(Πολυ)γραμματισμοί και γλωσσική διδασκαλία στο δημοτικό σχολείο: Στάσεις και πρακτικές των εκπαιδευτικών

pdf
Δημοσιευμένα: Μαρ 1, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/ppej.40291
Λέξεις-κλειδιά:
Πολυγραμματισμοί γλωσσική διδασκαλία γλωσσική και πολιτισμική ετερογένεια πρωτοβάθμια εκπαίδευση στάσεις και πρακτικές εκπαιδευτικών
Γεωργία Λαμπροπούλου
Πανεπιστήμιο Πατρών
https://orcid.org/0009-0007-2704-2867
Πέγκυ Μανώλη
Πανεπιστήμιο Πατρών
https://orcid.org/0000-0002-6274-4676
Αμαλία Υφαντή
Πανεπιστήμιο Πατρών
Περίληψη

Η εξέλιξη της τεχνολογίας, η παγκοσμιοποίηση και η διεθνής μετακίνηση των ανθρώπων συνέβαλαν στον επαναπροσδιορισμό του γραμματισμού, θέτοντας υπό εξέταση τις παραδοσιακές πρακτικές που βασίζονται αποκλειστικά στη γλώσσα. Ταυτόχρονα, η έρευνα ανέδειξε τη σημασία της ενσωμάτωσης των πολυγραμματισμών στις παιδαγωγικές πρακτικές. Στο πλαίσιο αυτό, ο στόχος της παρούσας μελέτης ήταν να ερευνήσει ποιοτικά τις στάσεις, τις πρακτικές και τις προκλήσεις 10 εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετικά με τη χρήση των πολυγραμματισμών στη γλωσσική διδασκαλία στην περιοχή της Αχαΐας. Τα ερευνητικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω παρατηρήσεων στην τάξη και ημιδομημένων συνεντεύξεων με τους εκπαιδευτικούς και αναλύθηκαν με τη θεματική ανάλυση περιεχομένου. Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, παρόλο που οι εκπαιδευτικοί φάνηκε να χρησιμοποιούν κάποιες πολυτροπικές πρακτικές και έκαναν ό,τι μπορούσαν για να ενισχύσουν τις δεξιότητες γραμματισμού των μαθητών/-τριών τους, στην πραγματικότητα δεν ήταν εξοικειωμένοι/-ες με τη λογική και το περιεχόμενο της παιδαγωγικής των πολυγραμματισμών. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία των κατάλληλων προγραμμάτων επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών, προσανατολισμένων στη διδακτική πρακτική, με στόχο την ενίσχυση της γνώσης και της αυτοπεποίθησης τους για την εφαρμογή καινοτόμων και συμπεριληπτικών μεθόδων, όπως οι πολυγραμματισμοί, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν στις διαφοροποιημένες ανάγκες των μαθητών/-τριών τους.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ διατίθενται με άδεια Creative Commons 3.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο). To Εργαστήριο Παιδαγωγικών Ερευνών και Εφαρμογών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών  έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου. Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ & ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Εργαστηρίου Παιδαγωγικών Ερευνών και Εφαρμογών του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικά Συγγραφέων
Γεωργία Λαμπροπούλου, Πανεπιστήμιο Πατρών

Εκπαιδευτικός ΠΕ70

Πέγκυ Μανώλη, Πανεπιστήμιο Πατρών

Επίκουρη καθηγήτρια

Αμαλία Υφαντή, Πανεπιστήμιο Πατρών

Καθηγήτρια

Αναφορές
Ajayi, L. (2011). A multiliteracies pedagogy: Exploring semiotic possibilities of a Disney video in a third grade diverse classroom. Urban Review, 43, 396–413. https://doi.org/10.1007/s11256-010-0151-0
Αλεφραγκή, Π. (2022). Πολυγραμματισμοί στην εκπαίδευση παιδιών στο φάσμα του αυτισμού και η συμπεριληπτική τους δυναμική: Διερεύνηση αντιλήψεων γονέων και εκπαιδευτικών γενικής και ειδικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. [Μεταπτυχιακή διατριβή, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο]. https://apothesis.eap.gr/archive/item/171141
Boche, B. (2014). Multiliteracies in the classroom: Emerging conceptions of first-year teachers. Journal of Language and Literacy education, 10(1), 114-135. http://jolle.coe.uga.edu
Braun, V., & Clarke, V. (2021). One size fits all? What counts as quality practice in (reflexive) thematic analysis?. Qualitative research in psychology, 18(3), 328-352. https://doi.org/10.1080/14780887.2020.1769238
Chandler, P. D. (2017). To what extent are teachers well prepared to teach multimodal authoring?. Cogent Education, 4(1). http://dx.doi.org/10.1080/2331186X.2016.1266820
Creswell, J. (2016). Η Έρευνα στην Εκπαίδευση. Σχεδιασμός, διεξαγωγή και αξιολόγηση ποσοτικής και ποιοτικής έρευνας (Ν. Κουβαράκου μτφρ.). Εκδόσεις Ίων.
Cope, B., & Kalantzis, M. (Eds.). (2000). Multiliteracies: Literacy learning and the design of social futures. Psychology Press.
Cope, B., & Kalantzis, M. (2020). Making sense: Reference, agency and structure in a grammar of multimodal meaning. Cambridge University Press.
Cope, B., & Kalantzis, M. (2021). Pedagogies for digital learning: From transpositional grammar to the literacies of education. In M. G. Sindoni, & I. Moschini (Eds.), Multimodal literacies across digital learning contexts (pp. 34-54). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003134244
Cope, B., & Kalantzis, M. (2023). Towards education justice: The multiliteracies project revisited. In G.C. Zapata, M. Kalantzis, & B. Cope (Eds.), Multiliteracies in International Educational Contexts (pp. 1-33). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003349662
Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning policy institute.
https://learningpolicyinstitute.org/sites/default/files/product-files/Effective_Teacher_Professional_Development_REPORT.pdf.
Eteokleous, N., Pavlou, V., & Tsolakidis, S. (2015). Integrating the multimedia builder software as an education tool to deliver fairy tales: Promoting multiliteracies and multimodality. Journal of Interactive Learning Research, 26(1), 65-88. https://www.learntechlib.org/primary/p/42098/
European Commission. (2021). Directorate-general for education, youth, sport and culture. Toolkit for inclusive early childhood education and care: Providing high quality education and care to all young children. Publications Office. https://data.europa.eu/doi/10.2766/399018
Fives, H., & Buehl, M. M. (2016). Teachers’ beliefs, in the context of policy reform. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 3(1), 114–121. https://doi.org/10.1177/2372732215623554
Zhang, Z., Nagle, J., McKishnie, B., Lin, Z., & Li, W. (2019). Scientific strengths and reported effectiveness: a systematic review of multiliteracies studies. Pedagogies: An International Journal, 14(1), 33-61. https://doi.org/10.1080/1554480X.2018.1537188
Galatsanou, K. (2021). Teachers’ views and practices on the use of multiliteracies and multimodality in migrant/refugee adolescents’ classrooms. [Μεταπτυχιακή διατριβή, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο]. https://apothesis.eap.gr/archive/item/71205
Hall, K. (2013). Effective literacy teaching in the early years of school: A review of evidence. In J. Larson, & J. Marsh (Eds.), The Sage handbook of early childhood literacy (2nd ed., pp. 523-540). Sage.
Haukås, A. (2016). Teachers’ beliefs about multilingualism and a multilingual pedagogical approach. International Journal of Multilingualism, 13(1), 1-18, http://dx.doi.org/10.1080/14790718.2015.1041960
Hong, A. L., & Hua, T. K. (2020). A review of theories and practices of multiliteracies in classroom: Issues and trends. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 19(11), 41-52. https://doi.org/10.26803/ijlter.19.11.3
Ι.Ε.Π. (2022). Πρόγραμμα Σπουδών Νεοελληνικής Γλώσσας στο δημοτικό. Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» του ΙΕΠ με MIS5035542. (ελεύθερα προσβάσιμο στο https://www.iep.edu.gr/provoli-neon-programmaton-spoudon/ )
Ίσαρη, Φ., & Πουρκός, Μ. (2015). Ποιοτική μεθοδολογία έρευνας [Προπτυχιακό εγχειρίδιο]. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις. https://dx.doi.org/10.57713/kallipos-473
Khadka, S. (2018). A broad-based multiliteracies theory and praxis for a diverse writing classroom. Computers and Composition, 47, 93-110. https://doi.org/10.1016/j.compcom.2017.12.002
Kalantzis, M., Cope, Β., Stellakis, N., & Arvanitis, E. (2019). Γραμματισμοί - Μια παιδαγωγική διαφοροποιημένου σχεδιασμού και πολυτροπικών νοηματοδοτήσεων. Κριτική.
Καραμητόπουλος, Θ., & Βρύζα, Μ. (2017). Η εφαρμογή των πολυγραμματισμών στην Α΄ τάξη με σκοπό την ανάπτυξη ατομικών και κοινωνικών δεξιοτήτων. Στο Α. Δημητρίου, Χ. Σακονίδης, Ε. Μαλκοπούλου, Χ. Μπουτζιλούδη, & Α. Ε. Τεμπρίδου, (Επιμ.), Εκπαιδεύοντας Πολίτες Για Ένα Αειφόρο Μέλλον. Ο Ρόλος Της Προσχολικής Και Πρώτης Σχολικής Εκπαίδευσης, (Τόμος: Α΄, σσ. 614-622). 10o-Panellinio-Synedrio-OMER-DPTH-Ekpa.pdf
Katsampoxaki-Hodgetts, K., Cope, B., & Klantzis, M. (2024). Διδακτική για την καλλιέργεια γραμματισμών και πολυτροπικότητας Μια αναστοχαστική και μετασχηματιστική παιδαγωγική. Εκδόσεις Δίσιγμα.
Kiss, T., & Mizusawa, K. (2018). Revisiting the pedagogy of multiliteracies: Writing instruction in a multicultural context. Changing English, 25(1), 59-68. https://doi.org/10.1080/1358684X.2017.1403283
Kress, G. (2003) Literacy in the new media age. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203299234
Kulju, P., Kupiainen, R., Wiseman, A. M., Jyrkiäinen, A., Koskinen-Sinisalo, K. L., & Mäkinen, M. (2018). A review of multiliteracies pedagogy in primary classrooms. Language and Literacy, 20(2), 80-101. https://doi.org/10.20360/langandlit29333
Liang, W. J., & Lim, F. V. (2021). A pedagogical framework for digital multimodal composing in the English Language classroom. Innovation in Language Learning and Teaching, 15(4), 306-320. https://doi.org/10.1080/17501229.2020.1800709
Lim, F. V., Chia, A., & Nguyen, T. T. H. (2022). “From the beginning, I think it was a stretch”–teachers’ perceptions and practices in teaching multiliteracies. English Teaching: Practice & Critique. 21(4), 379-396. https://doi.org/10.1108/ETPC-04-2021-0025
Lim, F. V., & Tan, K. Y. S. (2018). Developing multimodal literacy through teaching the critical viewing of films in Singapore. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 62(3), 291–300. https://doi.org/10.1002/jaal.882
Lotherington, H. (2017). Elementary language education in digital multimodal and multiliteracy contexts. In S. Thorne, & S. May (Eds.), Language, Education and Technology, Encyclopedia of Language and Education (pp. 71-85). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-02328-1_7-1.
Loyola, C. C., Grimberg, C. A., & Colomer, Ú. B. (2020). Early childhood teachers making multiliterate learning environments: The emergence of a spatial design thinking process. Thinking Skills and Creativity, 36, 100655. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2020.100655
Μαγουλά, Ε., Μήτσης, Ν., & Οικονομάκου, Μ. (2022). Οδηγός εκπαιδευτικού Νεοελληνική Γλώσσα δημοτικού-Θεματικό Πεδίο: 2 Κειμενικοί τύποι και πολυτροπικότητα. 2η Έκδοση. Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
MacKay, T. (2014). Multiliteracies theory into practice: An inquiry into junior-level literacy classrooms. [Doctoral thesis, University of Toronto]. ProQuest Dissertations Publishing.
Μανώλη, Π., Μπισήρη, Ε., & Αρβανίτη, Ε. (2024). Ο βιόκοσμος των μαθητών/τριών και η διαφοροποιημένη παιδαγωγική των πολυγραμματισμών στην προσχολική εκπαίδευση. Στο Ι. Γαλαντόμος, & Ε. Γρίβα (Επίμ.), Πρώτη και δεύτερη/ ξένη γλώσσα: Θεωρητικές προσεγγίσεις και εκπαιδευτικές εφαρμογές (σσ. 253-262). Πεδίο.
Michala, M., Manoli, P., Lavidas, K., & Koustourakis, G. (2024). What if there is linguistic and cultural diversity in contemporary classrooms? Secondary school teachers’ attitudes, practices, and challenges towards student multilingualism. International Journal of Multilingualism. 22(3), 1162–1178. https://doi.org/10.1080/14790718.2024.2354702
Mirra, N., Morrell, E., & Filipiak, D. (2018). From digital consumption to digital invention: Toward a new critical theory and practice of multiliteracies. Theory Into Practice, 57(1), 12-19. https://doi.org/10.1080/00405841.2017.1390336
Navehebrahim, M. (2011). Multiliteracies approach to empower learning and teaching engagement. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 29, 863-868. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.315
New London Group. (1996). A pedagogy of multiliteracies: Designing social futures. Harvard Educational Review, 66 (1), 60-92. https://doi.org/10.17763/haer.66.1.17370n67v22j160u
Paesani, K., & Allen, H. W. (2020). Teacher development and multiliteracies pedagogy: Challenges and opportunities for postsecondary language programs. Second Language Research & Practice, 1(1), 124–138. http://hdl.handle.net/10125/69844
Palsa, L., & Ruokamo, H. (2015). Behind the concepts of multiliteracies and media literacy in the renewed Finnish core curriculum: A systematic literature review of peer-reviewed research. Seminar.net—International Journal of Media, Technology and Lifelong Learning, 11(2), 101–118. https://doi.org/10.7577/seminar.2354
Rowsell, J., & Walsh, M. (2011). Rethinking literacy education in new times: Multimodality, multiliteracies, & new literacies. Brock Education, 21(1), 53-62. https://doi.org/10.26522/BROCKED.V21I1.236
Sang, Y. (2017). Expanded territories of "literacy": New literacies and multiliteracies. Journal of Education and Practice, 8(8), 16-19.
Τσιαλάνη, Ε. (2023). Η παιδαγωγική των πολυγραμματισμών: στάσεις εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και διδακτικές προτάσεις. [Μεταπτυχιακή διατριβή, Πανεπιστήμιο Αιγαίου]. https://hellanicus.lib.aegean.gr/handle/11610/25664
Τσιώλης, Γ. (2018). Θεματική ανάλυση ποιοτικών δεδομένων. Στο Γ. Ζαϊμάκης (Επιμ.), Ερευνητικές διαδρομές στις Κοινωνικές Επιστήμες. Θεωρητικές-Μεθοδολογικές Συμβολές και Μελέτες Περίπτωσης (σσ. 97-125). Εργαστήριο Κοινωνικής Ανάλυσης και Εφαρμοσμένης Κοινωνικής Έρευνας. Πανεπιστήμιο Κρήτης.
Yelland, N. J. (2018). A pedagogy of multiliteracies: Young children and multimodal learning with tablets. British Journal of Educational Technology, 49(5), 847-858. https://doi.org/10.1111/bjet.12635
Young, A. S. (2013). Unpacking teachers’ language ideologies: Attitudes, beliefs, and practiced language policies in schools in Alsace, France. Language Awareness, 23(1–2), 157–171. https://doi.org/10.1080/09658416.2013.863902
Υπ. Απόφαση Αριθμ. 13559/2023, Πρόγραμμα Σπουδών για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας στο δημοτικό σχολείο, Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας (ΦΕΚ Β 684/09.02.2023).
Veliz, L., & Hossein, S. (2020). EAL teachers’(un) preparedness to implement classroom practice for multiliteracies pedagogy. In W. Tao, & I. Liyanage, (Eds.), Multilingual Education Yearbook 2020: Teacher Education and Multilingual Contexts (pp. 63-80). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-41211-1_4
Vygotsky, L. S. (2012). Thought and language. MIT press.
Φτερνιάτη, Α. (2010). Το διδακτικό υλικό για το γλωσσικό μάθημα του δημοτικού και η παιδαγωγική του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Νέα Παιδεία, 135 (37-61).
Φτερνιάτη, Α., & Μαρκοπούλου, Μ. (2008). Πολυγραμματισμοί και διδακτικό υλικό για το μάθημα της Γλώσσας στο δημοτικό σχολείο. Στο Π. Γεωργογιάννης (Επιμ.), Πρακτικά 1ου διεθνούς συνεδρίου Αθήνα, 28-30 Νοεμβρίου 2008: Επιστημονικός Διάλογος για την Ελληνική Εκπαίδευση. Τυπική, μη Τυπική και Άτυπη Εκπαίδευση στην Ελλάδα. Τόμος ΙΙ. (σσ. 367-378).
Χατζηδάκη, Α. (2020). Διδάσκοντας δίγλωσσα παιδιά: Θεωρητικά ζητήματα και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις. Πεδίο.
Wenger, E. (2011). Communities of practice: A brief introduction. National Science Foundation (U.S.). https://hdl.handle.net/1794/11736
Whyte, S., & Schmid, E. C. (2019). Classroom technology for young learners. In S. Garton, & F. Copland (Eds.), The Routledge Handbook of Teaching English to Young Learners (pp. 338-355). Routledge.
Wohlwend, K. E. (2017). The expression of multiliteracies and multimodalities in play. In E. R. Hayes, & F. Serafini (Eds.), Remixing multiliteracies: Theory and practice from New London to new times (pp. 164-174). New York: Teachers College Press.