| More
Επόμενη Συνάντηση
Κώστας Λάππας Ο Αναστάσιος Σπάχος και η «Ελληνική Νομαρχία»: ξαναπιάνοντας το νήμα απ᾽ την αρχή Η Ελληνική Νομαρχία, τυπωμένη ανώνυμα το 1806 στην Ιταλία (Λιβόρνο), έχει αποδοθεἰ κατά καιρούς σε διάφορα πρόσωπα. Ο Ανδρέας Παπαδόπουλος Βρετός, που την βιβλιογράφησε για πρώτη φορά το 1857, αντλώντας υποθέτω από προφορικές μαρτυρίες, θεώρησε ως συγγραφέα της τον γιαννιώτη έμπορο στο Άμστερνταμ Σπυρίδωνα Σπάχο. Η άποψη αυτή αμφισβητήθηκε το 1869 από τον Κωνσταντίνο Σάθα, ο οποίος προσέγραψε το έργο, με βάση προφορικές και πάλι μαρτυρίες, στον Ιωάννη Κωλέττη. Ο κατάλογος των «υποψήφιων» συγγραφέων θα διευρυνθεί στον 20ό αιώνα. Δίπλα στα ονόματα του Σπάχου και του Κωλέττη θα προστεθούν τα ονόματα πλειάδας λογίων, από τον Γεώργιο Καλαρά ώς τον Αθανάσιο Ψαλίδα και τον Αδαμάντιο Κοραή. Στην ανακοίνωσή μου ξαναπιάνω το νήμα απ’ την αρχή, επιστρέφοντας στον Σπάχο. Είναι ήδη γνωστό ότι Σπάχος με μικρό όνομα Σπυρίδων δεν υπάρχει. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τον έμπορο Αναστάσιο Σπάχο, που είχε γεννηθεί στα Γιάννινα περί το 1782 και έζησε στο Λιβόρνο για δέκα περίπου χρόνια (ώς το 1809/1810) και κατόπιν στο Άμστερνταμ. Το 1827 ήρθε στην Ελλάδα και υπηρέτησε ως ταμίας σε ένα στρατιωτικό σώμα στη Ναύπακτο, όπου και πέθανε το 1830. Αλλά θα μπορούσε ο Αναστάσιος Σπάχος να είναι ο συγγραφέας της Ελληνικής Νομαρχίας; Μελετώντας εδώ και αρκετά χρόνια τα σωζόμενα, επιστολικά κυρίως, κείμενα του Σπάχου, είχα διαπιστώσει κάποια κοινά στοιχεία ανάμεσα σ᾽ αυτά και στην Ελληνική Νομαρχία, που καθιστούν πιθανή την υπόθεση της προσγραφής της στον ηπειρώτη έμπορο. Την υπόθεση αυτή ήρθε να ενισχύσει ένα πρόσφατο εύρημα. Αναζητώντας τεκμήρια της παρουσίας του Σπάχου στην Ολλανδία, εντόπισα κατάλογο δημοπρασίας δύο βιβλιοθηκών που πραγματοποιήθηκε στο Άμστερνταμ το 1839. Η μία από τις βιβλιοθήκες ανήκε στον Σπάχο. Ανάμεσα στα βιβλία, τα οποία προφανώς ο Σπάχος είχε αφήσει στο Άμστερνταμ φεύγοντας για την Ελλάδα το 1827, περιλαμβάνονται 103 αντίτυπα της Ελληνικής Νομαρχίας. Το τεκμήριο αυτό επιβάλλει να εξετάσουμε πιο συστηματικά τα χρόνια της παραμονής του Σπάχου στο Λιβόρνο: να δούμε το πολιτικό και ιδεολογικό κλίμα μέσα στο οποίο έζησε, τον κύκλο του και τα διαβάσματά του (κάποια στοιχεία προκύπτουν από τον κατάλογο της βιβλιοθήκης του) και τις δυνατότητες που είχε να συγγράψει ένα επαναστατικό κείμενο σαν την Ελληνική Νομαρχία Συζητητής: Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης