Σχολική κοινωνική εργασία: Οικοσυστημικές παρεμβάσεις για την καλλιέργεια διαπολιτισμικής επικοινωνίας
Δημοσιευμένα:
mars 13, 2026
Λέξεις-κλειδιά:
Σχολική κοινωνική εργασία, οικοσυστημική προσέγγιση, διαπολιτισμική επικοινωνία, συμπερίληψη
Περίληψη
Το σημερινό σχολείο συνιστά πεδίο συνάντησης και αλληλεπίδρασης πολιτισμών, όπου κάθε φωνή είναι σημαντικό να ακούγεται και κάθε ταυτότητα να αναδεικνύεται. Το άρθρο εξετάζει τη δυναμική της σχολικής κοινωνικής εργασίας στο σύγχρονο σχολικό περιβάλλον, αναδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο της οικοσυστημικής προσέγγισης στην προώθηση της διαπολιτισμικής επικοινωνίας και της συμπερίληψης. Στηριζόμενο στη θεωρία του Bronfenbrenner, η μελέτη παρουσιάζει πώς οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ μικρο-, μεσο-, εξω- και μακροσυστημάτων μπορούν να διαμορφώσουν θετικά τη σχολική εμπειρία. Παράλληλα, αναλύει παραδείγματα πρακτικών παρεμβάσεων που ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ μαθητών/τριων, εκπαιδευτικών και γονέων σε πολυπολιτισμικά σχολικά περιβάλλοντα. Επισημαίνεται η ανάγκη για περαιτέρω έρευνα και ανάπτυξη εργαλείων αξιολόγησης, που θα εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητα και αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων.
Λεπτομέρειες άρθρου
- Πώς να δημιουργήσετε Αναφορές
-
Μητροπούλου Φ., & Νικολάου Γ. (2026). Σχολική κοινωνική εργασία: Οικοσυστημικές παρεμβάσεις για την καλλιέργεια διαπολιτισμικής επικοινωνίας. Διάλογοι! Θεωρία και πράξη στις επιστήμες αγωγής και εκπαίδευσης, 12, 136–150. https://doi.org/10.12681/dial.39798
- Τεύχος
- Τόμ. 12 (2026)
- Ενότητα
- Νέοι ερευνητές
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.
Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες της Αγωγής και Εκπαίδευσης διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στον/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο).
To Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και να χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου.
Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά, και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Βιβλιογραφία
Allen-Meares, P. (2015). Social work services in schools (7th ed.). Pearson Education.
Allen-Meares, P.,& Montgomery, K. (2015). School social work: A historical and contemporary view. https://catalogue.pearsoned.ca/assets/hip/us/hip_us_pearsonhighered/samplechapter/013394476X.pdf
Αραμπατζή, Ζ. (2013). Διαφορετικότητα και διαχείριση της στη σχολική τάξη. Παιδαγωγικός Λόγος, 1, 62–74.
Αστέρη, Θ. (2006). Η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών στο ελληνικό δημοτικό σχολείο. Αξιολόγηση του θεσμού βάσει της συστημικής θεωρίας και των αρχών του σχολείου για όλους(Διδακτορική διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών).
Banks, J. A., & McGeeBanks, C. A. (2019). Multicultural education: Issues and perspectives (10th ed.). Wiley.
Barrett, M. (2018). How schools can promote the intercultural competence of young people. European Psychologist, 23(1), 93–104. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000308
Bennett, M. (2013). Basic concepts of intercultural communication: paradigms, principles and practices (2nd ed.). Intercultural Press.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Bronfenbrenner, U., & Morris, P.A. (2006). The bioecological model of human development. In R. M. Lerner & W. Damon (Eds.), Handbook of child psychology: Theoretical models of human development (pp. 793–828). Wiley.
Bruun, J.,& Evans, R. (2018). Network analysis as a research methodology in science education research. Pedagogika, 68(2), 201–207.
Γιαβρής, Α., &Ψυχάρης, Σ. (2003). Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και η διαθεματικότητα. Στο Κ. Αγγελάκος (Επιμ.), Διαθεματικές προσεγγίσεις της γνώσης στο ελληνικό σχολείο. Μεταίχμιο.
Constable, R. (2016). The role of the school social worker. In C. Rippey Massat, M. S. Kelly, & R. Constable (Eds.), School social work: Practice, policy, and research (8th ed., pp. 3–24). LyceumBooks.
Crawford, M. (2020). Ecological systems theory: Exploring the development of the theoretical framework as conceived by Bronfenbrenner. Journal of Public Health Issues and Practices, 4(2), 170. . https://doi.org/10.33790/jphip1100170
Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791
Δημοπούλου-Λαγωνίκα, Μ., Ταυλαρίδου-Καλούτση, Α., & Μουζακίτη, Χ. (2009). Μεθοδολογία κοινωνικής εργασίας και μοντέλα παρέμβασης. Ελληνικά Γράμματα.
Epstein, J. L. (2018). School, family, and community partnerships: Preparing educators and improving schools (2nd ed.). Routledge.
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2014). Νόμιμη σύσταση των ΕΔΕΑΥ και καθορισμός των ιδιαίτερων καθηκόντων. https://edu.klimaka.gr/arxeio/nomothesia-fek/fek-315-2014-organwsh-edeay-klimaka.pdf
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2017). Καθήκοντα και αρμοδιότητες των κλάδων ΠΕ23 Ψυχολόγων και ΠΕ30 Κοινωνικών Λειτουργών στα σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής εκπαίδευσης. https://www.minedu.gov.gr/publications/docs2017/psyxologoi.pdf
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2021). Αναβάθμιση του σχολείου, ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις. https://www.e-nomothesia.gr/kat-ekpaideuse/nomos-4823-2021-phek-136a-3-8-2021-2.html
Fine, M. (1992). A systems-ecological perspective on home-school intervention. In M. Fine & C. Carlson (Eds.), The handbook of family- school intervention: A systems perspective (pp. 1–17). Prentice Hall.
Garbarino, J., & Ganzel, B. (2000). The human ecology of early risk. In J. P. Shonkoff & S. J. Meisels (Eds.), Handbook of early childhood intervention (pp. 76–93). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511529320.006
Germain, C. & Knight, C. (2020). The life model of social work practice: Advances in theory and practice. Columbia University Press.
Gitterman, A., Germain, C., & Knight, C. (2021). The life model of social work practice: Advances in theory and practice (4th ed.). Columbia University Press.
Gudykunst, W. B. (2004). Bridging differences: Effective intergroup communication (4th ed.). Sage Publications.
Hinner, M. B. (2018). Social ecological perspective on intercultural communication. In Y. Y. Kim (Ed.), The international encyclopedia of intercultural communication (pp. 1789–1796). Wiley Blackwell.
Hinner, M. B. (2020). Can the social ecological model help overcome prejudices? In B. Lewandowska-Tomaszczyk (Ed.) Cultural conceptualizations in language and communication (pp. 230–256). Springer.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2018). Cooperative learning: The foundation for active learning. Active Learning, 21(1), 9–20.
Καλαντζή-Αζίζη, Α. (Επιμ.). (2013). Προβλήματα Συμπεριφοράς στο Σχολείο. Πεδίο.
Καλλινικάκη, Θ. (1998). Κοινωνική Εργασία: Εισαγωγή στη θεωρία και την πρακτική της Κοινωνικής Εργασίας. Ελληνικά Γράμματα.
Καλλινικάκη, Θ., & Κασσέρη Ζ. (Επιμ.). (2014). Κοινωνική Εργασία στα θρανία των ετεροτήτων. Τόπος.
Kamenopoulou, L. (2016). Ecological Systems Theory: A valuable framework for research on inclusion and special educational needs/disabilities. Pedagogy, 88(4), 515–527.
Κανδυλάκη, Α. (2009). Κοινωνική Εργασία σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Τόπος.
Κανδυλάκη, Α. (2018). Κοινωνική εργασία, πολιτισμική ετερότητα και κριτικός αναστοχασμός. Τόπος.
Kapari, K., & Stavrou, P.D. (2010). School characteristics as predictors of bullying and victimization. International Journal of Violence and School, 80, 93–113.
Κατσαμά, Ε. (2014). Κοινωνική εργασία στην εκπαίδευση. Στο Θ. Καλλινικάκη & Ζ. Κασσέρη (Επιμ.), Κοινωνική Εργασία στα θρανία των ετεροτήτων (σσ. 57–84). Τόπος.
Κατσαμά, Ε. (2016). Παρεμβάσεις κοινωνικής εργασίας για την πρόληψη και την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο δημοτικό σχολείο. ΣτοX. Παναγιωτόπουλος (Eπιμ.),Κοινωνική εργασία και σχολείο. Εφαρμοσμένες διεπιστημονικές παρεμβάσεις(σσ. 19–39). Ιών.
Κατσαμά, Ε. (2024). Κοινωνική εργασία με ομάδες στο σχολείο. Τόπος.
Kelly, M. S., Raines, J. C, Stone, S. I., & Frey, A. J. (2010). School social work: An evidence-informed framework for practice. Oxford University Press.
Kelly, M. S., Massat, C. R., & Constable, R. (2021). School social work practice: Practice, policy and research (9th ed.). Oxford University Press.
Lempesi, G. (2019). Social work in the Greek schools: A review of policy texts. Journal of Social Science Research, 12, 3325–3330.https://doi.org/10.24297/jssr.v14i0.8416
Lustig, M. W., & Koester, J. (2013). Intercultural competence: Interpersonal communication across cultures. Pearson.
Μάγος, Κ., & Σιμόπουλος, Γ. (2010). Εκπαίδευση ενηλίκων και διαπολιτισμική ικανότητα. Μία έρευνα στις τάξεις διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας σε μετανάστες. Στο Δ. Βεργίδης & Α. Κόκκος (Eπιμ.), Εκπαίδευση ενηλίκων: Διεθνείς προσεγγίσεις και ελληνικές διαδρομές. Μεταίχμιο.
Μανιάτης, Π., (2014). Επικοινωνία και αλληλεπίδραση στην πολυπολιτισμική τάξη. Ανιχνεύοντας τα στερεότυπα και το ρόλο τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο Ε. Κατσαρού &Μ. Λιακοπούλου (Επιμ.), Θέματα διδασκαλίας και αγωγής στο πολυπολιτισμικό σχολείο. http://www.diapolis.auth.gr/epimorfotiko_uliko/images/pdf/keimena/yliko/enotita_c/maniatis.pdf
Ματσαγγούρας, Η. (2006). Η σχολική τάξη: Θεωρία και πράξη της διδασκαλίας. Εκδόσεις Γρηγόρη.
Μητροπούλου, Φ., & Νικολάου, Ν. (2023). Σχολική κοινωνική εργασία: Οικοσυστημικές παρεμβάσεις για την ένταξη των παιδιών Ρομά στο σχολείο. Στο Ε. Κανταρτζή & Α. Φουργκατσιώτης (Επιμ.), Πρακτικά 8ου Πανελλήνιου Συνεδρίου (σσ. 226–236).
Μητροπούλου Φ. (2025). Παρουσίαση προγράμματος παρέμβασης για την ενίσχυση της διαπολιτισμικής επικοινωνίας μεταξύ Ρομά και μη μαθητών/τριων στην τάξη. Στο Ε. Κανταρτζή, Ε. Τσιμέκας & Α. Φουργκατσιώτης (Επιμ.), Πρακτικά 10ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ΕΚΕΔΙΣΥ (σσ. 82–93).Μουσείο Σχολικής Ζωής.https://ekedisy.gr/praktika-10oy-panellinioy-synedrioy-ekpaideysi-kai-politismos-ston-21o-aiona/
Morris, K. (2018). Family support: policies for practices. In M. Davies (Ed.) Social work with children and families (pp. 12–25). Palgrave MacMillan
Μουζακίτης, Ά. (2011). Πέραν της ουσίας; Προβλήματα και προοπτικές της συστημικής θεωρίας του Luhmann. Intellectum, 08, 75–87. www.intellectum.org/tm/wp-content/uploads/2012/04/ITL08_074087_Systimiki-Theoriatou-Luhman_Angelos-Mouzakitis.pdf
National Association of Social Workers (NASW). (2002). NASW standards for school social work services.
National Association of Social Workers (NASW). (2012). Standards for school social work services. https://www.socialworkers.org/LinkClick.aspx?fileticket=1Ze4-9-Os7E%3D&portalid=0
Νικολάου, Γ. (2011). Διαπολιτισμική διδακτική. Το νέο περιβάλλον – βασικές αρχές. Πεδίο.
OECD. (2023). Equity and inclusion in education: Finding strength through diversity. https://doi.org/10.1787/e9072e21-en
Openshaw, L. (2008). Social work in schools: Principles and practices. The Guilford Press.
Παναγιωτόπουλος, Χ. (2016). Κοινωνική εργασία στην εκπαίδευση. Στο Χ. Παναγιωτόπουλος (Επιμ.). Κοινωνική εργασία και σχολείο. Εφαρμοσμένες διεπιστημονικές παρεμβάσεις (σσ. 19–39). Ιών.
Payne, M. (2020). How to use social work theory in Practice. An essential guide. The Policy Press.
Πολέμη-Τοδούλου, Μ. (2010). Η συστημική προσέγγιση: Κλειδί για έναν νέο εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Μετάλογος, 18.
Sanhueza-Henríquez, S. (2015). Understanding elementary and secondary students’ representation of cultural differences as reflected in the process of intercultural communication in school contexts. Nordic Psychology, 67(1), 65–86.
Sheldon, S. B., & Jung, S. B. (2018). The family engagement playbook: A guide to successful partnerships. Harvard Graduate School of Education.
Sheldon, S. B.,& Epstein, J. L. (2010). Involvement counts: Family and community partnerships and mathematics achievement. The Journal of Educational Research, 98(4), 196–207. https://doi.org/10.3200/JOER.98.4.196-207
Soliman, H. (2017). School social workers’ perception of school climate: An ecological system perspective. International Journal of School Social Work, 2(1), https://doi.org/10.4148/2161-4148.1017
Τζωρτζάκης, Κ.,& Τζωρτζάκη, Α. (2007). Οργάνωση και διοίκηση. Το μάνατζμεντ της νέας εποχής. Rosili.
UNESCO. (2022). Global education monitoring report 2022: Inclusion and education – All means all. UNESCO Publishing.
Zakrzewska-Oledzka, D., Markowska-Maniska, U., & Sawicki, K. (2020). Multilingualism and multimodality as key competences in the development of intercultural dialogue and intercultural cooperation. KnE Social Sciences. https://doi.org/10.18502/kss.v4i2.6324
