Πολιτική διορθώσεων, ανακλήσεων και ενημερώσεων ήδη δημοσιευμένων άρθρων

Πολιτική Διορθώσεων, Ανακλήσεων και Μεταδημοσιευτικών Ενημερώσεων

1. Σκοπός και γενικές αρχές

Το επιστημονικό, ακαδημαϊκό περιοδικό, Mos Historicus: Κριτική Επιθεώρηση Ευρωπαϊκής Ιστορίας, δεσμεύεται για τη διατήρηση της ακεραιότητας, της ακρίβειας και της αξιοπιστίας του επιστημονικού ιστορικού αρχείου που δημοσιεύει. Αναγνωρίζει ότι η ιστορική έρευνα βασίζεται στην ερμηνεία των πρωτογενών και δευτερογενών πηγών, στην κριτική χρήση των τεκμηρίων καθώς και στην αξιοποίηση και τον εμπλουτισμό της διαρκώς αναπτυσσόμενης ιστοριογραφικής συζήτησης. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα πολιτική καθορίζει τις διαδικασίες με τις οποίες το περιοδικό προβαίνει σε «Διορθώσεις», «Προσθήκες», «Εκφράσεις ανησυχίας», «Ανακλήσεις» ή «Αφαιρέσεις» ήδη δημοσιευμένων άρθρων.

Η πολιτική διέπεται από τις αρχές της διαφάνειας, της αναλογικότητας, της ιχνηλασιμότητας των αλλαγών και της δίκαιης διαδικασίας. Κάθε παρέμβαση στο δημοσιευμένο υλικό αποσκοπεί αποκλειστικά στη διασφάλιση της αξιοπιστίας και όχι στην τιμωρία των συγγραφέων ή στον περιορισμό της ιστοριογραφικής διαφωνίας.

 

2. Ιδιαιτερότητες των επιστημονικών δημοσιεύσεων της Ιστορίας

Το περιοδικό αναγνωρίζει ότι η Ιστορία βασίζεται στην ερμηνευτική ανάλυση πηγών και ότι τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη διαδικασία της ιστορικής έρευνας μπορούν να διαφοροποιούνται βάσει της μεθοδολογίας και των ερευνητικών εργαλείων. Τα λάθη που μπορεί να ανακύψουν αφορούν κυρίως την απόδοση, τεκμηρίωση ή ερμηνεία αρχειακού υλικού, τη μεταγραφή και μετάφραση πηγών, τη χρονολόγηση γεγονότων ή τον διάλογο με την υπάρχουσα ιστοριογραφία. Ως εκ τούτου, η ύπαρξη αστοχιών στην παράθεση των γεγονότων και τη χρήση των ερμηνευτικών εργαλείων διαχωρίζεται από τον αναστοχασμό πάνω στις κυρίαρχες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις, ο οποίος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής έρευνας.

 

3. Είδη μεταδημοσιευτικών παρεμβάσεων

3.1 Διόρθωση (Correction)

Η «Διόρθωση» εκδίδεται όταν διαπιστώνονται στο δημοσιευμένο άρθρο αστοχίες, οι οποίες όμως δεν αναιρούν ούτε το βασικό ιστορικό επιχείρημα ούτε την επιστημονική εγκυρότητα των συμπερασμάτων. Στις αστοχίες αυτές συμπεριλαμβάνονται, ενδεικτικά, λανθασμένες αρχειακές παραπομπές, εσφαλμένες χρονολογίες ή τοπωνύμια, λάθη σε ονόματα ιστορικών προσώπων, καθώς και ανακριβείς μεταγραφές ή μεταφράσεις πηγών.

 

3.2 Corrigendum και Erratum

Όταν οι αστοχίες προέρχονται από τους συγγραφείς, η «Διόρθωση» δημοσιεύεται ως «Corrigendum», κατόπιν συνεννόησης των συγγραφέων με τη Συντακτική Επιτροπή. Όταν οι αστοχίες οφείλονται στη συντακτική ή εκδοτική διαδικασία του περιοδικού, η «Διόρθωση» δημοσιεύεται ως «Erratum». Και στις δύο περιπτώσεις, το νέο αρχείο παρουσιάζει με σαφήνεια το αρχικό κείμενο και τις ακριβείς αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν.

 

3.3 Αλλαγή ονόματος συγγραφέα (Αν συμφωνείς το προσθέτουμε)

Οι συγγραφείς μπορούν να αιτηθούν τη μεταβολή του ονόματος που εμφανίζεται στο δημοσιευμένο στο Mos Historicus άρθρο τους, χωρίς να υποχρεούνται να γνωστοποιήσουν στο περιοδικό τους λόγους αυτής της αλλαγής. Τέτοιου είδους αιτήματα θα γίνονται αποδεκτά μόνο όταν υποβάλλονται απευθείας από τους ίδιους τους συγγραφείς των άρθρων. Το περιοδικό θα προβαίνει σε διακριτική -εκτός αν η επιθυμία των αιτούντων είναι διαφορετική- επικαιροποίησή του ονόματος στο δημοσιευμένο άρθρο, καθώς και σε ενημέρωση των μεταδεδομένων στις υπηρεσίες ευρετηρίασης και βιβλιογραφικών δεδομένων. Κατά τη διαδικασία αυτή, ο ψηφιακός αναγνωριστικός κωδικός αντικειμένου (DOI) του άρθρου παραμένει αμετάβλητος.

Επισημαίνεται ότι το περιοδικό δεν φέρει ευθύνη για τυχόν καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των αλλαγών στις διεθνείς βάσεις δεδομένων, και ότι οι βιβλιογραφικές αναφορές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί με το προγενέστερο όνομα δεν δύνανται να τροποποιηθούν.

 

3.4 Προσθήκη (Addendum)

Η «Προσθήκη» εκδίδεται όταν κρίνεται σκόπιμο να εισαχθούν πληροφορίες που εμπλουτίζουν την τεκμηρίωση ή αποσαφηνίζουν πλευρές της ανάλυσης. Αυτές μπορεί να αφορούν, μεταξύ άλλων, νέα αρχειακά ευρήματα, περαιτέρω διευκρινίσεις σχετικά με τη μεθοδολογία που υιοθετήθηκε ή αναφορές σε σχετική βιβλιογραφία που κατέστη διαθέσιμη μετά τη δημοσίευση του άρθρου.

 

3.5 Έκφραση ανησυχίας (Expression of Concern)

Η «Έκφραση ανησυχίας» δημοσιεύεται όταν υπάρχουν εύλογες ανησυχίες ότι το άρθρο παρουσιάζει ουσιώδη προβλήματα, αλλά η διερεύνηση του ζητήματος δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί ή εξαρτάται από στοιχεία που δεν είναι άμεσα διαθέσιμα. Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται με την αμφισβήτηση της ύπαρξης ή της αυθεντικότητας των πηγών, σοβαρές ενδείξεις λογοκλοπής, καθώς και εσφαλμένη απόδοση ή χρήση των πηγών. Η «Έκφραση ανησυχίας» ενημερώνει την επιστημονική κοινότητα χωρίς να προκαταλαμβάνει για το τελικό αποτέλεσμα της έρευνας.

 

3.6 Ανάκληση (Retraction)

Η «Ανάκληση» εφαρμόζεται όταν διαπιστώνεται ότι το δημοσιευμένο έργο δεν μπορεί πλέον να θεωρείται αξιόπιστο. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν αποδεικνύεται ότι το άρθρο βασίζεται σε ανύπαρκτες, επινοημένες πηγές, όταν διαπιστώνεται εκτεταμένη λογοκλοπή ή μη δηλωμένη χρήση εργασίας τρίτων, όταν υπάρχει σοβαρή παραποίηση ιστορικών δεδομένων που ακυρώνει το βασικό επιχείρημα της έρευνας, ή/και όταν παραβιάζονται ουσιώδεις δεοντολογικοί ή νομικοί κανόνες.

 

3.7 Αφαίρεση (Removal)

Η «Αφαίρεση» αποτελεί ειδικό μέτρο που εφαρμόζεται μόνο όταν η διατήρηση ενός κειμένου σε κατάσταση δημόσιας πρόσβασης παραβιάζει δικαιώματα τρίτων ή/και το ισχύον νομικό πλαίσιο. Στις περιπτώσεις «Αφαίρεσης» που κρίνεται δυνατό, το περιοδικό διατηρεί τη σελίδα του άρθρου (landing page) και βασικά μεταδεδομένα του, ενώ σημειώνεται ευκρινώς ότι το άρθρο αφαιρέθηκε και παρουσιάζονται οι νομικοί λόγοι για την επιβολή του μέτρου αυτού.

 

4. Τι δεν συνιστά λόγο «Διόρθωσης» ή «Ανάκλησης»

Το περιοδικό δεν προβαίνει σε «Διορθώσεις» ή «Ανακλήσεις» λόγω απλής διαφωνίας στην ερμηνεία των πηγών και της δευτερογενούς βιβλιογραφίας ή έκφρασης αντιθέσεων στο θεωρητικό πλαίσιο και τα ερευνητικά-αναλυτικά εργαλεία. Τέτοιες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται μέσω του επιστημονικού διαλόγου, όπως με τη δημοσίευση κριτικών δοκιμίων ή με δημοσιεύσεις σε επιστημονικά fora.

 

5. Υποβολή αιτημάτων και έναρξη διαδικασίας

Το αίτημα για «Διόρθωση», «Προσθήκη», «Έκφραση ανησυχίας» ή «Ανάκληση» μπορεί να υποβληθεί τόσο από τους συγγραφείς όσο και από αναγνώστες, αξιολογητές, μέλη της Συντακτικής Επιτροπής και θεσμικούς φορείς. Το αίτημα πρέπει να υποβάλλεται στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ([email protected]) του περιοδικού και να συνοδεύεται από σαφή περιγραφή του ζητήματος και, όπου είναι δυνατό, από στοιχεία που τεκμηριώνουν τον λόγο του αιτήματος αυτού. Το Mos Historicus εξετάζει το περιεχόμενο και την εγκυρότητα των αιτημάτων πριν προβεί σε εσωτερική έρευνα επί του ζητήματος.

Στην περίπτωση έναρξης εσωτερικής έρευνας, η Συντακτική Επιτροπή ενημερώνει τους συγγραφείς, καλώντας τους να παρουσιάσουν τη δική τους οπτική και να παραθέσουν τυχόν συμπληρωματικά στοιχεία εντός εύλογου χρονικού διαστήματος.

 

6. Διαδικασία διερεύνησης

Καταρχάς, η Διευθύντρια και η Υπεύθυνη Σύνταξης εξετάζουν τη σοβαρότητα του ζητήματος, πάντοτε σε συνεργασία με τη Συντακτική Επιτροπή. Όταν απαιτείται, το περιοδικό συμβουλεύεται έναν ανεξάρτητο ακαδημαϊκό ή ερευνητή, εξειδικευμένο στο σχετικό πεδίο. Οι συγγραφείς ενημερώνονται για το ζήτημα και καλούνται να παράσχουν διευκρινίσεις εντός εύλογου χρονικού διαστήματος. Η τελική απόφαση λαμβάνεται από τη Διεύθυνση Σύνταξης.

Πρόσθετες εγγυήσεις δίκαιης διαδικασίας:

• Σύγκρουση συμφερόντων (COI/recusal): Εάν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ ενός μέλους της συντακτικής ομάδας και του υπό εξέταση άρθρου (π.χ. το μέλος είναι ο συγγραφέας του άρθρου ή διατηρεί στενή επαγγελματική ή προσωπική σχέση με τον συγγραφέα), τότε το μέλος αυτό απέχει από τη διαδικασία.
• Δικαίωμα ένστασης: Οι συγγραφείς μπορούν να υποβάλουν ένσταση επί της απόφασης εντός εύλογου χρονικού διαστήματος. Η ένσταση και τα επιχειρήματα που παρουσιάζει εξετάζονται από τη Διεύθυνση Σύνταξης και από όποιον έχει κληθεί να συνδράμει στη διαδικασία διερεύνησης.

 

7. Δημοσίευση και σήμανση διορθώσεων και ανακλήσεων

Κάθε «Διόρθωση» και «Προσθήκη», δημοσιεύεται ως ξεχωριστό κείμενο, το οποίο συνδέεται σαφώς με το αρχικό άρθρο.

Σε περιπτώσεις «Ανάκλησης», το αρχικό κείμενο παραμένει διαθέσιμο με την ένδειξη της «Ανάκλησης» σε κάθε σελίδα του άρθρου. Επιπλέον, δημοσιεύεται και ξεχωριστή ανακοίνωση στην οποία αναγράφεται ο τίτλος του άρθρου που ανακαλείται και οι λόγοι αυτής της απόφασης.

Η «Αφαίρεση» ενός άρθρου επιβάλλεται όταν:

• το περιεχόμενό του παραβιάζει δικαιώματα τρίτων, όπως δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή ή άλλα νόμιμα δικαιώματα,
• το άρθρο περιλαμβάνει παράνομο περιεχόμενο (συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων παραβίασης του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων – ΓΚΠΔ | GDPR),
• υπάρχουν σαφείς αποδείξεις λογοκλοπής,
• το περιεχόμενό του προωθεί μισαλλόδοξες και ρατσιστικές θέσεις, καθώς και ρητορική μίσους ή/και βίας.

Ανακοινώσεις και μεταδεδομένα:

• Κάθε σχετική ανακοίνωση («Διόρθωση»/ «Προσθήκη»/« Έκφραση ανησυχίας»/ «Ανάκληση»/ «Αφαίρεση») φέρει σαφή ένδειξη ημερομηνίας και ώρας και συνδέεται εμφανώς με το άρθρο.
• Το περιοδικό προβαίνει, όπου είναι εφικτό, σε ενημέρωση των μεταδεδομένων στις υπηρεσίες ευρετηρίασης και βιβλιογραφικών δεδομένων.
• Ο DOI παραμένει αμετάβλητος για το αρχικό άρθρο. Καταβάλλεται προσπάθεια οι αλλαγές να έχουν δικό τους αναγνωριστικό, ώστε να είναι αυτοτελώς παραπέμψιμες.

 

8. Μακροχρόνια διατήρηση και βιβλιογραφική ευθύνη

Το περιοδικό λαμβάνει υπόψη ότι τα ιστορικά άρθρα χρησιμοποιούνται και παραπέμπονται επί μακρό χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό, κάθε παρέμβαση που επέρχεται μετά τη δημοσίευσή τους, διενεργείται με τρόπο που επιτρέπει στους αναγνώστες να κατανοούν πλήρως τις αλλαγές και τις αιτίες τους, χωρίς να αλλοιώνεται το ηλεκτρονικό αποτύπωμα της αρχικής δημοσίευσης.

 

9. Εμπιστευτικότητα και προστασία δεδομένων

Η διερεύνηση αιτημάτων πραγματοποιείται με σεβασμό στην εμπιστευτικότητα και στα προσωπικά δεδομένα όλων των εμπλεκομένων. Δημοσιοποιούνται μόνο οι πληροφορίες που είναι απολύτως αναγκαίες για την προστασία της επιστημονικής ακεραιότητας και την ενημέρωση της ακαδημαϊκής κοινότητας.

 

10. Αναθεώρηση της πολιτικής

Η παρούσα πολιτική αναθεωρείται ανά διαστήματα, ώστε να ανταποκρίνεται στις εξελίξεις της ιστοριογραφικής πρακτικής και στα διεθνή πρότυπα επιστημονικής δεοντολογίας.