Μπορεί το μαθησιακό υλικό να διδάσκει; Το «Λέγειν», το «διδάσκειν» και τα όρια της τεχνητής διαλογικότητας στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση

Περίληψη

Η παρούσα μελέτη εξετάζει κριτικά τη θέση ότι το πολυμορφικό μαθησιακό υλικό στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση μπορεί να λειτουργεί ως πλήρες υποκατάστατο της διδασκαλίας. Βασιζόμενη στη φιλοσοφική προσέγγιση του D. Bakhurst και ιδίως στη διάκριση ανάμεσα στο «λέγειν» (telling as informing) και στο «διδάσκειν» (teaching as dialogical address), υποστηρίζει ότι η διδασκαλία δεν εξαντλείται στην οργάνωση και μετάδοση περιεχομένου, αλλά συγκροτείται ως διαπροσωπική σχέση «δεύτερου προσώπου», η οποία εμπλέκει ευθύνη, μαρτυρία και ζωντανή διαλογική ανταπόκριση. Η ανάλυση συνδέεται με την επιστημολογία της μαρτυρίας της G. E. M. Anscombe και με την έμφαση του L. Wittgenstein στην πρωτοκαθεδρία της εμπιστοσύνης στη συγκρότηση της γνώσης. Υποστηρίζεται ότι, μολονότι το μαθησιακό υλικό μπορεί να ενσωματώνει υψηλής ποιότητας διδακτικό σχεδιασμό και να υποστηρίζει ενεργές μορφές μάθησης, δεν ταυτίζεται με τη διδασκαλία ως διαπροσωπική σχέση δεύτερου προσώπου. Εξετάζονται, επίσης, σύγχρονες ενστάσεις που αφορούν τα ψηφιακά περιβάλλοντα και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, και καταδεικνύεται ότι η δυνατότητα διαλογικής ανταπόκρισης δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με αυτή τη μορφή διδασκαλίας. Συνεπώς, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση δεν μπορεί να περιοριστεί στη διανομή υλικού, αλλά απαιτεί τον σχεδιασμό σχέσεων διδασκαλίας, εφόσον επιδιώκει να παραμείνει πράγματι διδασκαλία και όχι απλώς οργάνωση και μετάδοση περιεχομένου.