Ανάλυση και κριτικές παρατηρήσεις επί του αναρχοπρωτογονισμού του John Zerzan

PDF
Δημοσιευμένα: Jan 11, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
Αναρχοπρωτογονισμός; Πρωτόγονος κομμουνισμός; Συμβολική σκέψη; Πολιτισμός
Μύρων Ζαχαράκης
Περίληψη

Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με τις ιδέες του κινήματος του αναρχοπρωτογονισμού (anarcho-primitivism, αποκαλείται επίσης «πράσινος» αναρχισμός ή και οικοαναρχισμός), όπως αυτές έχουν διατυπωθεί από τον σύγχρονο Αμερικανό θεωρητικό του, John Zerzan. Ο Zerzan βλέπει ευνοϊκά τις τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες, μέσα από τη διάλυση των οποίων θεωρεί ότι αναδύθηκε η γεωργία, η γλώσσα και ο ανθρώπινος πολιτισμός εν γένει. Ο αναρχικός διανοητής καλεί σε υπέρβασή του, με στόχο την επιστροφή στο «αγνό» προπολιτισμικό μας παρελθόν. Αφού παρουσιάσουμε τις θέσεις και τα κύρια επιχειρήματά του, θα τους ασκήσουμε κριτική από φιλοσοφική και επιστημονική σκοπιά. Ειδικότερα, θα ισχυρισθούμε πως οι θέσεις του δεν υποστηρίζονται από τα επιστημονικά πορίσματα της σύγχρονης Κοινωνικής Ανθρωπολογίας για τις τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες, ότι η καταφυγή του στην επιστήμη αντιφάσκει με τη βασική του ιδέα για την επιστήμη σαν εργαλείο ελέγχου και, τέλος, πως η αναζήτηση ηθικών αξιών στη φύση είναι μία μορφή της φυσιοκρατικής πλάνης (naturalistic fallacy).

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους:

  1. Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την Creative Commons Attribution License που επιτρέπει σε τρίτους - αποδέκτες της άδειας να χρησιμοποιούν την εργασία όπως θέλουν με την προϋπόθεση της διατήρησης των διατυπώσεων που προβλέπονται στην άδεια σχετικά με την αναφορά στον αρχικό δημιουργό και την αρχική δημοσίευση σε αυτό το περιοδικό.

  1. Οι Συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές, και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για την μη αποκλειστική διανομή της εργασίας όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό.

  1. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους Συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας (See The Effect of Open Access).
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Αϊνστάιν–Φρόιντ & Γκάντι–Τολστόι, Γράμμα στον άνθρωπο: Γιατί βία; Γιατί πόλεμος;. Μτφρ. Άλκηστη Κελυφώδη. Αθήνα: Αρχέτυπο, 2013.
Audi, Robert, Στέλιος Βιρβιδάκης, και Γιώργος Ξηροπαϊδης, επ. Το φιλοσοφικό λεξικό του Cambridge. Αθήνα: Κέδρος, 2011.
C., Alain, Brian Oliver Sheppard, John Zerzan, & Lawren Zarach. Αναρχισμός vs Πρωτογονισμός: μία διαμάχη. Μτφρ. Σπύρος Κουρούκλης. Αθήνα: Στάσει Εκπίπτοντες, 2009.
Zerzan, John. Future Primitive and Other Essays. Brooklyn: Autonomedia, 1994.
Zerzan, John. Πρωτόγονο μέλλον. Μτφρ. Θανάσης Κουραβέλος. Αθήνα: Ζωή ή Πολιτισμός, 2004. (https://archive.org/details/life_or_civilization_2004_zerzan/mode/2up.)
Zerzan, John. Running on emptiness: The pathology of civilization. Los Angeles: Feral House, 2002. https://www.johnzerzan.net/articles/no-way-out.html
Zerzan, John. “Why Primitivism?.” Telos 124 (2002). https://www.johnzerzan.net/articles/why-primitivism.html
Harner, Michael. J., επ. Παραισθησιογόνα και σαμανισμός. Μτφρ. Γιώργος Καράμπελας. Αθήνα: Ηριδανός, 2015.
Καζύνσκι, Θεόδωρος. Η εξέγερση κατά της τεχνολογικής δυστοπίας. Μτφρ. Σωτήρης Γιανέλλης. Αθήνα: Έξοδος, 2023.
Κον, Νόρμαν. Αγώνες για την έλευση της χιλιετούς Βασιλείας του Θεού: επαναστάτες χιλιαστές και μυστικιστές αναρχικοί του Μεσαίωνα. Μτφρ. Βασίλης Τομανάς. Θεσσαλονίκη: Νησίδες, 2006.
Κουραβέλος, Θανάσης, επ.–μτφρ. Κοινωνίες μοιράσματος: οι σύγχρονοι απλοί τροφοσυλλέκτες. Αθήνα: Πολιτειακές εκδόσεις, 2009.
Μαλινόφσκι, Μπρονισλάβ. Σεξουαλικότητα και καταπίεση στην πρωτόγονη κοινωνία. Μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης. Αθήνα: Καστανιώτης, 1993.
Morrow, John. Ιστορία της δυτικής πολιτικής σκέψης. Μτφρ. Ηρακλής Οικονόμου. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο, 2022.
Ξανθοπούλου, Αιμιλία. Λεξικό φιλοσοφικών όρων. Αθήνα: Μέδουσα, 2006.
Πόστμαν, Νιλ. Η πυξίδα του μέλλοντος: πώς το παρελθόν μπορεί να βελτιώσει το μέλλον μας. Μτφρ. Κάτια Μεταξά. Αθήνα: Καστανιώτης, 2002.
Plamenatz, John. Ιδεολογία: έννοια και ιστορία του όρου. Μτφρ. Τάκη Κονδύλη. Αθήνα: Κάλβος, 1981.
Ραθιονέρο, Λουίς. Οι φιλοσοφίες του Underground. Μτφρ. Νίκος Κωνσταντάς. Αθήνα: Οδυσσέας, 2009.
Ρουσό, Ζαν-Ζακ. Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα στους ανθρώπους. Μτφρ. Μέλπω Καναγκίνη-Αλεξίου. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 2010.
Radin, Paul. Πρωτόγονη θρησκεία: ο ρόλος του μάγου-γιατρού στις πρωτόγονες κοινωνίες. Μτφρ. Κώστας Παχύδης. Αθήνα: Ιάμβλιχος 2006.
Roser, Max. “Data review: ethnographic and archaeological evidence on violent deaths.” OurWorldinData.org. https://ourworldindata.org/ethnographic-and-archaeological-evidence-on-violent-deaths.
Sahlins, Marshall. Η δυτική ψευδαίσθηση της ανθρώπινης φύσης. Μτφρ. Νίκος Κούρκουλος. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2010.
Τζολ, Τζέημς. Οι αναρχικοί. Μτφρ. Νίκος Μπαλής. Αθήνα: Επίκουρος, 1975.
Τολστόι, Λεβ. Νουβέλες και διηγήματα: α’ τόμος (1851-1863). Μτφρ. ομάδα μεταφραστών. Αθήνα: Ροές, 2005.
Tambiah, Jeyaraja, Stanley. Μαγεία, επιστήμη, θρησκεία και το φάσμα της ορθολογικότητας. Μτφρ. Φώτης Τερζάκης. Αθήνα: Ηριδανός, 2014.
Φρόυντ, Σίγκμουντ. Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας. Μτφρ. Γιώργος Σαγκριώτης. Αθήνα: Μίνωας, 2015.
Φρόυντ, Σίγκμουντ. Ψυχολογία της ερωτικής ζωής. Μτφρ. Γιώργος Βαμβαλής. Αθήνα: Επίκουρος, 1984.
Fuentes, Agustin. Γιατί πιστεύουμε: η εξέλιξη και ο ανθρώπινος τρόπος ύπαρξης. Μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2023.
Τα περισσότερο διαβασμένα άρθρα του ίδιου συγγραφέα(s)