Απόψεις παιδιών προσχολικής ηλικίας για το αίσθημα του ανήκειν και την απεμπλοκή τους από την εκπαιδευτική διαδικασία

pdf9
Δημοσιευμένα: Mar 13, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/dial.42743
Λέξεις-κλειδιά:
αίσθημα του ανήκειν, ενεργός συμμετοχή, απεμπλοκή, προσχολική εκπαίδευση, απόψεις παιδιών
Ευθυμία Τσιάρα
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
https://orcid.org/0000-0003-0434-1868
Κωνσταντίνα Ρέντζου
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
https://orcid.org/0000-0002-0692-7283
Περίληψη

Η παρούσα μελέτη εξετάζει τη σύνδεση μεταξύ του αισθήματος του ανήκειν και της απεμπλοκής παιδιών προσχολικής ηλικίας από τη μαθησιακή διαδικασία, αναδεικνύοντας τις συνέπειές της στην ενεργό συμμετοχή και τη γνωστική-συναισθηματική ανάπτυξη. Το αίσθημα του ανήκειν ορίζεται ως η αντίληψη του παιδιού ότι αποτελεί αποδεκτό, αναγνωρισμένο και σημαντικό μέλος της σχολικής κοινότητας, ενώ η απεμπλοκή περιγράφει τη συμπεριφορική, συναισθηματική και γνωστική αποστασιοποίηση από τη μάθηση, η οποία δύναται να αποτελέσει προγνωστικό δείκτη μελλοντικής σχολικής δυσκολίας ή διαρροής. Η έρευνα διεξήχθη την περίοδο 2022–2024 σε τέσσερις προσχολικές μονάδες του νομού Ιωαννίνων με δείγμα 22 παιδιών ηλικίας 3–5 ετών. Μέσω συστηματικών παρατηρήσεων με την Κλίμακα Απεμπλοκής Παιδιών Προσχολικής Ηλικίας και ημιδομημένων συνεντεύξεων διερευνήθηκαν οι εκφάνσεις απεμπλοκής και οι αντιλήψεις των παιδιών για το σχολείο, τις σχέσεις με συνομηλίκους και εκπαιδευτικούς και την αυτοαντίληψή τους. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι τα παιδιά που εμφανίζουν χαμηλή αυτοαποτελεσματικότητα και δυσκολία συναισθηματικής ρύθμισης τείνουν να παρουσιάζουν αυξημένη απεμπλοκή, ενώ η ύπαρξη φιλικών σχέσεων και θετικού σχολικού κλίματος ενισχύει το αίσθημα του ανήκειν και περιορίζει την απόσυρση. Συμπερασματικά, η καλλιέργεια υποστηρικτικού και συμπεριληπτικού μαθησιακού περιβάλλοντος αναδεικνύεται ως κρίσιμος παράγοντας πρόληψης της απεμπλοκής και ενίσχυσης της ενεργού συμμετοχής.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Νέοι ερευνητές
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες της Αγωγής και Εκπαίδευσης διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στον/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο).

To Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και να χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου.

Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά, και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Αριστοτέλης. (χ.χ.). Πολιτικά (Α΄, 1253a2). (Μετάφρ. Π. Σκουτερόπουλος). Αθήνα: Πόλις.
Allen, K.-A., Kern, M. L., Vella-Brodrick, D., Hattie, J., & Waters, L. (2018). What schools need to know about fostering school belonging: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 30(1), 1–34. https://doi.org/10.1007/s10648-016-9389-8
Appleton, J., Christenson, S., & Furlong, M. (2008). Student engagement with school: Critical conceptual and methodological issues of the construct. Psychology in the Schools, 45(5), 369–386.https://doi.org/10.1002/pits.20303
Arslan, G., & Duru, E. (2017).Initial development and validation of the School Belongingness Scale. Children and Youth Services Review, 83, 242–252.
https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2017.10.031
Aydoğan, C., Farran, D., &Sagsoz, G. (2015). The relationship between kindergarten classroom environment and children's engagement. European Early Childhood Education Research Journal, 23(5), 604–618. https://doi.org/10.1080/1350293X.2015.1104036
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: Freeman.
Baumeister, R., & Leary, M. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
Bettez, S. (2010). Critical community building: Beyond belonging. Educational Studies, 46(5), 444–467.10.1080/00131946.2010.510415
Bryman, A. (2017). Social research methods (5th ed.). Oxford University Press.
Civitillo, S., De Moor, E., & Makarova, E. (2023). How to promote school belonging and inclusive school climates? A systematic review of empirical studies. Educational Psychology Review, 35, 41. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09792-4
Clark, A. (2005). Listening to and involving young children: A review of research and practice. Early Child Development and Care, 175(6), 489–505. https://doi.org/10.1080/03004430500131288
Coplan, R., Hipson, W., & Bowker, J. (2021). Social withdrawal and aloneliness in adolescence: examining the implications of too much and not enough solitude. Journal of Youth and Adolescence, 50(6), 1219–1233. https://doi.org/10.1007/s10964-020-1365-0.
Curby, T., Downer, J., & Booren, L. (2014). Behavioral exchanges between teachers and children over the course of a typical preschool day: Testing bidirectional associations. Early Childhood Research Quarterly, 29 (2), 193-204.https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2014.01.002
Dogan, U(2015). Student engagement, academic self-efficacy, and academic motivation as predictors of academic performance. Anthr. opologist, 20(3), 553–561. https://search.proquest.com.ezproxy.une.edu.au/docview/1718083542?accountid=17227
Dost, G., & Mazzoli Smith, L. (2023). Understanding higher education students’ sense of belonging: A qualitative meta-ethnographic analysis. Journal of Further and Higher Education, 47(6), 822–849. https://doi.org/10.1080/0309877X.2023.2191176
Emilson, A. C., & Johansson, E. M. (2025). Belonging in preschool. An existential and political concern for Children. Education Sciences, 15(7), 808. https://doi.org/10.3390/educsci15070808
Findlay, L. (2013). A qualitative investigation into student and teacher perceptions of motivation and engagement in the secondary mathematics classroom. Honours thesis. Avondale College of Higher Education. Available at https://research.avondale.edu.au/theses_bachelor_honours/15
Fredricks, J., Blumenfeld, P., & Paris, A. (2004). School engagement: Potential of the concept. Review of Educational Research, 74(1), 59–109. https://doi.org/10.3102/00346543074001059.
Fredricks, J., & McColskey, W. (2012). The measurement of student engagement: A comparative analysis of various methods and student self-report instruments. In S. L. Christenson, A. L. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 763–782). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_37
Furrer, C., Skinner, E. & Pitzer, J. (2014). The influence of teacher and peer relationships on students’ classroom engagement and everyday resilience. In D. J. Shernoff & J. Bempechat (Eds.), National society for the study of education yearbook: Engaging youth in schools: Empirically-based models to guide future innovations, vol 113 (pp. 101-123). Columbia University: Teachers College. https://doi.org/10.1177/016146811411601319
Goodenow, C. (1993). Classroom belonging among early adolescent students. The Journal of Early Adolescence, 13(1), 21–43.
Gireesan, A. (2022). Evolution of belongingness: Its past, present, and future. In: Deb, S., Gerrard, B.A. (eds) Handbook of health and well-being. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-16-8263-6_5
Hagerty, B. M., Lynch-Sauer, J., Patusky, K. L., Bouwsema, M., & Collier, P. (1992). Sense of belonging: A vital mental health concept. Archives of psychiatric nursing, 6(3), 172–177. https://doi.org/10.1016/0883-9417(92)90028-h
Hart, S., Stewart, K., & Jimerson, S. (2011). The student engagement in schools questionnaire (SESQ) and the teacher engagement report form-new (TERF-N): Examining the preliminary evidence. Contemporary School Psychology, 15, 67–79. https://doi.org/10.1007/BF03340964
Havik, T., & Westergård, E. (2019). Do teachers matter? Students’ perceptions of classroom interactions and student engagement. Scandinavian Journal of Educational Research. https://doi.org/10.1080/00313831.2019.1577754
Lee, J.., Huggins, A., & Weist, M. (2022). Teacher–student relationships, school belonging, and engagement: A longitudinal perspective in elementary education. School Psychology International, 43(1), 42–60. https://doi.org/10.1177/01430343211057472
Lewis, K., Tzilivakis, J., Warner, D., & Green, A. (2016). An international database for pesticide risk assessments and management. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 22(4), 1050–1064.https://doi.org/10.1080/10807039.2015.1133242
McMillan, D., & Chavis, D. (1986). Sense of community: A definition and theory. Journal of Community Psychology, 14(1), 6–23. https://doi.org/10.1002/1520-6629(198601)14:1<6::AID-JCOP2290140103>3.0.CO;2-I
Martin, A., Ginns, P., & Papworth, B. (2017). Motivation and engagement: Same or different? Does it matter? Learning and Individual Differences, 55, 150–162. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2017.03.013
Maslow, A. (1954). Motivation and personality. New York: Harper & Row.
Ο'Donnel, A., Reeve, J., & Smith, J. (2021). Εκπαιδευτική ψυχολογία: Αναστοχασμός για δράση (Δ.-Χ. Τομαράς, Μετ.). Gutenberg.
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2021β). Οδηγός Νηπιαγωγού-Πυξίδα: Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» του ΙΕΠ με MIS 5035542.
Parsons, C., & Taylor, R. (2011). Student engagement: What do we know? Education Review, 23(1), 5–10.
Pianta, R., Hamre, B., & Stuhlman, M. (2003). Relationships between teachers and children. In W. M. Reynolds & G. E. Miller (Eds.), Handbook of psychology: Educational psychology, Vol. 7, pp. 199–234). John Wiley & Sons, Inc.. https://doi.org/10.1002/0471264385.wei0710
Pitzer, R., & Skinner, E. (2021). How school transitions shape motivation and engagement trajectories: When and why the sense of belonging matters. Journal of Educational Psychology, 113(3), 590–607. https://doi.org/10.1037/edu0000583
Rentzou, K. (2013). Quality of care and education provided by Greek day-care centres: An approach from researcher's and early childhood educators’ perspectives. Early Child Development and Care, 183(12), 1859–1876. https://doi.org/10.1080/03004430.2012.759923
Rentzou, K., & Slutsky, R. (2018). Contemplating and probing issues of conceptualization, measurement and policy of ECEC quality in Europe and in the USA. Early Child Development and Care, 188(5), 491–494. https://doi.org/10.1080/03004430.2018.1444365·
Rentzou, Κ. & Tsiara E., Barranco Álvarez, D. (2025) Greek preschool children’s disaffection and its relation to the quality of early childhood education and care. Early Childhood Education Journal https://doi.org/10.1007/s10643-025-02033-3
Ritoša, A., Åström, F., Björck, E., Borglund, L., Karlsson, E., McHugh, E., & Nylander, E. (2023). Measuring children’s engagement in early childhood education and care settings: A scoping literature review. Educational Psychology Review, 35(4), Article 99. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09815-4
Ryan, R., & Deci, E. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Στατήρη, V., & Aνδρέου, E. (2017). Οι κοινωνικές δεξιότητες, η κοινωνική θέση και το αίσθημα του «ανήκειν» των μαθητών με και χωρίς ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στο γενικό δημοτικό σχολείο. Preschool and Primary Education, 5(2), 1–26 https://doi.org/10.12681/ppej.11353.
Sakellariou, M., & Tsiara, E. (2019). Teachers’ perspectives on constructivist teaching strategies that enhance student engagement in preschool settings. In Proceedings of the 2nd International Academic Conference on Humanities and Social Science (pp. 1–10). http://www.dpublication.com/abstract-of-2nd-iachss/iachss-22-132/
Sakellariou, M., & Tsiara, E. (2020). Student disaffection: The contribution of Greek in-service kindergarten teachers in engaging each preschooler in learning. Behavioral Sciences, 10(2), 51. https://doi.org/10.3390/bs10020051
Skinner, E. (2016). Engagement and disaffection as central to processes of motivational resilience development. In K. Wentzel & D. Miele (Eds.), Handbook of motivation at school (2nd ed., pp. 145–168). Erlbaum https://doi.org/10.4324/9781315773384-8 .
Skinner, E., & Belmont, M. (1993). Motivation in the classroom: Reciprocal effects of teacher behavior and student engagement across the school year. Journal of Educational Psychology, 85(4), 571–581. https://doi.org/10.1037/0022-0663.85.4.571
Skinner, E., & Pitzer, J. (2012). Developmental dynamics of engagement, coping, and everyday resilience. In S. Christenson, A. Reschly, & C. Wylie (Eds.), Handbook of research on student engagement (pp. 21–45). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-2018-7_2
Skinner, E., Pitzer, J., & Brule, H. (2014). The role of emotion in engagement, coping, and the development of motivational resilience. In R. Pekrun& L. Linnenbrink-Garcia (Eds.), International handbook of emotions and education (pp. 331–347). Taylor & Francis. https://doi.org/10.4324/9780203148211
Τσιάρα, Ε. (2025). Η απεμπλοκή των παιδιών πρώιμης παιδικής και νηπιακής ηλικίας και η σύνδεσή της με την ποιότητα της παρεχόμενης αγωγής και φροντίδας. (Μεταδιδακτορική έρευνα, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων).
Τσιάρα, Ε. (2021). Απόψεις των εκπαιδευτικών προσχολικής και πρωτοσχολικής αγωγής σχετικά με τις στρατηγικές & πρακτικές διδασκαλίας που ενισχύουν την ενεργό συμμετοχή των μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία (Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) http://hdl.handle.net/10442/hedi/48751.
Τσιάρα, Ε., & Ρέντζου, Κ. (2023). Το προφίλ των παιδιών προσχολικής ηλικίας που απεμπλέκονται από τη μαθησιακή διαδικασία – Μελέτη περίπτωσης. Πρακτικά του 12ου Συνέδριου Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος, Τόμος Α, 660–682. https://www.pee.gr/?p=2656
Τσιάρα, Ε., & Ρέντζου, Κ. (2024). Οι συναισθηματικές εκφάνσεις των παιδιών προσχολικής ηλικίας που απεμπλέκονται από τη μαθησιακή διαδικασία. International Journal of Educational Innovation, 6(5). https://doi.org/10.69685/CZOJ6271
Tinto, V. (2012). Enhancing student success: Taking the classroom success seriously. The International Journal of the First Year in Higher Education. 3. https://doi.org/10.5204/intjfyhe.v3i1.119.
Turan Bora, H., & Akbaba Altun, S. (2025). Fostering students’ sense of school belonging: Emotional intelligence and socio-ecological perspectives. Journal of Intelligence, 13(9), 112. https://doi.org/10.3390/jintelligence13090112
UN General Assembly, Convention on the Rights of the Child, United Nations, Treaty Series, vol. 1577, p. 3, 20 November 1989, https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/1989/en/18815 [accessed 19 September 2025]
Wang, M., & Fredricks, J. (2014). The reciprocal links between school engagement, youth problem behaviors, and school dropout during adolescence. Child Development, 85(2), 722–737. https://doi.org/10.1111/cdev.12138
Williford, A., Maier, M., Downer, J., Carter, L., & Sanger, C. (2013). Understanding how children's engagement and teachers' interactions combine to predict school readiness. Journal of Applied Developmental Psychology, 34(6), 299–309. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2013.05.002