογραφία, η ιστοριογραφική συζήτηση παραμένει αμφιλεγόμενη: ήταν οι σφαγές σε πόλεις όπως η Drogheda και το Wexford προϊόν θρησκευτικού φανατισμού ή στρατηγική πράξη αποτροπής; Στόχευαν μόνο στους υπερασπιστές ή και σε άμαχο πληθυσμό;


Αντλώντας από την ιστοριογραφική διαμάχη ανάμεσα σε ιστορικούς όπως ο Micheál Ó Siochrú, που υπογραμμίζει τη θρησκευτική διάσταση, και άλλους, όπως οι Trevor Royle και Tom Reilly, που υποστηρίζουν είτε τη στρατηγική διάσταση των γεγονότων είτε την ανάγκη αναθεώρησής τους, το άρθρο επιχειρεί να επανατοποθετήσει τη συζήτηση στο πεδίο της συγκριτικής ανάλυσης.


Το ερευνητικό ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: Πώς μεταβάλλονται η ένταση και η μορφή της βίας κατά την πορεία της εκστρατείας και ποιοι παράγοντες –στρατηγικοί, ιδεολογικοί ή πολιτικοί– καθόρισαν τις αποφάσεις του Cromwell;


Η μελέτη εστιάζει στις πολιορκίες των Drogheda και Wexford, όπου σημειώθηκαν σφαγές, και τις αντιπαραβάλλει με τις περιπτώσεις της Ross και της Clonmel, όπου η αντίσταση κατεστάλη με πιο περιορισμένα ή διαφορετικά μέσα. Στόχος είναι να διερευνηθεί κατά πόσο η χρήση βίας από τον Cromwell υπήρξε συνέπεια πουριτανικού ζηλωτισμού, εργαλείο κρατικής κυριαρχίας ή συνδυασμός των δύο. Η περίπτωση της Ιρλανδίας, άλλωστε, αποτέλεσε για τους Άγγλους ένα πείραμα, η επιτυχία του οποίου θα διαμόρφωνε τις αυτοκρατορικές πρακτικές κατάκτησης στην εποχή της βρετανικής αποικιακής επέκτασης.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση 4.0.

Κυριότητα πνευματικών δικαιωμάτων:

Οι συγγραφείς διατηρούν τα πλήρη πνευματικά δικαιώματα επί των άρθρων τους που δημοσιεύονται στο Mos Historicus: Κριτική επιθεώρηση ευρωπαϊκής ιστορίας. Με την υποβολή και τη δημοσίευση των έργων τους στο περιοδικό, οι συγγραφείς παραχωρούν στο Mos Historicus το αποκλειστικό δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης, σύμφωνα με την άδεια Creative Commons Αναφορά Δημιουργού–Μη Εμπορική Χρήση 4.0 Διεθνής Άδεια (CC BY-NC 4.0).

Όροι και Προϋποθέσεις:

Σύμφωνα με την άδεια CC BY-NC 4.0, τρίτοι δύνανται να αναπαράγουν, να διανέμουν, να δημοσιοποιούν και να προσαρμόζουν το έργο αποκλειστικά για μη εμπορικούς σκοπούς, υπό την προϋπόθεση ότι:

α. θα γίνεται σαφή αναφορά στον/στους αρχικό/ούς συγγραφέα/είς, καθώς και στην πρώτη δημοσίευση του έργου στο Mos Historicus,

β. και οποιεσδήποτε τροποποιήσεις ή άλλες παρεμβάσεις επί του πρωτοτύπου δηλώνονται με σαφήνεια.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ|BIBLIOGRAPHY
Πρωτογενείς Πηγές|Primary Sources
Αλληλογραφία|Correspondence
Oliver Cromwell’s Letters and Speeches, επιμ. Wilbur Cortez Abbott, Harvard University Press, Κέιμπριτζ, ΜΑ 1937. Ανάκτηση από: http://www.olivercromwell.org/Letters_and_speeches/letters/Letter_index.htm.
The Letters and Speeches of Oliver Cromwell, τόμ. 5, επιμ. Thomas Carlyle και S.C. Lomas, Λονδίνο 1857.
Cromwell, Oliver, «Letter to Speaker Lenthall, 17 September 1649», The Cromwell Association. Ανάκτηση από: https://www.olivercromwell.org/wordpress/cromwell-to-speaker-lenthall-17-september-1649/. https://doi.org/10.1093/oseo/instance.00287871
University of Michigan Library, Digital Collections: A Letter from Sir Lewis Dyve to the Lord Marquis of Newcastle, Χάγη 1650.
Εφημερίδες|Newspapers
Folger Shakespeare Library (ηλεκτρονική πηγή): Man in the Moon, no. 24 (26 September-10 October 1649).
National Library of Australia, 1885242: Mercurius Elencticus, no. 21 (10-17 September)∙ no. 22 (17-24 September).
Library of Congress, sn88088625: The Perfect Diurnal, 23 August 1649.
Βιβλία|Books
Bacon, Francis, Certain Considerations touching the Plantation in Ireland, Λονδίνο 1609.
Calendar of State Papers, Domestic Series, 1649-1650, επιμ. Mary Anne Everett Green, Λονδίνο 1875.
Cromwell, Oliver, A Declaration by the Lord Lieutenant of Ireland Concerning his Resolutions for the Peace and Safety of Ireland, Λονδίνο 1649. Ανάκτηση από: https://www.proquest.com/books/declaration-lord-lieutenant-ireland-concerning/docview/2240905345/se-2. https://doi.org/10.1093/oseo/instance.00287917
Hogan, E. (επιμ.), The History of the Wars of Ireland from 1641 to 1653 by a British officer of the Regiment of Sir John Clotworthy, Δουβλίνο 1873.
McDonnell, Randal, When Cromwell came to Drogheda: A Memory of 1649. Edited from the record of Clarence Stranger, A Captain in the Army of Roe Owen O’Neill, M.H. Gill & Son, Δουβλίνο 1906.
Milton, John, Paradise Lost, Λονδίνο 1667.
Murphy, D.S.J., Cromwell’s Irish Campaign, M.H. Gill & Son, Δουβλίνο 1883.
Spencer, Edmund, A View of the Present State of Ireland, Λονδίνο 1596.
Δευτερογενείς Πηγές|Secondary Literature
Gentles, Ian, The New Model Army in England, Ireland and Scotland, 1645-1653, Blackwell, Οξφόρδη και Κέιμπριτζ, ΜΑ 1992. https://doi.org/10.1086/ahr/98.3.868
Gentles, Ian, The English Revolution and The Wars in the Three Kingdoms, 1638-1652, Routledge, Λονδίνο και Νέα Υόρκη 2014. https://doi.org/10.4324/9781315845630
Gentles, Ian, Oliver Cromwell: God’s Warrior and the English Revolution, Bloomsbury Academic, Λονδίνο 2025. https://doi.org/10.1007/978-0-230-34388-7
Hill, Christopher, God’s Englishman: Oliver Cromwell and the English Revolution, Penguin Books, Νέα Υόρκη 1985.
Hore, P.H., History of the Town and County of Wexford, Λονδίνο 1906.
Morrissey, Lee, Milton’s Ireland: Royalism, Republicanism, and the Question of Pluralism, Cambridge University Press, Κέιμπριτζ 2024. https://doi.org/10.1017/9781009462389
Ó Siochrú, Micheál, God’s Executioner: Oliver Cromwell and the Conquest of Ireland, Faber & Faber, Λονδίνο 2009. https://doi.org/10.1017/s0021121400006040
Ó Siochrú, Micheál, «Extirpation and Annihilation in Cromwellian Ireland», στο Ned Blackhawk, Ben Kiernan, Benjamin Madley και Rebe Taylor (επιμ.), The Cambridge World History of Genocide, vol. 2: Genocide in the Indigenous, Early Modern and Imperial Worlds, from c. 1535 to World War One, Cambridge University Press, Κέιμπριτζ 2023. https://doi.org/10.1017/9781108765480
Reilly, Tom, Cromwell was Framed: Ireland 1649, Chronos Books, Λονδίνο 2014.
Reilly, Tom, «Cromwell: The Irish Question», History Today, 62:9 (2012).
Royle, Trevor, Civil War: The Wars of the Three Kingdoms, 1638-1660, Abacus, Λονδίνο 2004.
Walzer, Michael, The Revolution of the Saints: A Study in the Origins of Radical Politics, Harvard University Press, Κέιμπριτζ, ΜΑ και Λονδίνο 1965.
Τα περισσότερο διαβασμένα άρθρα του ίδιου συγγραφέα(s)