Αρχές δεοντολογίας

1. Ευθυγράμμιση με τα Πρότυπα του COPE

Το Mos Historicus ακολουθεί τις αρχές και τα πρότυπα που ορίζονται από την Επιτροπή Δεοντολογίας Δημοσιεύσεων (Committee on Publication Ethics - COPE). Το πλήρες κείμενο των Βασικών Πρακτικών του COPE είναι διαθέσιμο εδώ. 

Όλα τα εμπλεκόμενα μέρη στη διαδικασία δημοσίευσης, συμπεριλαμβανομένων των συγγραφέων, των κριτών και των επιμελητών, οφείλουν να τηρούν αυτές τις αρχές, με έμφαση στα εξής:

α. Πρωτοτυπία και αποφυγή λογοκλοπής: Διασφάλιση της πρωτοτυπίας της έρευνας και αποφυγή της λογοκλοπής ή της διπλής/παράλληλης δημοσίευσης. Η ανακύκλωση κειμένων χωρίς σαφή αναφορά στην πηγή δεν είναι αποδεκτή.

β. Διαφάνεια και σύγκρουση συμφερόντων: Υποχρεωτική δήλωση οποιασδήποτε οικονομικής, προσωπικής ή επαγγελματικής σχέσης που θα μπορούσε να επηρεάσει την αντικειμενικότητα ή την εγκυρότητα της μελέτης.

γ. Αμεροληψία στην αξιολόγηση (Peer Review): Δέσμευση για μια δίκαιη, αντικειμενική και ανώνυμη διαδικασία κρίσης (double-blind peer review), απαλλαγμένη από ιδεολογικές ή προσωπικές προκαταλήψεις.

δ. Επιστημονική ακεραιότητα και τεκμηρίωση: Ακριβής παράθεση των ιστορικών πηγών και δεδομένων. Οι συγγραφείς φέρουν την ευθύνη για την ακεραιότητα των αποτελεσμάτων και την ορθή χρήση των αρχειακών ή βιβλιογραφικών τεκμηρίων.

Το Mos Historicus δεσμεύεται για την αντικειμενική διαχείριση κάθε ζητήματος που προκύπτει κατά τη διαδικασία της δημοσίευσης. Σε περιπτώσεις πιθανού δεοντολογικού παραπτώματος ή ενστάσεων, το περιοδικό εφαρμόζει τα διαγράμματα ροής (flowcharts) του COPE για τη διερεύνηση και την επίλυση των ζητημάτων.

2. Δεοντολογία της έρευνας (Research Ethics)

Στις περιπτώσεις όπου η υποβληθείσα εργασία περιλαμβάνει εμπειρική έρευνα, συμμετοχή ανθρώπων, χρήση προσωπικών δεδομένων ή ευαίσθητου υλικού (όπως σε μελέτες προφορικής ιστορίας), οι συγγραφείς οφείλουν να δηλώνουν ρητά τη συμμόρφωσή τους με τα αναγνωρισμένα πρότυπα δεοντολογίας, καθώς και με το ισχύον νομικό πλαίσιο.

α. Συμμετέχοντες άνθρωποι και προφορική ιστορία: Για έρευνες που περιλαμβάνουν ανθρώπινα υποκείμενα (π.χ. συνεντεύξεις), οι συγγραφείς οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τηρούνται οι θεμελιώδεις αρχές της δεοντολογίας της προφορικής ιστορίας: εθελοντική συμμετοχή, συναίνεση κατόπιν ενημέρωσης (informed consent), δικαίωμα απόσυρσης, καθώς και σεβασμός της αξιοπρέπειας, της ασφάλειας και της ευημερίας των συμμετεχόντων. Οι συγγραφείς πρέπει να επιβεβαιώνουν ότι έχει εξασφαλιστεί συναίνεση κατόπιν ενημέρωσης και, όπου απαιτείται, έγκριση από αρμόδια θεσμική επιτροπή δεοντολογίας.

Επιπλέον, όταν η έρευνα περιλαμβάνει ηχογράφηση/βιντεοσκόπηση, αρχειοθέτηση ή μελλοντική διάθεση του υλικού, οι όροι χρήσης, πρόσβασης και χρονικών περιορισμών πρέπει να έχουν συμφωνηθεί ρητά με τους συμμετέχοντες.

β. Προσωπικά δεδομένα: Οι συγγραφείς οφείλουν να διασφαλίζουν την ανωνυμία και την προστασία των προσωπικών δεδομένων σύμφωνα με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Ειδικά σε έρευνες προφορικής ιστορίας, όπου η πλήρης ανωνυμία δεν είναι πάντοτε εφικτή ή επιθυμητή, η δημοσιοποίηση της ταυτότητας του συνεντευξιαζομένου ή αποσπασμάτων της συνέντευξης πρέπει να βασίζεται σε ρητή, τεκμηριωμένη συναίνεση και σε σαφή συμφωνία ως προς το επίπεδο αναγνωρισιμότητας, το πλαίσιο χρήσης και τυχόν περιορισμούς πρόσβασης.

3. Πολιτική για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI)

Το Mos Historicus ακολουθεί τις διεθνείς κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στην ακαδημαϊκή συγγραφή:

α. Ιδιότητα του συγγραφέα (Authorship): Τα εργαλεία AI δεν μπορούν να αναγνωριστούν ως συγγραφείς ή συν-συγγραφείς (co-authors), καθώς δεν φέρουν νομική ή ηθική ευθύνη για το περιεχόμενο της εργασίας. Η ευθύνη για την ακρίβεια και την ακεραιότητα του κειμένου ανήκει αποκλειστικά στους ανθρώπους-συγγραφείς.

β. Διαφάνεια και γνωστοποίηση: Οι συγγραφείς οφείλουν να δηλώνουν ρητά σε συνοδευτική επιστολή (cover letter) ή σε ειδική ενότητα του άρθρου τη χρήση εργαλείων AI (π.χ. για την ανάλυση δεδομένων ή τη μετάφραση), περιγράφοντας τον τρόπο και την έκταση της χρήσης τους.

γ. Αλγοριθμική διαφάνεια (Algorithmic Transparency): Σε περιπτώσεις χρήσης συνόλων δεδομένων (datasets) που έχουν παραχθεί ή υποστεί επεξεργασία μέσω AI, οι συγγραφείς οφείλουν να παρέχουν πλήρη τεκμηρίωση για την προέλευση των δεδομένων (data provenance) και τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε για την επαλήθευση της εγκυρότητάς τους. Το περιοδικό απαιτεί τη διασφάλιση ότι η χρήση αλγοριθμικών εργαλείων δεν αλλοιώνει την ιστορική ακρίβεια και δεν εισάγει συστηματικές μεροληψίες (biases) στα αποτελέσματα της έρευνας. Οι συγγραφείς φέρουν την απόλυτη ευθύνη για την κριτική αποτίμηση των ευρημάτων που προκύπτουν από τη χρήση τέτοιων εργαλείων, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωσή τους με τις μεθόδους της ιστορικής επιστήμης.

4. Πολιτική κατά της Λογοκλοπής (Plagiarism Policy)

Το Mos Historicus αντιμετωπίζει με τη μέγιστη σοβαρότητα κάθε ζήτημα λογοκλοπής και διπλής δημοσίευσης. Για τη διασφάλιση της πρωτοτυπίας των άρθρων, ακολουθείται η εξής διαδικασία:

α. Ακαδημαϊκός έλεγχος: Όλες οι υποβολές υποβάλλονται σε συστηματικό έλεγχο κατά τη διαδικασία της κρίσης από ομοτίμους (peer review). Οι κριτές, ως εξειδικευμένοι επιστήμονες στο εκάστοτε πεδίο, προβαίνουν σε ελέγχους διασταύρωσης των πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, της βιβλιογραφίας και των προηγούμενων δημοσιεύσεων του συγγραφέα, προκειμένου να διασφαλιστεί η πρωτοτυπία και η ακαδημαϊκή ακεραιότητα του έργου.

β. Χρήση ψηφιακών εργαλείων: Η συντακτική επιτροπή διενεργεί συστηματικούς και δειγματοληπτικούς ελέγχους μέσω μηχανών αναζήτησης (Google Scholar), και ακαδημαϊκών βάσεων δεδομένων. Διατηρεί επίσης το δικαίωμα χρήσης εξειδικευμένου λογισμικού ανίχνευσης λογοκλοπής σε περιπτώσεις όπου προκύπτουν σοβαρές ενδείξεις κατά την αξιολόγηση.

γ. Διαχείριση παραπτωμάτων δεοντολογίας: Σε περίπτωση που διαπιστωθεί λογοκλοπή ή οποιαδήποτε άλλη μορφή δεοντολογικού παραπτώματος πριν από τη δημοσίευση του άρθρου, η υποβολή απορρίπτεται άμεσα. Εάν η διαπίστωση γίνει μετά τη δημοσίευση, το περιοδικό εφαρμόζει τα πρωτόκολλα του COPE για την απόσυρση (retraction) ή τη διόρθωση (correction) του άρθρου, προβαίνοντας σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την ενημέρωση της ακαδημαϊκής κοινότητας.