Από τον νευροσεξισμό στον νευροφεμινισμό: Μια κοινωνιοκεντρική ανάγνωση της συζήτησης για τις διαφορές φύλου

pdf
Δημοσιευμένα: Φεβ 19, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/grsr.44616
Λέξεις-κλειδιά:
φύλο, διαφορές φύλου, σεξισμός, νευροσεξισμός, νευροφεμινισμός
Βαγγέλης Λιότζης
Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Περίληψη

Το άρθρο εξετάζει το πώς εννοιολογείται και αρθρώνεται η προσέγγιση περί νευροσεξισμού. Η γενική ιδέα είναι ότι ορισμένες μελέτες από τον χώρο των νευροεπιστημών που υποστηρίζουν σημαντικές, σταθερές βιολογικές διαφορές φύλου θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως περιπτώσεις νευροσεξισμού, δεδομένου ότι, παραβλέποντας τη συνθετότητα και πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης και κοινωνικής ζωής, τείνουν να αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα, προσδίδοντας αξιοπιστία σε επιζήμιες προκαταλήψεις. Σε αυτήν τη βάση, μια κοινωνιολογικά προσανατολισμένη ανάγνωση της σχετικής εργογραφίας επιβεβαιώνει ότι η κριτική προσέγγιση περί νευροσεξισμού δεν αρνείται τις βιολογικά προσδιορισμένες διαφορές φύλου, αλλά επιχειρεί να διασφαλίσει την, κατά το δυνατόν, πληρέστερη κατανόηση των νευροεπιστημονικών ευρημάτων και της σημασίας τους αναφορικά με την αναπαραγωγή της έμφυλης ανισότητας. Τούτο επιχειρείται στο πλαίσιο ενός διακριτού ρεύματος στον χώρο των νευροεπιστημών, αυτό του νευροφεμινισμού, το οποίο προκρίνει τις διαθεματικές προσεγγίσεις και τον παραγωγικό διεπιστημονικό διάλογο με τις κοινωνικές επιστήμες.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών διατίθενται με άδεια  Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς.

Το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών διατηρεί το δικαίωμα να δημοσιεύει, να αναπαραγάγει, να παρουσιάζει στο κοινό, να διανέμει και χρησιμοποιεί άρθρα που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο τον χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη της Επιθεώρησης Κοινωνικών Ερευνών, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, καθώς και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικό Συγγραφέα
Βαγγέλης Λιότζης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εντεταλμένος διδάσκων, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αναφορές
Barres, B.A. (2010). Neuro nonsense. PLOS Biology, 8(12), e1001005.
Bluhm, R., Jacobson, A.J. & Maibom, H.L. (Eds.) (2012). Neurofeminism: Issues at the intersection of feminist theory and cognitive science. Palgrave Macmillan.
Cahill, L. (2014). Equal ≠ the same: Sex differences in the human brain. Cerebrum, 1/4/2014, http://www.ncbi.nlm.nih.gov
Duchesne, A. & Kaiser-Trujillo, A. (2021). Reflections on neurofeminism and intersectionality: Using insights from psychology. Frontiers in Human Neuroscience, 15, 684412.
Dussauge, I. & Kaiser, A. (2012). Neuroscience and sex/gender. Neuroethics, 5, pp. 211-215.
Eagly, A.H. (2018). The shaping of science by ideology: How feminism inspired, led, and constrained scientific understanding of sex and gender. Journal of Social Issues, 74(4), pp. 871-888.
Einstein, G. (2012). Situated neuroscience: Exploring biologies of iiversity. In R. Bluhm, A.J. Jacobson & H.L. Maibom (Eds), Neurofeminism: Issues at the intersection of feminist theory and cognitive science (pp. 145-174). Palgrave Macmillan.
Eliot, L. (2019). Bad science and the unisex brain. Nature, 566, pp. 453-454.
Eliot, L., Ahmed, A., Khan, H. & Patel, J. (2021). Dump the “dimorphism”: Comprehensive synthesis of human brain studies reveals few male-female differences beyond size. Neuroscience and Behavioral Reviews, 125, pp. 667-697.
Fausto-Sterling, A. (1992). Myths of gender: Biological theories about women and men. Basic Books.
Fine, C. (2008). Will working mothers’ brains explode? The popular new genre of neurosexism. Neuroethics, 1(1), pp. 69-72.
Fine, C. (2010 [2012]). Delusions of gender: How our minds, society, and neurosexism create difference. Icon Books.
Fine, C. (2012). Is there neurosexism in functional neuroimaging investigations of sex differences?. Neuroethics, 6(2), pp. 369-409.
Fine, C. (2013). New insights into gendered brain wiring, or a perfect case study in neurosexism?. The Conversation, 4/12/2013, http://theconversation.com.
Fine, C. (2014). His brain, her brain?. Science, 346(6212), pp. 915-916.
Fine, C., Joel, D. & Rippon, G. (2019). Eight things you need to know about sex, gender, brains, and behavior: A guide for academics, journalists, parents, gender diversity advocates, social justice warriors, tweeters, facebookers, and everyone else. The Scholar and Feminist Online, 15(2).
Fine, C., Jordan-Young, R., Kaiser, A. & Rippon, G. (2013). Plasticity, plasticity, plasticity… and the rigid problem of sex. Trends in Cognitive Sciences, 17(11), pp. 550-551.
Friedrichs, K. & Kellmeyer, P. (2022). Neurofeminism: Feminist critiques of research on sex/gender differences in the neurosciences. European Journal of Neuroscience, 56(11), pp. 5987-6002.
Goffman, G. (2012). What, if anything, can neuroscience tell us about gender differences?. In R. Bluhm, A.J. Jacobson & H.L. Maibom (Eds.), Neurofeminism: Issues at the intersection of feminist theory and cognitive science (pp. 30-55). Palgrave Macmillan.
Gould, S.J. (1981). The mismeasure of man. W.W. Norton.
Halberg, C. (2023). Neurosexism, neurofeminism, and neurocentrism: From gendered brains to embodied minds. NORA – Nordic Journal of Feminist and Gender Research, 31(3), pp. 279-291.
Hoffman, G.A. & Bluhm, R. (2016). Neurosexism and neurofeminism. Philosophy Compass, 11(11), pp. 716-729.
Joel, D. (2012). Genetic-gonadal-genitals sex (3G-Sex) and the misconception of brain and gender, or why 3G-males and 3G-females have intersex brain and intersex gender. Biology of Sex Differences, 3(1), 27.
Joel, D. (2014). Sex, gender, and brain: A problem of conceptualization. In S. Schmitz & G. Höppner (Eds.), Gendered neurocultures: Feminist and queer perspectives on current brain discourses (pp. 169-186). Zaglossus.
Joel, D. & Fausto-Sterling, A. (2016). Beyond sex differences: New approaches for thinking about variation in brain structure and function. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 371(1688), 20150451.
Joel, D. & Vikhanski, L. (2019). Gender mosaic: Beyond the myth of the male and female brain. Little, Brown Spark.
Jost, J.T. & Kay, A.C. (2005). Exposure to benevolent sexism and complementary gender stereotypes: Consequences for specific and diffuse forms of system justification. Journal of Personality and Social Psychology, 88(3), pp. 498-509.
Lewandowsky, S., Woike, J.K. & Oberauer, K. (2020). Genesis or evolution of gender differences? Worldview-based dilemmas in the processing of scientific information. Journal of Cognition, 3(1), 9.
Lorber, J. (2011). Gendered and sexed brains. Contemporary Sociology, 40(4), pp. 405-409.
May, A. (2011). Experience-dependent structural plasticity in the adult human brain. Trends in Cognitive Sciences, 15(10), pp. 475-482.
McCarthy, M.M. & Ball, G.F. (2011). Tempests and tales: Challenges to the study of sex differences in the brain. Biology of Sex Differences, 2, 4.
McCarthy, M.M. & Konkle, A.T.M. (2005). When is a sex difference not a sex difference?. Frontiers in Neuroendocrinology, 26(2), pp. 85-102.
Muntanyola-Saura, D. (2013). Book review: Robyn Bluhm, Anne Jaap Jacobson and Heidi Lene Maibom (Eds.), Neurofeminism: Issues at the intersection of feminist theory and cognitive science. Feminism & Psychology, 23(4), pp. 569-572.
O’Connor, C. & Joffe, H. (2014). Gender on the brain: A case study of science communication in the new media environment. PLOS ONE, 9(10), e110830.
Punch, S., Snellgrove, M., Graham, E., McPherson, C. & Cleary, J. (2023). Bridging brains: Exploring neurosexism and gendered stereotypes in a mindsport. Leisure/Loisir, 47(3), pp. 459-485.
Richardson, S.S. (2013). Sex itself: The search for male and female in the human genome. University of Chicago Press.
Rippon, G. (2019). The gendered brain: The new neuroscience that shatters the myth of the female brain. The Bodley Head.
Rippon, G., Jordan-Young, R., Kaiser, A. & Fine, C. (2014). Recommendations for sex/gender neuroimaging research: Key principles and implications for research design, analysis, and interpretation. Frontiers in Human Neuroscience, 8, 650.
Rippon, G., Jordan-Young, R., Kaiser, A., Joel, D. & Fine, C. (2017). Journal of Neuroscience Research policy on addressing sex as a biological variable: Comments, clarifications, and elaborations. Journal of Neuroscience Research, 95(7), pp. 1357-1359.
Rippon, G., Eliot, L., Genon, S. & Joel, D. (2021). How hype and hyperbole distort the neuroscience of sex differences. PLOS Biology, 19(5), e3001253.
Roy, D. (2011). Neuroethics, gender and the response to difference. Neuroethics, 5(3), pp. 217-230.
Roy, D. (2016). Neuroscience and feminist theory: A new directions essay. Signs: Journal of Women in Culture and Society, 41(3), pp. 531-552.
Saguy, T., Reifen-Tagar, M. & Joel, D. (2021). The gender-binary cycle: The perpetual relations between a biological-essentialist view of gender, gender ideology, and gender-labelling and sorting. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 376(1822), 20200141.
Saini, A. (2017). Inferior: How science got women wrong – and the new research that’s rewriting the story. Beacon Press.
Schmitz, S. & Höppner, G. (Eds.) (2014a). Gendered neurocultures: Feminist and queer perspectives on current brain discourses. Zaglossus.
Schmitz, S. & Höppner, G. (2014b). Neurofeminism and feminist neurosciences: A critical review of contemporary brain research. Frontiers in Human Neuroscience, 8, 546.
Shattuck-Heidorn, H. & Richardson, S.S. (2019). Sex/gender and the biosocial turn. The Scholar and Feminist Online, 15(2).
Soh, D. (2020). The end of gender: Debunking the myths about sex and identity in our society. Threshold Editions.
Steele, C.M. & Aronson, J. (1995). Stereotype threat and the intellectual test performance of African Americans. Journal of Personality and Social Psychology, 69(5), 797-811.
Tavris, C. (1992). The mismeasure of woman: Why women are not the better sex, the inferior sex, or the opposite sex. Simon & Schuster.