Philoctetes then and now: Sophocles-Ritsos-Müller

Περίληψη

Στέλλα Κουλάνδρου

Ο Φιλοκτήτης τότε και τώρα: Σοφοκλής – Ρίτσος – Μύλλερ

Τα διλήμματα που αναδύονται από τον σοφόκλειο Φιλοκτήτη (409 π.Χ.), σε αντιθετικά ζεύγη –σκοπός και μέσον, απομόνωση και συμμετοχή, αλλοτρίωση και ακεραιότητα– είναι διαχρονικά. Το έργο βρίθει δραματικών ανατροπών, έτσι ώστε οι δέκτες να βρίσκονται σε μόνιμη αβεβαιότητα ως προς τις προθέσεις των ηρώων και τις μελλοντικές τους πράξεις. Την ίδια στιγμή, δύο από τους κεντρικούς ήρωες διστάζουν, ακολουθούν κάποια «εσωτερική» πορεία, προτού να αποφασίσουν «τι να κάνουν», γεγονός που οδηγεί σε αδιέξοδο, το οποίο απαιτεί τη θεϊκή παρέμβαση, προκειμένου να δοθεί η λύση. Η αμφισημία και η αμηχανία που προκαλούν η δράση των προσώπων και οι καταστάσεις επιτρέπουν, ακριβώς, πολλαπλές ερμηνείες του τραγικού κειμένου, ανάλογα με το εκάστοτε «πλαίσιο». Ενδιαφέρον παρουσιάζει η συγκριτική μελέτη του τρόπου με τον οποίον ο μύθος μεταπλάθεται από τον Σοφοκλή, με δύο σύγχρονες εκδοχές του μύθου, που γράφτηκαν το ίδιο έτος (1965): τον Φιλοκτήτη του Γιάννη Ρίτσου και τον Φιλοκτήτη του Heiner Müller. Τόσο η νεοελληνική όσο και η γερμανική εκδοχή του μύθου, παρά τις διαφορές τους, έχουν πρωταρχικά πολιτικό χαρακτήρα, σε αντίθεση με τη σοφόκλεια τραγωδία. Σε κάθε περίπτωση, είναι προφανές ότι ο μύθος μεταπλάθεται και προσαρμόζεται στην εκάστοτε κοσμοαντίληψη και στις περιρρέουσες συνθήκες.