Παλιός και νέος ρατσισμός: Υπάρχει μια πραγματική τομή ανάμεσά τους;

pdf
Δημοσιευμένα: févr. 19, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/grsr.44619
Λέξεις-κλειδιά:
νεο-ρατσισμός, κοινότοπος ρατσισμός, ρατσισμός της απώθησης, προκαταλήψεις
Βασιάννα Κωνσταντοπούλου
Πανεπιστήμιο Iωαννίνων
https://orcid.org/0009-0006-0365-2129
Περίληψη

Το άρθρο επικεντρώνεται σε ένα από τα ακανθώδη ερωτήματα της κοινωνικής θεωρίας, που αφορά τη σύγχρονη φύση του ρατσισμού και τη διάκριση μεταξύ νέων και παλιών μορφών φυλετικών προκαταλήψεων. Ανατρέχοντας στην έννοια του νεο-ρατσισμού και στις διαφορετικές εκφάνσεις του, το άρθρο αναλύει τις αφηγηματικές και κοινωνιο-γνωστικές μετατοπίσεις στη συγκρότηση των προκαταλήψεων, που συνδέονται με ιστορικο-κοινωνικές ανακατατάξεις. Ταυτόχρονα, εστιάζει στα αναλυτικά προβλήματα που παρουσιάζει η προσπάθεια χάραξης μιας κάθετης τομής μεταξύ παλιού και νέου ρατσισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, βασική θέση του άρθρου είναι η ανάγκη διαμόρφωσης εμπλαισιωμένων, διαθεματικών και ερμηνευτικά ανοικτών ερευνητικών οδών, ικανών να αποτυπώνουν τον σύνθετο, μεικτό και υβριδικό χαρακτήρα των σύγχρονων προκαταλήψεων.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών διατίθενται με άδεια  Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς.

Το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών διατηρεί το δικαίωμα να δημοσιεύει, να αναπαραγάγει, να παρουσιάζει στο κοινό, να διανέμει και χρησιμοποιεί άρθρα που δημοσιεύονται στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο τον χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη της Επιθεώρησης Κοινωνικών Ερευνών, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, καθώς και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικό Συγγραφέα
Βασιάννα Κωνσταντοπούλου , Πανεπιστήμιο Iωαννίνων

Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Τμήμα Ψυχολογίας

Αναφορές
Αθανασίου, Α. (2022). Για τη μετααποικιακή/αποαποικιακή φεμινιστική θεωρία: Συναρθρωμένες εξουσίες, διαθεματικές επιστημολογίες. Στο Γ. Πετράκη (Eπιμ.), Εισαγωγή στις σπουδές φύλου: Θεωρία και έρευνα στις κοινωνικές επιστήμες, (σελ. 183-199). Αλεξάνδρεια.
Αρχάκης, Α., Καραχάλιου, Ρ. & Τσάκωνα, Β. (Eπιμ.) (2023), Ιχνηλατώντας τη διείσδυση του ρατσισμού στον αντιρατσιστικό λόγο: Μελέτες για τον ρευστό ρατσισμό. Πατάκης.
Bauman, Z. (2005). Σπαταλημένες ζωές: Οι απόβλητοι της νεωτερικότητας (Mτφρ.: Μ. Καρασαρίνης). Κατάρτι.
Καυταντζόγλου, Ι. (2006). Κοινωνικός αποκλεισμός: Εκτός, εντός και υπό. Σαββάλας.
Κόντης, Α. (Eπιμ.) (2009). Ζητήματα κοινωνικής ένταξης μεταναστών. Παπαζήσης.
Κόντης, Α. (2017). Ελληνική μεταναστευτική πολιτική. Στο Ν. Δεμερτζής, Δ. Μπαλούρδος, Η. Κικίλιας, Ν. Σπυροπούλου & Μ. Χρυσάκης (Eπιμ.), Το κοινωνικό πορτρέτο της Ελλάδας 2016-2017 (σελ. 19-36). Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών/Ίων.
Κωνσταντοπούλου, Β. (2022). Διατομεακότητα και ψυχολογία: Επιστημολογικές παρατηρήσεις για μια σχέση υπό διαμόρφωση. Φεμινιστιqά. https://feministiqa.net/diatomeakotita-psychologia-epistimologikes-paratiriseis/
Μιχαηλίδου, Μ. (2021). Φεμινιστική (δι)έξοδος: Όταν το προσωπικό συνάντησε το πολιτικό. Στο Α. Καραστάθη και Μπ. Πολυκάρπου (Eπιμ.), Έλα να σου πω: Φεμινιστικές, λεσβιακές και κουήρ αφηγήσεις της μεταπολίτευσης (σελ. 27-38). Φεμινιστικό Αυτόνομο Κέντρο Έρευνας.
Μιχάλη, Μ., & Τσάκωνα, Β. (2024). «Περί πραγματικών προσφύγων»: Κριτική ανάλυση των αναπαραστάσεων και των αξιολογήσεων για τους/τις ουκρανούς/ές πρόσφυγες/ισσες στον ελληνικό Τύπο, Γλωσσολογία, 31, σελ. 81-100. https://glossologia.phil.uoa.gr/documents/313/05.%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%BB%CE%B7__%CE%A4%CF%83%CE%B1%CE%BA%CF%89%CE%BD%CE%B1.pdf
Μωυσίδης, Α., & Παπαδοπούλου, Δ. (Eπιμ.) (2011). Η κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών στην Ελλάδα: Εργασία, εκπαίδευση, ταυτότητες. Κριτική.
Παπαγεωργίου, Κ., & Σούρλας, Π. (Eπιμ.) (2016). Διλήμματα και συμφραζόμενα του προσφυγικού ζητήματος: Ιδέες, αξίες, ιστορία, πολιτικές (Πρακτικά συνεδρίου). Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων.
Παπαδόπουλος, Α. (2017). Η «μεταναστευτική κρίση» στην Ελλάδα της οικονομικής ύφεσης: Αναζητώντας ένα νέο πλαίσιο για την προσέγγιση του φαινομένου. Στο Ν. Δεμερτζής, Δ. Μπαλούρδος, Η. Κικίλιας, Ν. Σπυροπούλου & Μ. Χρυσάκης (Eπιμ.), Το κοινωνικό πορτρέτο της Ελλάδας 2016-2017, (σελ. 37-60). Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών/Ίων.
Παπαδοπούλου, Δ. (2012). Κοινωνιολογία του αποκλεισμού στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Τόπος.
Todorov, T. (2004). Η κατάκτηση της Αμερικής: Το ζήτημα του άλλου (Mτφρ.: Κ. Καψαμπέλη). Νήσος.
Todorov, T. (2009). O φόβος των βαρβάρων: Πέρα από τη σύγκρουση των πολιτισμών (Mτφρ.: Γ. Καράμπελας). Πόλις.
Anthias, F. (1995). Cultural racism or racist culture? Rethinking racist exclusions. Economy and Society, 24(2), 279-301. https://doi.org/10.1080/03085149500000011
Balibar, E. (1991a). Is there a “neo-racism”?. In E. Balibar and I. Wallerstein (Εds.), Race, nation, class: Ambiguous identities (pp. 17–27). Verso. [Ε. Μπαλιμπάρ & Ι. Βάλερστάιν (Επιμ.) (2017). Φυλή, έθνος τάξη: Οι διφορούμενες ταυτότητες (Μτφρ: Α. Ελεφάντης και Ε. Καλαφάτη). Νήσος].
Balibar, E. (1991b). Racism and nationalism. In E. Balibar and I. Wallerstein (eds), Race, nation, class: Ambiguous identities (pp. 37–67). Verso. [Ε. Μπαλιμπάρ & Ι. Βάλερστάιν (Επιμ.) (2017). Φυλή, έθνος τάξη: Οι διφορούμενες ταυτότητες (Μτφρ: Α. Ελεφάντης και Ε. Καλαφάτη). Νήσος].
Barker, M. (1981). The new racism: Conservatives and the ideology of the tribe. Junction Books.
Behrent, M. (2021). Réflexions sur la question woke. Revue Esprit. https://esprit.presse.fr/article/michael-c-behrent/reflexions-sur-la-question-woke-43695
Billig, M. (1995). Banal nationalism. Sage.
Billig, M. (2012). The notion of “prejudice”: Some rhetorical and ideological aspects. In J. Dixon & M. Levine (Εds.), Beyond prejudice: Extending the social psychology of conflict, inequality and social change (pp. 139–157). Cambridge University Press.
Billig, M. (2017). Banal nationalism and the imagining of politics. In M. Skey & M. Antonsich (Εds.), Everyday nationhood: Theorising culture, identity and belonging after Banal Nationalism (pp. 307-322). Palgrave Macmillan.
Bobo, L. & Smith, R. (1998). From Jim Crow racism to laissez-faire racism: The transformation of racial attitudes. In W. Katkin, N. Landsman and A. Tyree (Εds.), Beyond pluralism: The conception of groups and group identities in America (pp. 182–221). University of Illinois Press.
Bonilla-Silva, E. (1994). Rethinking racism: Towards a structural interpretation. Center for Research on Social Organization/University of Michigan. https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/51290/526.pdf
Bonilla-Silva, E. (2003). Racism without racists: Color-blind racism and the persistence of racial inequality in the United States. Rowman and the Littlefield Publishers.
Bozatzis, N. (2009). Occidentalism and accountability: Constructing culture and cultural difference in majority Greek talk about the minority in Western Thrace. Discourse & Society, 20(4), pp. 431-453. https://doi.org/10.1177/0957926509104022
Bozatzis, N., Sapountzis, A., Lardi, L. & Xenitidou, M. (2022). Greek talk on migration: Constructions of modernity differentials and cultural hierarchy. In F. Moghaddam and M. Hendricks (Εds.), Contemporary immigration: Psychological perspectives to address challenges and inform solutions (pp. 142-163). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000294-008
Burke, M. A. (2019). Sympathetic racism: Color-blind discourse’s liberal flair in three diverse communities. In D. G. Embrick, S. M. Collins & M. S. Dodson (Εds.), Challenging the status quo: Diversity, democracy, and equality in the 21st century (pp. 241-260). Brill.
Calhoun, C. (2017). The rhetoric of nationalism. In M. Skeya and M. Antonsich (Εds.), Everyday nationhood: Theorising culture, identity and belonging after Banal Nationalism (pp. 17-30). Palgrave Macmillan.
Carastathis, A. (2016). Intersectionality: Origins, contestations, horizons. University of Nebraska Press.
Cho, S., Crenshaw, K., & McCall, L. (2013). Toward a field of Intersectionality Studies: Theory, applications, and praxis. Signs, 38(4),. 785-810.
Chouliaraki, L. & Stolic, T. (2017). Rethinking media responsibility in the refugee ‘crisis’: Α visual typology of European news. Media, Culture & Society, 39(8), 1162–1177. https://doi.org/10.1177/0163443717726163
Coates, R. (2011). Covert racism: Theory, types and examples. In R. Coates (Εd.), Covert racism: Theories, institutions, and experiences (pp. 121–139). Brill.
Cole, E. R. (2009). Intersectionality and research in psychology. American Psychologist, 64(3), 170-180.
Combahee River Collective (1977). The Combahee River collective statement. https://www.blackpast.org/african-american-history/combahee-river-collective-statement-1977/
Condor, S., Figgou, L., Abell, J., Gobson, S., & Stevenson, C. (2006). ‘They are not racist…’ Prejudice denial, mitigation and suppression in dialogue. British Journal of Social Psychology, 45, pp. 441-462. 10.1348/014466605X66817
Delanty, G., & Millward, P. (2007). Post-liberal anxieties and discourses of peoplehood in Europe: Nationalism, xenophobia and racism. In R. Mole (Εd.), Discursive constructions of identity in European politics (pp. 137–148). Palgrave Macmillan.
Dovidio, J., Gaertner, S., & Pearson, A. (2017). Aversive racism and contemporary bias. In C. G. Sibley & F. K. Barlow (Εds.), The Cambridge handbook of the psychology of prejudice (pp. 267–294). Cambridge University Press.
El Refaie, E. (2001). Metaphors we discriminate by: Naturalized themes in Austrian newspaper articles about asylum seekers. Journal of Sociolinguistics, 5(3), pp. 352–371. https://doi.org/10.1111/1467-9481.00154
Esses, V. M., Medianu, S., & Lawson, A. S. (2013). Uncertainty, threat, and the role of the media in promoting the dehumanization of immigrants and refugees. Journal of Social Issues, 69(3), pp. 518–536. https://doi.org/10.1111/josi.12027
Esses, V. M., Hamilton, L. K., & Gaucher, D. (2017). The global refugee crisis: Empirical evidence and policy implications for improving public attitudes and facilitating refugee resettlement. Social Issues and Policy Review, 11(1), 78–123. https://doi.org/10.1111/sipr.12028
Every, D., & Augoustinos, M. (2007). Constructions of racism in the Australian parliamentary debates on asylum seekers. Discourse & Society, 18(4), pp. 411-436. 10.1177/0957926507077427
Farris, S. (2017). In the name of women’s rights: The rise of femonationalism. Duke University Press.
Hall, S., & Jacques, M. (Εds.) (1989). New Times: The changing face of politics in the 1990s. Lawrence & Wishart.
Hall, S. (1996). The meaning of New Times. In D. Morley and K.-H. Chen (Εds.), Stuart Hall: Critical dialogues in critical times (pp. 222-236). Routledge.
Kinder, D., & Sears, D. (1981). Prejudice and politics: Symbolic racism versus racial threats to the good life. Journal of Personality and Social Psychology, 40(3), 414–431. https://doi.org/10.1037/0022-3514.40.3.414
Konstantopoulou, V.-I., Didymiotis, O., & Kouzelis, G. (2022). Covert prejudice and discourses of otherness during the refugee crisis: Α case study of the Greek islands’ press. Journal of Social and Political Psychology, 10(1), 173-190. https://doi.org/10.5964/jspp.5633
Krzyżanowski, M., & Ekström, M. (2022). The normalization of far-right populism and nativist authoritarianism: Discursive practices in media, journalism and the wider public sphere/s. Discourse & Society, 33(6), 719–729. https://doi.org/10.1177/09579265221095406
Leach, C. W. (2005). Against the notion of a 'new racism.' Journal of Community & Applied Social Psychology, 15(6), 432–445. https://doi.org/10.1002/casp.841
López, I. H. (2011). Colorblind white dominance. In R. Coates (Εd.), Covert racism: Theories, institutions, and experiences (pp. 85–110). Brill.
Lykke, N. (2010). Feminist studies: A guide to intersectional theory, methodology and writing. Routledge.
Mason, D. (1994). On the dangers of disconnecting race and racism. Sociology, 28(4), 845-858. https://doi.org/10.1177/0038038594028004003
McRobbie, A. (1990). Book review of “New Times: The Changing Face of Politics in the 1990s”. Feminist Review, 36, 127–131. https://doi.org/10.2307/1395118
Miles, R. (1992). Le racisme européen dans son contexte historique: Réflexions sur l'articulation du racisme et du nationalisme. Genèses, 8, 108-131. https://doi.org/10.3406/genes.1992.1123
Puar, J. (2007). Terrorist assemblages: Homonationalism in queer times. Duke University Press.
Riggins, S. H. (1997). The rhetoric of othering. In S. H. Riggins (Εd.), The language and politics of exclusion (pp. 1–30). Sage.
Taguieff, P. (1988b). Les métamorphoses du racisme. Hommes & Migrations, 1114, 114–129. https://doi.org/10.3406/homig.1988.1204
Trepagnier, B. (2013). Silent racism: How well-meaning White people perpetuate the racial divide. Routledge.
Tsakona, V., Karachaliou, R., & Archakis, A. (2020). Liquid racism in the Greek anti-racist campaign #StopMindBorders. Journal of Language Aggression and Conflict, 8 (2), 232 – 261. https://doi.org/10.1075/jlac.00036.tsa
van Dijk, T. (1997). Political discourse and racism: Describing others in western parliaments. In S. H. Riggins (ed), The language and politics of exclusion (pp. 31–64). Sage.
Weaver, S. (2011). Liquid racism and the ambiguity of Ali G. European Journal of Cultural Studies, 14(3), pp. 249–264. https://doi.org/10.1177/1367549410396004
Wodak, R. (1997). Das Ausland and antisemitic discourse: The discursive construction of the other. In S. H. Riggins (Εd.), The language and politics of exclusion (pp. 65–87). Sage.