Σύντομες εγελιανές παρατηρήσεις στο Tractatus Logico-Philosophicus

PDF
Δημοσιευμένα: Jan 11, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
Hegel; Wittgenstein; Tractatus Logico-Philosophicus; Άρνηση; Θεωρησιακός Λόγος
Ερμύλος Πλευράκης
Περίληψη

Στο παρόν άρθρο επιχειρείται ένας σύντομος εγελιανός σχολιασμός του Tractatus. Αρχικά αναδεικνύονται, σε αντίθεση προς τη διαδεδομένη και μάλλον στερεοτυπική αντιπαραβολή Hegel–Wittgenstein, τα κεντρικά σημεία σύγκλισης μεταξύ τρακταριανής και θεωρησιακής φιλοσοφίας, τα οποία εντοπίζονται στο πρόγραμμα μίας διασαφήνισης εννοιών και θεραπείας της φιλοσοφίας από διάφορες οντολογικές αγκυλώσεις. Στη συνέχεια η προσοχή μετατοπίζεται στο κύριο σημείο απόκλισης μεταξύ των δύο, το οποίο συνίσταται σε μία ριζικά διαφορετική ερμηνεία της λογικής πράξης της άρνησης, που οδηγεί τον έναν διανοητή στη σιωπή και τον άλλον στον (περεταίρω φιλοσοφικό) λόγο. Σε αυτήν τη συνάφεια γίνεται ιδιαίτερη μνεία στην ηθική και τις πρακτικές προεκτάσεις των διαφορετικών ερμηνειών της άρνησης. Μέσω αυτής της αντιπαραβολής αποπειράται να προβληθεί ότι οι συστηματικές σχέσεις μεταξύ ‘εγελιανών’ και ‘βιτγκενσταϊνιανών’ θα μπορούσαν να είναι πολύ πιο φιλικές από ό,τι υπαινίσσεται ο Wittgenstein —τουλάχιστον από την πλευρά των εγελιανών.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους:

  1. Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την Creative Commons Attribution License που επιτρέπει σε τρίτους - αποδέκτες της άδειας να χρησιμοποιούν την εργασία όπως θέλουν με την προϋπόθεση της διατήρησης των διατυπώσεων που προβλέπονται στην άδεια σχετικά με την αναφορά στον αρχικό δημιουργό και την αρχική δημοσίευση σε αυτό το περιοδικό.

  1. Οι Συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές, και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για την μη αποκλειστική διανομή της εργασίας όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό.

  1. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους Συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας (See The Effect of Open Access).
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Berg, Alexander. Wittgensteins Hegel. Leiden: Fink, 2020. https://doi.org/10.30965/9783846765708.
Berg, Alexander, and Denys Kaidalov, eds. Wittgenstein and Classical German Philosophy: Logic, Language, Life. Berlin/New York: De Gruyter, 2025.
Diamond, Cora. “The Tractatus and the Limits of Sense.” In The Oxford Handbook of Wittgenstein, ed. by O. Kuusela and M. McGinn. Oxford: Oxford University Press, 2011.
Drury, Maurice O’Connor. “Conversations with Wittgenstein.” In Recollections of Wittgenstein, ed. by R. Rhees. Oxford: Blackwell, 1981.
Luckhardt, C. G., ed. Wittgenstein: Sources and Perspectives. Ithaca, New York: Cornell University Press, 1979.
Mácha, Jakub, and Alexander Berg. Wittgenstein and Hegel: Reevaluation of Difference. Berlin, Boston: De Gruyter, 2019. https://doi.org/10.1515/9783110572780.
Morris, Michael. Routledge Philosophy Guidebook to Wittgenstein and the Tractatus. Routledge, 2008.
Plevrakis, Ermylos. Das Absolute und der Begriff: Zur Frage philosophischer Theologie in Hegels Wissenschaft der Logik. Tübingen: Mohr Siebeck, 2017.
Quante, Michael. Die Wirklichkeit des Geistes: Studien zu Hegel. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 2011.
Tetens, Holm. Wittgensteins ‚Tractatus‘: Ein Kommentar. Stuttgart: Reclam, 2015.
Wittgenstein, L. Tractatus logico-philosophicus. Tagebücher 1914-1916. Philosophische Untersuchungen. Frankfurt a.M.: Suhrkamp, 2006.