Εφαρμογή κοινωνικοπαιδαγωγικού προγράμματος για τη συνεργασία οικογένειας-νηπιαγωγείου-κοινότητας για τον γραμματισμό και σύνδεση με τις σχετικές ικανότητες των παιδιών και τις πρακτικές γονικής εμπλοκής

pdf
Δημοσιευμένα: Mar 1, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/ppej.39766
Λέξεις-κλειδιά:
γραμματισμός προσχολική εκπαίδευση κοινωνικοπαιδαγωγικό πρόγραμμα
Ειρήνη Παπαναστασάτου
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
https://orcid.org/0000-0003-4352-8342
Ευθυμία Πεντέρη
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Περίληψη

Παρά την πλούσια θεωρητική τεκμηρίωση που υπάρχει για τη σημασία της συνεργασίας σχολείου – οικογένειας για την προαγωγή του γραμματισμού, οι σχετικές καταγεγραμμένες παρεμβάσεις στη χώρα μας είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Η παρούσα μελέτη διερευνά την επίδραση ενός συνεργατικού προγράμματος σχολείου - οικογένειας - κοινότητας για τον γραμματισμό στις ικανότητες των παιδιών νηπιαγωγείου αλλά και στις πρακτικές γονικής εμπλοκής. Ειδικότερα εξετάζεται η επίδραση του προγράμματος στις γνώσεις των παιδιών προσχολικής ηλικίας, τυπικής ανάπτυξης, για τον γραπτό λόγο και στις πρακτικές γονικής εμπλοκής για την ενίσχυση του γραμματισμού των παιδιών. Η κοινωνικοπαιδαγωγική παρέμβαση σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε στη βάση του μοντέλου των επικαλυπτόμενων σφαιρών της Epstein αλλά και των στόχων που θέτει το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στο νηπιαγωγείο εστιάζοντας στην ανάπτυξη βασικών ικανοτήτων για την προφορική, τη γραπτή και την πολυγλωσσική επικοινωνία, εφαρμόζοντας έρευνα δράσης. Ακολουθήθηκε ένας οιωνεί πειραματικός σχεδιασμός με προέλεγχο και μεταέλεγχο των ομάδων με τη συμμετοχή δέκα δημόσιων νηπιαγωγείων από πέντε νομούς της Ελλάδας. Για την αξιολόγηση των γνώσεων των παιδιών για τον γραπτό λόγο χορηγήθηκε το Κριτήριο Αξιολόγησης των Γνώσεων για τον Γραπτό Λόγο των Παιδιών για παιδιά ηλικίας 4-7. Για τη διερεύνηση των πρακτικών γονικής εμπλοκής αξιοποιήθηκε το Ερωτηματολόγιο Γονικής Εμπλοκής για τον Γραμματισμό στο Νηπιαγωγείο, εκδοχή γονέων. Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την επίδραση της συνεργασίας σχολείου – οικογένειας - κοινότητας στις γνώσεις για τον γραπτό λόγο των παιδιών προσχολικής ηλικίας καθώς και στις πρακτικές γονικής εμπλοκής και συζητούνται με αναφορά στις εκπαιδευτικές τους προεκτάσεις.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ διατίθενται με άδεια Creative Commons 3.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο). To Εργαστήριο Παιδαγωγικών Ερευνών και Εφαρμογών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών  έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Εργαστηρίου Παιδαγωγικών Ερευνών και Εφαρμογών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικά Συγγραφέων
Ειρήνη Παπαναστασάτου, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Υποψήφια Διδάκτωρ, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Ευθυμία Πεντέρη, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΕΕΠΗ ΔΠΘ

Αναφορές
Altun, D., Tantekin Erden, F., & Snow, C. E. (2018). A multilevel analysis of home and class-room literacy environments about preschoolers’ early literacy development. Psychology in the Schools, 55(9), 1098-1120. https://doi.org/10.1002/pits.22153
Below, J. L., Skinner, C. H., Fearrington, J. Y., & Sorrell, C. A. (2010). Gender differences in early literacy: Analysis of kindergarten through fifth-grade dynamic indicators of basic early literacy skills probes. School Psychology Review, 39(2), 240-257.
Bergin, C. (2001). The parent-child relationship during beginning reading. Journal of Literacy Research, 33(4), 681-706. https://doi.org/10.1080/10862960109548129
Bloome, D., & Kim, M. (2016). Storytelling: Learning to read as a social and cultural process. Prospects, 46(3-4), 391-405. https://doi.org/10.1007/s11125-017-9414-9
Brayman, A. (2017). Social research methods: The basics (2nd ed.). Routledge.
Bronfenbrenner, U. (1995). The bioecological model from a life course perspective: Reflec-tions of a participant observer. In P. Moen, G.H. Elder Jr., & K. Luscher (Eds.), Exam-ining Lives in Context: Perspectives on the ecology of human development (pp. 599–618). American Psychological Association.
Brown, T. (2009). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford Press.
Bus, A. (2001). Parent-child book reading through the lens of attachment theory. In L. Verhoeven, & C. Snow (Eds.), Literacy and motivation: Reading engagement in individuals and groups (pp. 43–57). Routledge.
Chatterji, M. (2006). Reading achievement gaps, correlates, and moderators of early reading achievement: Evidence from the Early Childhood Longitudinal Study (ECLS) kinder-garten to first-grade sample Journal of Educational Psychology, 98, 489 –507.
Clay, M. (2000). Concepts about print. Heinemann.
Costello, A., & Osborne, J.W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis: four rec-ommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research and Evaluation, 10, 1-9. https://doi.org/10.7275/JYJ1-4868
Council of the European Union. (2018, May 22). Council Recommendation of 22 May 2018 on key competences for lifelong learning (2018/C 189/01). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A32018H0604%2801%29&utm_source
Creswell, J. W. (2015). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage Publications.
Crone, D. A., & Whitehurst, G. J. (1999). Age and schooling effects on emergent literacy and early reading skills. Journal of Educational Psychology, 91(4), 604-614. https://doi.org/10.1037/0022-0663.91.4.604
Crosby, S.A., Rasinski, T.V., Padak, N.D., & Yıldırım, K. (2015). A 3-Year study of a school-based parental involvement program in early literacy. The Journal of Educational Re-search, 108, 165 - 172. https://doi.org/10.1080/00220671.2013.867472
Γιαλαμάς, Β., Λαβίδας, Κ., & Μάνεσης, Δ. (2024). Στατιστικές μέθοδοι και τεχνικές στις κοινωνι-κές επιστήμες με τη χρήση SPSS [Μεταπτυχιακό εγχειρίδιο]. Κάλλιπος.
Deckner, D., Adamson, L., & Bakeman, R. (2006). The contributions of mother-child book reading to preschoolers’ language and literacy development. Journal of Applied Devel-opmental Psychology, 27(1), 31-41. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2005.12.001
Desforges, C., & Abouchaar, A. (2003). The impact of parental involvement, parental support, and family education on pupil achievement and adjustment: a literature review. Department for Education and Skills.
Dowdall, N., Melendez-Torres, G., Murray, L., Gardner, F., Hartford, L., & Cooper, P.J. (2019). Shared picture book reading interventions for child language development: A systematic review and meta-analysis. Child development, 91, 383-399. https://doi.org/10.1111/cdev.13225
Duffy, G., & Gallagher, T. (2017). Shared education in contested spaces: How collaborative networks improve communities and schools. Journal of Educational Change, 18(1), 107-134. https://doi.org/10.1007/s10833-017-9319-5
Emerson, L., Fear, J., Fox, S., & Sanders, E. (2012). Parental engagement in learning and school-ing: Lessons from research. A report by the Australian Research Alliance for Children and Youth (ARACY) for the Family-School and Community Partnerships Bureau. Australian Re-search Alliance for Children and Youth (ARACY).
Epstein, J. L. (2011). School, family, and community partnership: Preparing educators and improv-ing schools. Westview Press.
Epstein, J. L., Sanders, M. G., Sheldon, S., Simon, B. S., Salinas, K., C., Jansron, N., R., Van Voorhis, F, L., Martin, C. S., Thomas, B. G., Greenfeld, M. D., Hutchins, D.G., & Wil-liams, K., J. (2019). School, family, and community partnerships: Your handbook for action. SAGE publications.Fan, X., & Chen, M. (2001). Parental involvement and students' ac-ademic achievement: a meta-analysis. Educational Psychology Review, 13, 1–22. https://doi.org/10.1023/A:1009048817385
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2012). Αξιολόγηση βασικών δεξιοτήτων στην αρχική εκπαίδευση και κατάρτι-ση: Κατευθυντήριες πολιτικές (Έγγραφο εργασίας SWD(2012) 371). Εκδόσεις της Ευρωπαϊ-κής Ένωσης. https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=SWD:2012:0371:FIN:EN:PDF
Farrant, B., & Zubrick, S. (2012). Early vocabulary development: The importance of joint at-tention and parent-child book reading. First Language, 32(3), 343-364. https://doi.org/10.1177/0142723711422626
Field, Α. (2018). H διερεύνηση της στατιστικής με τη χρήση του SPSSτης IBM. (Μ. Μαύρη, & Γ. Γκιόσος, Επιμ.), Προπομπός.
Gensheimer, L. K., Ayers, T. S., & Roosa, M. W. (1993). School-based preventative interven-tions for at-risk populations: Practical and ethical issues. Evaluation & Program Plan-ning, 16, 159-167.
Giovacco-Johnson, T. (2009). Portraits of partnership: The Hopes and Dreams Project. Early Childhood Education Journal, 37, 127-135. https://doi.org/10.1007/S10643-009-0332-1
Hair, J., Anderson, R., Black, B. Babin, B., & Black, W. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective (7th edition). Pearson
Henderson, Α., & Mapp, Κ. (2002). A new wave of evidence: the impact of school, family, and community connections on student achievement. Southwest Educational Development La-boratory.
Hill, N. E., & Tyson, D. F. (2009). Parental involvement in middle school: A meta-analytic assessment of the strategies that promote achievement. Developmental Psychology, 45(3), 740–763. https://doi.org/10.1037/a0015362
Howitt, D., & Cramer, D. (2014). Introduction to Statistics in Psychology (5th ed.). Pearson Edu-cation
Hughes, P., & Black, A. (2002). The impact of various personal and social characteristics on volunteering. Australian Journal of Volunteering, 7(2), 59-69.
Jeager, E. L. (2017). Negotiating complexity: A bioecological systems perspective on literacy development. Human Development, 59(4), 163-187. https://doi.org/10.1159/000448743
Jeynes, W. (2010). The salience of the subtle aspects of parental involvement and encourag-ing that involvement: Implications for school-based programs. Teachers College Record, 112(3), 747-774.
Jeynes, W. (2012). A meta-analysis of the efficacy of different types of parental involvement programs for urban students. Urban Education, 47(4), 706-742. https://doi.org/10.1177/0042085912445643
Jordan, G. E., Snow, C. E., & Porche, M. V. (2000). Project EASE: The effect of a family litera-cy project on kindergarten students' early literacy skills. Reading Research Quarterly, 35(4), 524–546. https://doi.org/10.1598/RRQ.35.4.5
Karrass, J., VanDeventer, M. C., & Braungart-Rieker, J. M. (2003). Predicting shared parent-child book reading in infancy. Journal of Family Psychology, 17(1), 134–146. https://doi.org/10.1037/0893-3200.17.1.134
Landry, S. H., Smith, K. E., Swank, P. R., Zucker, T., Crawford, A. D., & Solari, E. F. (2012). The effects of a responsive parenting intervention on parent-child interactions during shared book reading. Developmental Psychology, 48(4), 969–986. https://doi.org/10.1037/a0026400
Lee, J. A., & Otaiba, S. A. (2015). Socioeconomic and gender group differences in early litera-cy skills: a multiple-group confirmatory factor analysis approach. Educational research and evaluation. An International Journal on Theory and Practice, 21(1), 40–59. https://doi.org/10.1080/13803611.2015.10
Lin, D., Wong, K. K., & McBride-Chang, C. (2012). Reading motivation and reading com-prehension in Chinese and English among bilingual students. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 25(3), 717–737. https://doi.org/10.1007/s11145-011-9297-8
Logan, J. A. R., Justice, L. M., Yumuş, M., & Chaparro-Moreno, L. J. (2019). When children are not read to at home: The million-word gap. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics, 40(5), 383–386. https://doi.org/10.1097/DBP.0000000000000657
McGhee, J., & Waterhouse, L. U. (2002). Family support and the Scottish children’s Hearing system. Child & Family Social Work, 7, 273-284.
McTigue, E. M., Schwippert, K., Uppstad, P. H., Lundetræ, K., & Solheim, O. J. (2021). Gen-der differences in early literacy: Boys’ response to formal instruction. Journal of Educa-tional Psychology, 113(4), 690–705. https://doi.org/10.1037/edu0000626
Meng, C. (2021). Parent-child interactions longitudinally mediate the association between shared literacy activities and emergent literacy and oral language skills. Read Writ, 34, 1593–1612. https://doi.org/10.1007/s11145-021-10130-z
Μυλωνάκου-Κεκέ, Η. (2019). Σχολείο, οικογένεια και κοινότητα. Συνεργασία, ενδυνάμωση και ανά-πτυξη. Αρμός
Μυλωνάκου-Κεκέ, Η. (2021). Κοινωνική παιδαγωγική: Θεωρία και πράξη. Παπαζήση
Neuman, S. B. & Dickinson, D. (2006) (Eds). Handbook of early literacy research. Guilford Press.
Newland, L. A., Gapp, S. C., Jacobs, G. M., Reisetter, M. F., Syed, D. C., & Wu, C.-H. (2011). Mothers’ beliefs and involvement: Links with preschool literacy development. Interna-tional Journal of Psychology: A Biopsychosocial Approach, 9, 67–90.
Νικολουδάκη, Ε. (2019). Η αξιολόγηση της συμμετοχής των γονέων στην προσχολική εκπαί-δευση με σκοπό τη βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων στο γραμματισμό και στη φυσική δραστηριότητα. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης (ND 46749). http://hdl.handle.net/10442/hedi/46749
Παπαναστασάτου Ε., & Πεντέρη Ε. (2024). Αντιλήψεις και προσδοκίες γονέων και νηπιαγω-γών για τη σημασία της μεταξύ τους συνεργασίας στο πλαίσιο συμμετοχής σε κοινωνι-κοπαιδαγωγικό πρόγραμμα για την προαγωγή του γραμματισμού των παι-διών. Θέματα Επιστημών Αγωγής, 3(1), 77–95. https://doi.org/10.12681/thea.36749
Πεντέρη, Ε., & Παπαναστασάτου, Ε. (2021). Διερεύνηση της εμπλοκής των γονέων σε σχέση με τον γραμματισμό των παιδιών προσχολικής ηλικίας στη βάση του μοντέλου των ε-πικαλυπτόμενων σφαιρών επιρροής της Epstein. Προσχολική & Σχολική Εκπαίδευση, 9(2), 208-239. https://doi.org/10.12681/ppej.25991
Πεντέρη, Ε., & Πετρογιάννη, Κ. (2013). Σύνδεση σχολείου-οικογένειας και το ζήτημα της με-ταξύ τους συνεργασίας: Kριτική παρουσίαση βασικών θεωρητικών μοντέλων. Έρευνα στην Εκπαίδευση, 1(1), 2–26. https://doi.org/10.12681/hjre.8790
Πεντέρη, Ε., & Πετρογιάννης, Κ. (2017). Η γονική εμπλοκή υπό το πρίσμα της θεώρησης του «εκπαιδευτικού θύλακα» του παιδιού. Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης, 3, 97-122.
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2022α). Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση. Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» του ΙΕΠ με MIS 5035542.
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2022β). Οδηγός νη-πιαγωγού - Υποστηρικτικό υλικό. Πυξίδα: Θεωρητικό και μεθοδολογικό πλαίσιο. Διευρυμένη εκ-δοχή. Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δη-μιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του ΙΕΠ .
Penderi, E., Karoussou, A., & Papanastasatou, I. (2023). A multidimensional–multilevel ap-proach to literacy-related parental involvement and its effects on preschool children’s literacy competences: a sociopedagogical perspective. Education Sciences, 13(12), 1192. https://doi.org/10.3390/educsci13121192
Πεντέρη, Ε. & Παπαναστασάτου, Ε. (2022). Γονική εμπλοκή και ικανότητες γραμματισμού παιδιών νηπιαγωγείου: Κοινωνικοπαιδαγωγικές και αναπτυξιακές προεκτάσεις. Ψυχο-λογία, 27(2), 82-100. https://doi.org/10.12681/psy_hps.31763
Reese, E., Sparks, A., & Leyva, D. (2010). A Review of parent interventions for preschool children’s language and emergent literacy. Journal of Early Childhood Literacy, 10(1), 97-117. https://doi.org/10.1177/1468798409356987
Rowe, M.L., & Zuckerman, B. (2016). Word gap redux: Developmental sequence and quali-ty. JAMA pediatrics, 170 9, 827-828. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2016.1360
Στελλάκης, Ν. (2007). Ανάδυση του γραμματισμού και οικογενειακές πρακτικές. Πανεπιστημιακές σημειώσεις. Πάτρα: Πανεπιστήμιο Πατρών, Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία.
Saint-Laurent, L., & Giasson, J. (2005). Effects of a family literacy program adapting parental intervention to first graders’ evolution of reading and writing abilities. Journal of Early Childhood Literacy, 5, 253 - 278.https://doi.org/10.1177/1468798405058688
Sheldon, S. B., & Van Voorhis, F. L. (2004). Partnership programs in U.S. schools: their devel-opment and relationship to family involvement outcomes. School Effectiveness and School Improvement, 15(2), 125-148. https://doi.org/10.1076/sesi.15.2.125.30434
Steiner, L. (2014). A family literacy intervention to support parents in children’s early literacy learning. Reading Psychology, 35(8), 703-735. https://doi.org/10.1080/02702711.2013.801215
Sylva, K., Melhuish, E., Sammons, P., Siraj-Blatchford, I., & Taggart, B. (2010). Early Childhood Matters: Evidence from the Effective Pre-School and Primary Education Project. Routledge.
Swain, J., & Cara, O. (2019). The role of family literacy classes in demystifying school litera-cies and developing closer parent-school relations. Cambridge Journal of Education, 49, 111 - 131. https://doi.org/10.1080/0305764X.2018.1461809
Τάφα, Ε. (2017). Κριτήριο αξιολόγησης των γνώσεων για τον γραπτό λόγο για παιδιά ηλικίας 4 έως 7 ετών. Πεδίο
Thyer, Bruce A., Quasi-Experimental Research Designs, Pocket Guides to Social Work Research Methods (2012; online edn, Oxford Academic, 24 May 2012), https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195387384.001.0001
Timmons, K., & Pelletier, J. (2015). Understanding the importance of parent learning in a school-based family literacy programme. Journal of Early Childhood Literacy, 15(4), 510–532. https://doi.org/10.1177/1468798414552511
Unicef (2019). For Every Child, Reimagine. UNICEF Annual Report 2019. New York: United Nations Children’s Fund. https://www.unicef.org/media/74016/file/UNICEF-annual-report-2019.pdf