Η κοινωνιόλεκτος των Ελλήνων μεταναστών της Αμερικής στη νουβέλα του Θανάση Βαλτινού Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο Πρώτο: Αμερική (1964). Μελέτη με τη συμβολή της μεθοδολογίας των Σωμάτων Κειμένων

pdf.
Δημοσιευμένα: may 13, 2026
Παρασκευή Μακρίδου
a:1:{s:5:"el_GR";s:39:"ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ";}
Κατερίνα Φραντζή
Περίληψη

Paraskevi Makridou, Katerina Frantzi


The Sociolect of Greek migrants in America in the Novella Synaxari of Andreas Kordopatis. Book One: America by Thanasis Valtinos: A Study Using Corpus Linguistics Methodology


The focus of the study is primarily on the language (or sociolect) of the first Greek migrants to America, as presented in the novella Synaxari of Andreas Kordopatis. Book One: America (1964) by Thanasis Valtinos. Using the methodology of corpus linguistics, words and phraseological units that reflect the speech patterns of these early Greek migrants are identified and recorded. The resulting corpus forms a distinctive “lexicon” within the text, allowing aspects of the author’s narrative strategy and intentionality to emerge, as well as additional narratological features.


 


Στην ιστορία της σύγχρονης λογοτεχνικής κριτικής ο ευρωπαϊκός Δομισμός, με κύριο εκπρόσωπο τον R. Jakobson, άνοιξε τον δρόμο για τη μεθοδολογική προσέγγιση της λογοτεχνικής γλώσσας με όρους περισσότερο αντικειμενικούς, ενώ, στην ίδια κατεύθυνση, αλλά προς έναν ευρύτερο χώρο, κινήθηκαν και οι Γάλλοι δομιστές, γλωσσολόγοι και θεωρητικοί της λογοτεχνίας, θέτοντας ως στόχο την ανάδειξη των γλωσσικών δομών που συγκροτούν το κείμενο (Μπαμπινιώτης, 1991: 37-38). Σε συνδυασμό με τα παραπάνω, οι λογοτεχνικές σπουδές συνδέθηκαν με την επιστήμη της Γλωσσολογίας (Lyons, 2019: 55-65), ενώ για ορισμένους μελετητές, ανάμεσα σε αυτούς και τον Benveniste, η λογοτεχνία είναι γλωσσική έκφραση (Langage) και ο συγγραφέας δεν κληρονομεί, απλώς, το αντωνυμικό και ρηματικό σύστημα, δεν το επιλέγει, αλλά «παίζει» μαζί του (Τadié, 2001:284). Τα παραπάνω δημιούργησαν ένα νέο διεπιστημονικό πεδίο έρευνας, μελέτης και ερμηνευτικής προσέγγισης της λογοτεχνίας. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, η παρούσα εργασία κινείται στη συμβολή δύο κλάδων: της Γλωσσολογίας και της Λογοτεχνίας. Πιο συγκεκριμένα, το κέντρο βάρους της μελέτης εστιάζεται, κυρίως, στη γλώσσα ή κοινωνιόλεκτο (sociolect) των πρώτων Ελλήνων μεταναστών της Αμερικής, όπως αυτή παρουσιάζεται στη νουβέλα του Θανάση Βαλτινού Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη. Βιβλίο Πρώτο: Αμερική (1964). Με τη συμβολή της μεθοδολογίας των Σωμάτων Κειμένων (Sinclair, 1996, McEnery & Wilson, 1996) εντοπίζουμε και καταγράφουμε λέξεις και φραστικά σύνολα τα οποία αποδίδουν τον τρόπο ομιλίας των πρώτων Ελλήνων μεταναστών. Το σύνολο που προκύπτει συγκροτεί ένα ιδιότυπο «λεξικό» μέσα στο κείμενο, το οποίο επιτρέπει να διαφανούν όψεις της συγγραφικής τακτικής και προθετικότητας του συγγραφέα, αλλά και πρόσθετα στοιχεία αφηγηματολογίας.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο περιοδικό Σύγκριση διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό Σύγκριση διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο).

 
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Βιβλιογραφικές αναφορές
Anthony, L. (2024). AntConc (Version 4.3.1) [Computer Software]. Tokyo, Japan: Waseda University. https://www.laurenceanthony.net/software/AntConc
Bessière, J. (2010). Λογοτεχνία και αναπαράσταση». Στο Angenot, M., Bessière, J., Fokkema, D., Kushner, E., (Επιμ.), Θεωρία της λογοτεχνίας: προβλήματα και προοπτικές (μτφ. Τ. Δημητρούλια) (σσ. 491-518). Αθήνα: Gutenberg.
Declercq, E. (2011). ‘Écriture migrante’, ‘littérature (im)migrante’, ‘migration littéraire’: Réflexions sur un concept aux contours imprécis. Revue de littérature comparée, 339 (3), 301–310. https://doi.org/10.3917/rlc.339.0301
Durkin, P. (2009). The Oxford guide to etymology. New York: Oxford University Press.
Elam, I. (2003). Κληρονόμος της Αρχαιότητας. Στο Πυλαρινός, Θ. (Επιμ.) Για τον Βαλτινό – Κριτικά Κείμενα (σσ. 105-107). Λευκωσία: Αιγαίον.
Grodent, Μ. (2003). Το συναξάρι του Θανάση Βαλτινού. Στο Πυλαρινός, Θ. (επιμ.) Για τον Βαλτινό – Κριτικά Κείμενα (97-101). Λευκωσία: Αιγαίον.
Halliday, M. A. K. (1978). Language as social semiotic: The social interpretation of language and meaning. London: Edward Arnold.
Kushner, E. (2010). Ιστορική διάρθρωση της λογοτεχνίας. Στο Angenot, M., Bessière, J., Fokkema, D., Kushner, E., (Επιμ.) Θεωρία της λογοτεχνίας, προβλήματα και προοπτικές (T. Δημητρούλια, μετ.) (σσ. 183-210). Αθήνα: Gutenberg.
Lyons, J. (2019). Εισαγωγή στη Γλωσσολογία (Μ. Αραποπούλου, Α. Αρχάκης. Μ. Βραχιονίδου, Α. Καρρά, μετ.) (22η έκδοση). Αθήνα: Πατάκης.
McEnery, T. & Wilson, A. (1996). Corpus Linguistics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Sinclair, J. (1996). Preliminary recommendations on corpus typology. EAGLES (Expert Advisory Group on Language Engineering Standards).
Τadié, J. (2001). H κριτική της Λογοτεχνίας τον εικοστό αιώνα. Αθήνα: Παραφερνάλια-Τυπωθήτω.
Van Dyck, Κ. (2020). Μεταφράζοντας τη μεταγλωσσικότητα στη λογοτεχνία της μετανάστευσης: Θανάσης Βαλτινός και Σωτήρης Δημητρίου. Στο Zaccone,F.- Efthymiou, P., Bintoudis, C. (a cura), La letteratura neogreca del XX secolo Un caso europeo. Atti del convegno internazionale di Studi neogreci in onore di Paola Maria Minucci (Roma, 21-23 novembre 2018) (σσ. 453-545). Roma: Sapienza Università.
Vitti, M. (2003). Ένα μυθιστόρημα χωρίς συγγραφέα. Τα ‘‘Τρία ελληνικά μονόπρακτα’’ του Θανάση Βαλτινού. Στο Πυλαρινός, Θ. (επιμ.) Για τον Βαλτινό – Κριτικά Κείμενα (σσ. 108-115). Λευκωσία: Αιγαίον.
Ανδρουτσόπουλος, Γ. (1998). Ορθογραφική ποικιλότητα στο ελληνικό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: Μια πρώτη προσέγγιση, στο Χριστίδης, Α.-Φ. (επιμ.). Εγκυκλοπαιδικός οδηγός για τη γλώσσα (σσ. 108-113). Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.
Βαλτινός, Θ. (2017). Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη ― Βιβλίο πρώτο: Αμερική (17η έκδοση). Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας.
Βαλτινός, Θ. (2017). Συναξάρι Αντρέα Κορδοπάτη ― Βιβλίο Δεύτερο: Βαλκανικοί (6η έκδοση). Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας.
Βαλτινός, Θ. (2024, Ιούνιος 26). Θανάσης Βαλτινός: σμιλεύοντας τη γλώσσα» (συνέντευξη της Κ. Σχινά και του Η. Κανέλλη). Βοοk’s Journal. Ανακτήθηκε από: https://booksjournal.gr/synenteykseis/5043-thanasis-valtinos-smileyontas-ti-glossa-synentefksi
Γούτσος, Δ.-Φραγκάκη, Γ. (2015). Εισαγωγή στη γλωσσολογία σωμάτων κειμένων [Ηλεκτρονικό βιβλίο]. Αθήνα: Κάλλιπος – Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις.
Δανόπουλος, Κ. (Επιμ.) (2020). Θανάσης Βαλτινός, Όπως ο έρωτας. Επιλογή συνεντεύξεων, 1972-2018. Αθήνα: Βιβλιοπωλείο της Εστίας.
Δημητριάδης, Ρ. (2005). Το ταξίδειον του Ατλαντικού. Η Λέξη (184), σσ. 248-253.
Δημητριάδης, Ρ. (2012 Ιανουάριος). Εντυπώσεις μετανάστου μεταξύ υλοτόμων Αμερικανών. Η Μελέτη, 6 (1), σσ. 30-39.
Δημουλά, Κ. (2014, Μάρτιος 3). Σαν το κούρντισμα των οργάνων: Η Κική Δημουλά για τον Θανάση Βαλτινό. Βookpress.gr. Ανακτήθηκε από: https://bookpress.gr/stiles/eponimos/3851-kiki-dimoula-thanasis-valtinos
Ζεβελάκης, Γ. (2005). Ραϋνόλδος Δημητριάδης «Εντυπώσεις μετανάστου». Η Λέξη (184), σσ. 246-247.
Κιτροέφ, Αλ. (1999). Υπερατλαντική μετανάστευση. Στο Χρ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Α1, Οι απαρχές 1900-1922 (σσ. 123-172). Αθήνα: Βιβλιόραμα.
Κιτρόεφ, Α. (2003). Η νέα διασπορά: Η μετανάστευση στις Η.Π.Α. Στο Παναγιωτόπουλος Β. (επιμ.), Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ.5 (σσ. 367-368). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα,
Μηνόπουλος Γ.Θ. (1917). Η μετανάστευσις εν τω δήμω Τριπόλεως, Φροντιστήριον Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής. Η Ελληνική Μετανάστευσις:Μελέται των δευτεροετών φοιτητών (σσ. 77-78). Αθήνα. Διαθέσιμο στο https://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/greek_history/item.html?iid=2
Μπαμπινιώτης, Γ. (1991). Γλωσσολογία και Λογοτεχνία (2η έκδοση). Αθήνα: Ο συγγραφέας.
Παπαγγελής, Θ. (2024, Nοέμβριος 3). Σοφός, λιτός, αταξινόμητος. Το Βήμα.
Παρίσης, Ν. (1988). Αναφορά στο έργο του Θ. Βαλτινού. Αναζήτηση του αφηγηματικού ήθους. Η Λέξη (71), σσ. 6-13.
Πετμεζάς, Σ. (1999). Αγροτική οικονομία. Στο Χρ. Χατζηιωσήφ (επιμ.), Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα, Α1, Οι απαρχές 1900-1922 (σσ. 53-85). Αθήνα: Βιβλιόραμα.
Πυλαρινός, Θ. (Επιμ.) (2003). Για τον Βαλτινό. Κριτικά κείμενα. Λευκωσία: Αιγαίον.
Σαχίνης, Α. (2003). Θανάση Βαλτινού, Συναξάρι του Ανδρέα Κορδοπάτη. Στο Πυλαρινός, Θ. (επιμ.), Για τον Βαλτινό – Κριτικά Κείμενα (σσ. 93-94). Λευκωσία:Αιγαίον.
Σκούρτου, Ε-Καζούλη, Β. (Επιμ.) (2015). Διγλωσσία και Διδασκαλία Δεύτερης Γλώσσας. Αθήνα: Κάλλιπος. Διαθέσιμο στο https://repository.kallipos.gr/handle/11419/6346
Τουργέλη, Γ. (2020). Οι Μπρούκληδες. Έλληνες μετανάστες στην Αμερική και μετασχηματισμοί στις κοινότητες καταγωγής 1890-1940. Αθήνα: Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).
Τριανταφυλλίδης, Μ. (1952). Τα ελληνικά των Ελλήνων της Αμερικής. Ελληνικά, τ. 12 (2), Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, σσ. 301-331.
Τριανταφυλλίδης, Μ. (1965). Έλληνες της Αμερικής : μια ομιλία. Στο Άπαντα Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Όγδοος τόμος. Διάφορα. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, σσ. 65-144.
Φραντζή, Κ. (2012). Εισαγωγή στην επεξεργασία των σωμάτων κειμένων. Αθήνα: Ίων.
Χατζοπούλου, Ε. (2020). Όψεις και μορφές της μεταμυθοπλασίας και της μεταϊστορίας στο ελληνικό μυθιστόρημα κατά το δεύτερο μισό του 20ού και τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα: οι περιπτώσεις των: Θ. Βαλτινού, Α. Αλεξάνδρου, Γ. Πάνου, Γ. Χειμωνά, Θ. Σκάσση και Κ. Βούλγαρη (Διδακτορική διατριβή). Ανακτήθηκε από https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/48717
Ψυχογιός, Δ. (1986). Συμβολή στη μελέτη των δημογραφικών φαινομένων του 19ου αιώνα. Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών (63), σσ. 133-200.