WOMEN AT THE FOUNDATIONS OF THE BRIDGE OF ARTA: CONSTRUCTING DOMESTIC DRAMATURGY IN THE BELLE ÉPOQUE

Περίληψη

Την περίοδο της Μπελ Επόκ, όταν στην Ευρώπη προχωρά δυναμικά η γυναικεία χειραφέτηση, μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, η Σμαράγδω, η Φλαντρώ και η Σμαράγδα, γυναίκες της πρωτότυπης δραματουργικής παραγωγής, χτίζονται διαδοχικά στα θεμέλια «Του γεφυριού της Άρτας», όπως συμβαίνει στο πασίγνωστο δημοτικό τραγούδι, απ’ όπου εμπνέονται τρεις δραματουργοί.  Η μελέτη φωτίζει αυτές τις τρεις γυναίκες που μέχρι σήμερα βρισκόταν κάτω από τη βαριά σκιά του πρωτομάστορα, θαμμένες στις επαφές του, με τη νιτσεϊκή θεωρία του Υπεράνθρωπου και την ευρωπαϊκή πρωτοπορία. Στο Γιοφύρι της Άρτας (1905) του Ηλία Βουτιερίδη και στο Ανεχτίμητο (1906) του Παντελή Χορν, οι εντοιχισμένες γυναίκες είναι σύζυγοι του πρωτομάστορα, όπως περιγράφονται και στην παραλογή. Οι δύο συγγραφείς όμως, τοποθετούν δίπλα στη καθεμιά τη μάνα της -πρόσωπο ανύπαρκτο στο δημοτικό τραγούδι. Επιπλέον, ο Βουτιερίδης συμπληρώνει την ταυτότητα της Σμαράγδως: είναι κι εκείνη μάνα. Μόνο ο Πέτρος Ψηλορείτης [Νίκος Καζαντζάκης] στον Πρωτομάστορα (1910) επιλέγει να τοποθετήσει πλάι στον ομώνυμο χαρακτήρα μια «αστεφάνωτη» ερωμένη. Και για κακή της τύχη, ο Κρητικός συγγραφέας δεν τοποθετεί δίπλα της τη γυναίκα που την έφερε στον κόσμο. H μελέτη εξετάζει βήμα-βήμα τους διαλόγους των γυναικών, που το αίμα τους δεν γεννά παιδιά -δύναμη που τους έδωσε η φύση- αλλά στεριώνει γεφύρια, όπως επιβάλλει ο πατριαρχικός κανόνας. Παρατηρεί τις ρήξεις με το δημοτικό τραγούδι, τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ τους, τους δραματουργικούς χειρισμούς, που επιτρέπουν σ’ αυτές τις γυναίκες να αποκτήσουν φωνή, να κατακτήσουν, σε μερικές σκηνές, το κέντρο της πλοκής. Ακούμε με προσοχή τα λόγια τους, που αποκαλύπτουν την διαφορετική στόχευση των συγγραφέων, αλλά σε κάθε περίπτωση παραδίνουν ισχυρά συγκινησιακά φορτία στον αναγνώστη και δυνητικό θεατή.