Προωθώντας την έμφυλη συμπερίληψη μέσα από εικονογραφημένα παιδικά βιβλία

pdf4
Δημοσιευμένα: Mar 13, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/dial.41135
Λέξεις-κλειδιά:
Συμπεριληπτικά ως προς το φύλο εικονογραφημένα βιβλία, ποικιλομορφία έμφυλων ρόλων, διδακτική προσέγγιση, παιδιά προσχολικής ηλικίας
Χριστίνα Καλαϊτζή
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
https://orcid.org/0000-0003-1040-5063
Δόμνα (Μίκα) Κακανά
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
https://orcid.org/0000-0002-3646-1437
Περίληψη

Η μελέτη εξετάζει τον βαθμό στον οποίο διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν τη χρήση συμπεριληπτικών ως προς το φύλο εικονογραφημένων βιβλίων από εκπαιδευτικούς προσχολικής εκπαίδευσης για την προσέγγιση των έμφυλων ρόλων. Το δείγμα αποτέλεσαν 82 γυναίκες εκπαιδευτικοί από την Ανατολική Θεσσαλονίκη, οι οποίες συμπλήρωσαν ημι-δομημένο ερωτηματολόγιο 15 ερωτήσεων. Η ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με διαδικασίες περιγραφικής και επαγωγικής στατιστικής και παραμετρικές μεθόδους two-way ANOVA. Τα ευρήματα ανέδειξαν ότι οι έμπειρες εκπαιδευτικοί, κάτοχοι βασικού πτυχίου, εμφάνισαν χαμηλότερη αυτοπεποίθηση στη χρήση εκπαιδευτικού υλικού με έμφυλη συμπερίληψη και περιορισμένη διάθεση για υιοθέτηση καινοτόμων μεθόδων στη διδασκαλία των έμφυλων ρόλων. Αντιθέτως, οι λιγότερο έμπειρες εκπαιδευτικοί με υψηλότερη ακαδημαϊκή εξειδίκευση, επέδειξαν μεγαλύτερη αποδοχή των εικονογραφημένων βιβλίων με έμφυλη συμπερίληψη και μεγαλύτερη προθυμία ενσωμάτωσής τους στην προσέγγιση της ποικιλομορφίας των φύλων. Αν και η πλειονότητα των εκπαιδευτικών διατύπωσε θετική στάση απέναντι στη χρήση βιβλίων ως μέσο προώθησης της ισότητας των φύλων και της προβολής μη-στερεοτυπικών προτύπων, αρκετές δήλωσαν έλλειψη κατάλληλης επιμόρφωσης για την αποτελεσματική τους αξιοποίηση και ανασφάλεια για την υπεράσπισή τους στους γονείς. Αναδεικνύεται η ανάγκη για επιμόρφωση σε θέματα έμφυλης ισότητας, καθώς και για εμπλουτισμό των προτεινόμενων θεματικών προγραμμάτων με συμπεριληπτικό ως προς το φύλο υλικό που να ανταποκρίνεται στη διδακτική προσέγγιση της ποικιλομορφίας των έμφυλων ρόλων.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Επιστημονική Αρθογραφία
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες της Αγωγής και Εκπαίδευσης διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στον/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο).

To Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και να χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου.

Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά, και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Αγκασένσκι, Σ. (2000). Πολιτική των φύλων, Μτφρ. Μ. Φιλιππακοπούλου. Πόλις.
Αγγελάκη, Ρ. Τ. (2022). Πρότυπα γυναικών στα σύγχρονα παιδικά βιβλία γνώσεων. Καταρρίπτοντας την έμφυλη ιδεολογική διχοτομία στον χώρο των Επιστημών. Διάλογοι! Θεωρία και πράξη στις επιστήμες αγωγής και εκπαίδευσης, 8, 285–302. https://doi.org/10.12681/dial.30585
Αναγνωστοπουλου, Δ. (2007). Αναπαραστάσεις του γυναικείου στη λογοτεχνία. Πατάκη.
Adam, H., & Harper, L. J. (2023). Gender equity in early childhood picture books: a cross-cultural study of frequently read picture books in early childhood classrooms in Australia and the United States. The Australian Educational Researcher, 50, 453–479. https://doi.org/10.1007/s13384-021-00494-0
Allen, A. M., Allen, D. N., & Sigler, G. (1993). Changes in sex-role stereotyping in Caldecott Medal Award picture books 1938–1988. Journal of Research in Childhood Education, 7, 67–73. https://doi.org/10.1080/02568549309594842
Angelaki, R.T. (2025). Female role models in children’s informational books. In G. N.Vlahakis, K. Mantzaridou-Mantetzioglou & amp; I. Vogiatzis (Eds.), Communicating Algorithms, Prose and Thought. An essays’ Collection (pp. 85-97). Laboratory on Science, Technology and Medicine Communication, Hellenic Open University.
Bender Peterson, S., & Lach, M. A. (1990). Gender Stereotypes in Children's Books: their prevalence and influence on cognitive and affective development. Gender and Education, 2(2), 185-197. https://doi.org/10.1080/0954025900020204
Biemmi, I. (2015). Not only Princesses and Knights. How gender image changes in Italian picture books. In A. Cagnolati, (Ed.), The borders of Fantasia (pp. 99-118). FahrenHouse.
Block, R. (2019). Why Won’t They Let Them Wear Dresses? Exploring Gender-Nonconforming Issues in Three Children’s Picture Books. Crossings, 3, 215-233.
Chung, Y., & Huang, H. (2021). Cognitive-Based Interventions Break Gender Stereotypes in Kindergarten Children. International Journal of Environmental Research, 18(24), 13052; https://doi.org/10.3390/ijerph182413052
Collins, L. J., Ingoldsby, B. B., & Dellmann, M. M. (1984). Sex role stereotyping in children’s literature: A change from the past. Childhood Education, 60, 278–285. https://doi.org/10.1007/s11199-005-1290-8
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches (5th ed.). SAGE Publications.
Crisp, T., & Hiller, B. (2011). ’Is This a Boy or a Girl?’: Rethinking Sex-Role Representation in Caldecott Medal-Winning Picturebooks, 1938-2011. Children’s Literature in Education, 42,196-212.
DePalma, R. (2016). Gay penguins, sissy ducklings... and beyond? Exploring gender and sexuality diversity through children’s literature. Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 37(6), 828-845.
Diekman, A. B., & Murnen, S. K. (2004). Learning to be little women and little men: The inequitable gender equality of nonsexist children’s literature. Sex Roles, 50, 373–385. https://doi.org/10.1023/B:SERS.0000018892.26527.ea
Elorza, I. (2023). Gender-inclusive picture books in the classroom: A multimodal analysis of male subjective agencies. Linguistics and Education, 78, 101242. https://doi.org/10.1016/j.linged.2023.101242
Emilson, A., Folkesson, AM., & Lindberg, I.M. (2016). Gender Beliefs and Embedded Gendered Values in Preschool. International Journal of Early Childhood, 48, 225–240. https://doi.org/10.1007/s13158-016-0162-4
Filipović, K. (2018). Gender Representation in Children’s Books: Case of an Early Childhood Setting. Journal of Research in Childhood Education, 32(3), 310–325. https://doi.org/10.1080/02568543.2018.1464086
Giraldo, E., & Colyar, J. (2012). Dealing with gender in the classroom: a portrayed case study of four teachers. International Journal of Inclusive Education, 16(1), 25– 38. https://doi.org/10.1080/13603110903518216
Hamilton, M.C., Anderson, D., Broaddus, M., & Young, K. (2006). Gender Stereotyping and Under-representation of Female Characters in 200 Popular Children’s Picture Books: A Twenty-first Century Update. Sex Roles, 55, 757–765. https://doi.org/10.1007/s11199-006-9128-6
Kalaitzi, C. (2024). Exploring factors that affect Kindergarten teachers’ use of picturebooks with gender non-conforming fictional characters. Journal of Psychological Perspective, 6(1), 1-10, https://doi.org/10.47679/jopp.527112024
Kalaitzi, C. (2025). Kindergarten Students’ Receptiveness to Messages Conveyed by Counter-Stereotyping Picturebooks. Journal of Education and Training Studies, 13(2), 20–34. https://doi.org/10.11114/jets.v13i2.7531
Κανατσούλη, Μ.Δ. (2008). Ο ήρωας και η ηρωίδα με τα χίλια πρόσωπα. Νέες απόψεις για το φύλο στην παιδική λογοτεχνία. Gutenberg.
Kneeskern, E.E., & Reeder, P.A. (2022). Examining the impact of fiction literature on children’s gender stereotypes. Current Psychology, 41, 1472–1485. https://doi.org/10.1007/s12144-020-00686-4
Kim, S. J. (2016). Possibilities and challenges of early critical literacy practices: Bilingual preschoolers’ exploring multiple voices and gender roles. Journal of Early Childhood Research, 14(4), 370-388. https://doi.org/10.1177/1476718X14552878
Lynch, M. (2014). Guys and dolls: a qualitative study of teachers’ views of gendered play in kindergarten. Early Child Development and Care, 185(5), 679–693. https://doi.org/10.1080/03004430.2014.950260
Mahadew, A., & Hlalele, D. (2022). Challenging Gender Certainties in Early Childhood Care and Education: A Participatory Action Learning and Action Research Study. Educational Research for Social Change, 11(1). https://doi.org/0.17159/2221-4070/2021/v11i1a2
Malcom, N. L., & Sheahan, N. (2019). From William’s Doll to Jacob’s New Dress: The Depiction of Gender Non-Conforming Boys in Children’s Picture Books From 1972 to 2014. Journal of Homosexuality, 66 (7), 914-36.
Miller, C.F., Martin, C.L., Fabes, R.A., & Hanish, L.D. (2013). Bringing the cognitive and the social together: How gender detectives and gender enforcers shape children’s gender development. In M. Banaji & S. Gelman (Eds.), Navigating the social world: What infants, children, and other species can teach us (pp. 306-313). Oxford University Press.
Muasya, J. N., & Kazungu, T. W. (2018). The Unfinished Business: Exploring Teachers' Views on Gender and Pedagogical Practices in Public Preschools in Nairobi County, Kenya. African Educational Research Journal, 6(1), 10-19.
Naidoo, J. C. (2012). Rainbow Family Collections: Selecting and Using Children’s Books with Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, and Queer Content. Libraries Unlimited.
Oskamp, S., Kaufman, K., & Atchison Wolterbeek, L. (1996). Gender Role Portrayals in Preschool Picture Books. Journal of Social Behavior and Personality, 11(5), 27-39.
Paechter, C. (2003). Power/Knowledge, Gender and Curriculum Change. Journal of Educational Change, 4 (2), 129-148.
Pardhan, A., & Pelletier, J. (2017). Pakistani pre-primary teachers’ perceptions and practices related to gender in young children. International Journal of Early Years Education, 25(1), 51-71, http://dx.doi.org/10.1080/09669760.2016.1263938
Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση (διευρυμένη εκδοχή) (2022). Πράξη «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» - MIS: 5035542. Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής
Rakhmawati, N. I. S., Widayanti, M. D., Nor Ramadan, A., & Hasibuan, R. (2022). Using Books in Early Childhood to Prevent the Assumption of Traditional Gender Roles. International Journal of Learning - Teaching and Educational Research, 21(4).
Riley, T. (2014). Boys are like puppies, girls aim to please: How teachers’ gender stereotypes may influence student placement decisions and classroom teaching. Alberta Journal of Educational Research, 60(1), 1-21. https://cdm.ucalgary.ca/index.php/ajer/ article/view/55729
Ritchie, S. (2017). Innocence, intersectionality, and normativity: Choosing powerful picture books about gender diversity. In R. M. Meyer & K. F. Whitmore (Eds.), Reclaiming early childhood literacies: Narratives of hope, power, and vision (pp. 60–63). Routledge.
Saramourtsi, E., Zafiri, M., & Pliogou, V. (2020). Gender Stereotypes in Children’ s Play, Pro- social and Aggressive Behavior in the Kindergarten Class: The Kindergarten Teachers Stance. Universal Journal of Educational Research, 8(12A), 7992-8009. https://doi.org/10.13189/ujer.2020.082587
Segatto, B., & Dal Ben, A. (2019). Gender and Affectivity Awareness in Kindergarten: An Educational Pathway for Boys, Girls and Their Teachers. Italian Journal of Sociology of Education, 11(1), 184- 204. https://doi.org/10.14658/pupj-ijse-2019-1-9
Σιβροπούλου, Ρ. (2004). Ταξίδι στον κόσμο των εικονογραφημένων μικρών ιστοριών. Θεωρητικές και διδακτικές διαστάσεις. Μεταίχμιο.
Silman, F., Bozcan, E., & Koran, N. (2019). A Comparative Case Study on The Perceptions of Pre-School Teachers on Gender Roles and Practices. Psycho-Educational Research Reviews, 8(3). https://www.perrjournal.com/index.php/perrjournal/article/view/153
Souto-Manning, M., & Mitchell, C.H. (2010). The Role of Action Research in Fostering Culturally-Responsive Practices in a Preschool Classroom. Early Childhood Education Journal, 37, 269–277. https://doi.org/10.1007/s10643-009-0345-9
Tatar, M., & Emmanuel, G. (2001). Teachers’ Perceptions of Their Students’ Gender Roles. The Journal of Educational Research, 94 (4), 215–224. https://doi.org/10.1080/00220670109598755
Τσιλιμένη, Τ.Δ. (2007). Εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο - Όψεις και απόψεις. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας.
Wang, S. (2024). Exploring Early Childhood Educators’ Perceptions and Practices Towards Gender Differences in STEM Play: A Multiple-Case Study in China. Early Childhood Education Journal 52, 1121–1134. https://doi.org/10.1007/s10643-023-01499-3
Χατζοπούλου, Κ., Θεοδοσίου, Σ., Βίτσου, Μ., Μαβίδου, Α., Γκαραγούνη – Αραίου, Φ., & Κακανά, Δ. (2019). Η έμφυλη διάσταση στις στρατηγικές διαχείρισης της σχολικής τάξης από εκπαιδευτικούς προσχολικής ηλικίας. Στο Α. Ανδρούσου, Μ. Σφυρόερα, Α. Βελλοπούλου, Σ. Δέλη, Ε. Διδάχου, Ε. Κοτσικονούρη & Σ. Σαΐτη (Επιμ.), Πρακτικά του 11ου Πανελλήνιου Συνέδριου O.M.E.P. – ΤΕΑΠΗ. «Από εδώ και από παντού: εκπαιδευτικές αλλαγές και παιδαγωγικές πρακτικές για ένα ανοιχτό σχολείο» (σσ. 362-373). ΟΜΕΠ, ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ.
Zaman, A. (2007). Gender-sensitive teaching: A reflective approach for early childhood education teacher training programs. American Association of Colleges for Teacher Education, 129(1), 110–122.
Ζερβού, Α. (2006). Η εκθήλυνση της (επαν)αφήγησης. Γυναικεία φωνή και εσωτερική εστίαση. Στο Γ. Παπαντωνάκη (Επιμ.), Πρόσωπα και προσωπεία του αφηγητή στην ελληνική παιδική και νεανική λογοτεχνία της τελευταίας τριακονταετίας (σσ. 97-130). Πατάκης.