Φιλοσοφικές προϋποθέσεις της Ανθρωπολογικής Παιδαγωγικής και Διδακτική των ασταθών μεθόδων

Παιδαγωγικ΄ός Λόγος, ΤΟΜΟΣ 30, ΤΕΥΧΟΣ 1, 2024
pdf
Δημοσιευμένα: Ιαν 18, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/plogos.44179
Λέξεις-κλειδιά:
ασταθείς μορφές αγωγής ανθρωπολογική διδακτική ανθρωπολογική παιδαγωγική
Βασίλειος Ε. Πανταζής
https://orcid.org/0000-0002-2523-110X
Περίληψη

Η ανθρωπολογική προσέγγιση της διδακτικής αναδεικνύει μια πλευρά του ανθρώπου που δεν συναντάται σε κανένα άλλο πλαίσιο συμπεριφοράς και σχέσεων. Ο Γερμανός φιλόσοφος και παιδαγωγός O.F. Bollnow (1903-1991) οδήγησε την παιδαγωγική σε γόνιμη σύνδεση με τον υπαρξισμό και ανέδειξε τις «ασταθείς μορφές της αγωγής». Ο Bollnow εξέτασε συγκεκριμένες μορφές αγωγής υπό την οπτική γωνία της σχέσης της φιλοσοφίας της ύπαρξης με την παιδαγωγική και δημιούργησε μια «ανθρωπολογική παιδαγωγική των ασταθών μεθόδων». Οι ασταθείς μορφές αγωγής προκαλούν έντονη συζήτηση όσον αφορά τις δυνατότητες εφαρμογής τους στην καθημερινή διδακτική πρακτική. Η διδακτική επίδραση της ανθρωπολογικής παιδαγωγικής των ασταθών μεθόδων του Bollnow και της σχολής του είναι πολύ σημαντική, κάτι που επιχειρείται να τεκμηριωθεί σε αυτό το κείμενο.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Articles
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 4.0.

Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους:

  1. Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης, ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την χρήση άδειας που υιοθετεί ο «Παιδαγωγικός Λόγος - Περιοδική Έκδοση για τις Επιστήμες του Ανθρώπου και την Εκπαίδευση» : Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 (CC BY-NC-ND). Αυτή η άδεια επιτρέπει στους άλλους να έχουν πρόσβαση στο έργο και να το μοιράζονται με άλλους, εφόσον κάνουν αναφορά σε αυτό, ωστόσο δεν μπορούν να το αλλάξουν με κανένα τρόπο ούτε να το χρησιμοποιούν για εμπορική χρήση.
  2. Οι συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για τη μη αποκλειστική διανομή της εργασίας, όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό.
  3. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων, καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Bloch, Charlotte (2000), “Flow: Beyond Fluidity and Rigidity. A Pheno-menological Investigation”, In: Human Studies, 23 (1): 43-61, Dord-recht: Kluwer Academic Publishers.
Boelhauve, Ursula (1997), Verstehende Pädagogik: die pädagogische Theo-rie Otto Friedrich Bollnows aus hermeneutischer, anthropologischer und ethischer Sicht im Kontext seiner Philosophie, LTV.
Bollnow, O. F. (1980), “Aspects of the Philosophy of Life”, In: Universitas-Stuttgart, [englische Ausgabe], 22 (1): 31-36, Stuttgart: Wissen-schaftlicher Verlag mbH.
Bollnow, O. F. (1977), Die Pädagogik der deutschen Romantik: von Arndt bis Fröbel, 3. überarbeitete Auflage, Stuttgart: Klett-Cotta.
Bollnow, O. F. (1975), Die anthropologische Betrachtungsweise in der Pä-dagogik, 3. unveränderte Auflage, Essen: Neue Deutsche Schule Ver-lagsgesellschaft mbH.
Bollnow, O. F. (1971/1986), Φι¬λο¬σο¬φι¬κή Παι¬δα¬γω¬γι¬κή, μτφ. Μα¬ρί¬α και Κώστας Βα¬ϊ¬νάς, Α¬θή¬να: Γρη¬γό¬ρη.
Bollnow, O. F. (1965/1976), “Methodische Prinzipien der pädagogischen Anthropologie”, In: Höltershinken, D. (Hrsg), Das Problem der pä-dagogischen Anthropologie im deutschsprachigen Raum, S. 247-251, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft [aus: Bildung und Er-ziehung, 18 (1965), S. 161-164].
Bollnow, O. F. (1963), “[Die Kraft zu leben]”, In: Die Kraft zu leben. Be-kenntnisse unserer Zeit, S. 21-43, Gütersloh: C. Bertelsmann Verlag.
Bollnow, O. F. (1962), “Begegnung und Bildung”, In: R. Guardini  O. F. Bollnow, Begegnung und Bildung, S. 25-52, 3. Auflage, Würzburg: Werkbund.
Bollnow, O. F. (1959/1977), Existenzphilosophie und Pädagogik. Versuch über unstetige Formen der Erziehung, Fünfte, durchgesehene Aufla-ge, Stuttgart-Berlin-Köln-Mainz: W. Kohlhammer.
Bollnow, O. F. (1958), Die Lebensphilosophie, Berlin-Göttingen-Heidelberg: Springer.
Bollnow, O. F. (1958/1970), Wesen und Wandel der Tugenden, Frankfurt/M-Berlin-Wien: Ullstein.
Bollnow, O. F. (1957/1968), Einfache Sittlichkeit. Kleine philosophische Aufsätze, Vierte Auflage, Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
Bollnow, O. F. (1956/1974), Das Wesen der Stimmungen, Fünfte Auflage, Frankfurt am Main: Vittorio Klostermann.
Bollnow, O. F. (1956/1976), “Das veränderte Bild vom Menschen und sein Einfluß auf das pädagogische Denken”, In: Erziehung wozu?, S. 33-47, Stuttgart: A. Kröner.
Bollnow, O. F. (1955/1972), Neue Geborgenheit. Das Problem einer Über-windung des Existentialismus, 3. überarbeitete Auflage, Stuttgart-Berlin-Köln-Mainz: W. Kohlhammer.
Döpp-Vorwald, H. (1977), Beiträge zur pädagogischen Anthropologie. Grundfragen der Erziehungswissenschaft II, Kastellaun: A. Henn.
Evans, Dylan (2002), Emotion: The Science of Sentiment, Oxford University Press
Fahrenbach, H. (1997), “Differentielle Interpretation, Strukturanalyse und offene Wesensfrage. O. F. Bollnows Beitrag zur Methodenreflexion philosophischer Anthroplogie”, In: Kümmel, F. (Hg.), Hermeneuti-sche Philosophie und Pädagogik, Freiburg-München: K. Alber.
Gudjions, Herbert (2003), Pädagogisches Grundwissen, 8., aktualisierte Auflage, Bad Heilbrunn/Obb.: Klinkhardt
Habermas, Jürgen (1997), Η Ηθική της Επικοινωνίας: Ηθική του διαλόγου – Σημειώσεις για ένα πρόγραμμα θεμελίωσης, Εισαγωγή-μτφρ. Κωνστα-ντίνος Καβουλάκος, Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις.
Θεοδωρόπουλος, Ι. Ε. (1998), Μεταξύ Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής: Σε αναζήτηση της χαμένης σωματικότητας και χρονικότητας του παιδιού, Αθήνα: Γρηγόρη.
Θεοδωρόπουλος, Ι. Ε. (1997), Με Άλλα Μάτια: Σχεδίασμα Φιλοσοφικής Παιδαγωγικής, Αθήνα: Γρηγόρη.
Θεοδωρόπουλος, Ι. Ε. (1996), Χρόνος και Εκπαίδευση, Β΄ έδοση, Αθήνα: Αναστασάκης.
Θεοδωρόπουλος, Ι. Ε. (1994), Οικολογία της Εκπαιδευτικής Πραγματικότητας, Αθήνα: Αναστασάκης.
Θεοδωρόπουλος, Ι. Ε. (1993), Φιλοσοφική Παιδαγωγική-Ανθρωπολογική Προοπτική, Αθήνα: Αναστασάκης.
Κοσσυβάκη, Φωτεινή (2003/2004), Εναλλακτική Διδακτική: Προτάσεις για τη μετάβαση από τη Διδακτική του Αντικειμένου στη Διδακτική του Ενεργού Υποκειμένου, Αθήνα: Gutenberg.
Κοσσυβάκη, Φωτεινή (1997/1998), Κριτική Επικοινωνιακή Διδασκαλία: Κρι-τική Προσέγγιση της Διδακτικής Πράξης, Αθήνα: Gutenberg.
Koerrenz, Ralf (2004), Otto Friedrich Bollnow: Ein pädagogisches Porträt, Weinheim und Basel: Beltz.
Ματσαγγούρας, Ηλίας (1998/2005), Θεωρία της Διδασκαλίας. Η προσωπική θεωρία ως πλαίσιο στοχαστικο-κριτικής ανάλυσης, τ. 1, Αθήνα: Gutenberg.
Μπρούζος Ανδρέας-Κοσσυβάκη Φωτεινή (1995/2004), «Η ανοιχτή διδασκα-λία ως μια δυνατότητα της κριτικής επικοινωνιακής διδακτικής», στο: Ηλίας Γ. Ματσαγγούρας, Η Εξέλιξη της Διδακτικής. Επιστημολογική Θεώρηση, σ. 325-357, Αθήνα: Gutenberg.
Πανταζής, Βασίλειος Ε. (2005), «Η δεύτερη ή ξένη γλώσσα ως θεμελιακό στοιχείο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης: Ανθρωπολογική-Παιδαγωγική θεώρηση», στο: Παντελής Γεωργογιάννης (επιμ.), Δια-πολιτισμική Εκπαίδευση – Τα ελληνικά ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα. 8ο Διεθνές Συνέδριο (Πάτρα, 8-10 Ιουλίου 2005), Τόμος ΙΙ, σ. 303-311, Πάτρα: Πανεπιστήμιο Πατρών-Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης-Κέντρο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης.
Schachtel, Ernest G. (1977), “Hope, Joy, Anxiety, and Pleasure”, In: Review of Existential Psychology and Psychiatry, 15 (2-3): 245-279, Brooklyn: Assoc. Exist. Psychol. Psychiat.
Shollenberger, Astrid (2003), Grundzüge einer Philosophie der Hoffnung: Die Beteutung der Krise om philosophischen und pädagogischen Denken von Otto Friedrich Bollnow, London: Turnshare Ltd.
Tischner, Wolfgang (1985), Der Dialog als grundlegendes Prinzip der Erziehung: Sein Begriff und seine Geltungsbegründung in neueren pädagogischen Theorieansätzen, Frankfurt am Main-Bern-New York: Verlag Peter Lang.
Χρυσαφίδης, Κώστας, (χ.χ.), Σύγχρονοι Διδακτικοί Προβληματισμοί, Αθήνα: Σμυρνιωτάκης.
Wehner Urlich (2002), Pädagogik im Kontext von Existezphilosophie: Eine systematische Umtersuchung im Anschluß an Eberhard Grisebach, Otto Friedrich Bollnow und Theodor Balllauff, Würtzburg: Königshausen & Neumann