School social work: Ecosystemic interventions for strengthening intercultural communication

pdf7 (ελληνικά)
Published: Mar 13, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/dial.39798
Keywords:
School social work, ecosystemic approach, intercultural communication, inclusion
Foteini Mitropoulou
University of Patras
https://orcid.org/0000-0002-0149-1695
Georgios Nikolaou
University of Patras
https://orcid.org/0000-0002-3460-1141
Abstract

Today's school serves as a meeting point and interaction field for cultures, where every voice must be heard, and every identity should be highlighted. This article examines the dynamics of school social work in the modern educational environment, emphasizing the critical role of the ecosystemic approach in promoting intercultural communication and inclusion. Drawing on Bronfenbrenner's theory, the study demonstrates how interactions among micro-, meso-, exo-, and macrosystems can positively shape the school experience. Additionally, it analyzes practical intervention examples that enhance collaboration among students, educators, and parents in multicultural school settings. The need for further research and the development of evaluation tools to ensure the sustainability and effectiveness of these interventions is underscored.

Article Details
  • Section
  • New researchers
Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Authors who publish with this journal agree to the following terms:

  1. Authors retain copyright and grant the journal right of first publication with the work simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution Non-Commercial License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
  2. Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g. post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
  3. Authors are permitted and encouraged to post their work online (preferably in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access).
Downloads
Download data is not yet available.
References
Βιβλιογραφία
Allen-Meares, P. (2015). Social work services in schools (7th ed.). Pearson Education.
Allen-Meares, P.,& Montgomery, K. (2015). School social work: A historical and contemporary view. https://catalogue.pearsoned.ca/assets/hip/us/hip_us_pearsonhighered/samplechapter/013394476X.pdf
Αραμπατζή, Ζ. (2013). Διαφορετικότητα και διαχείριση της στη σχολική τάξη. Παιδαγωγικός Λόγος, 1, 62–74.
Αστέρη, Θ. (2006). Η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών στο ελληνικό δημοτικό σχολείο. Αξιολόγηση του θεσμού βάσει της συστημικής θεωρίας και των αρχών του σχολείου για όλους(Διδακτορική διατριβή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών).
Banks, J. A., & McGeeBanks, C. A. (2019). Multicultural education: Issues and perspectives (10th ed.). Wiley.
Barrett, M. (2018). How schools can promote the intercultural competence of young people. European Psychologist, 23(1), 93–104. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000308
Bennett, M. (2013). Basic concepts of intercultural communication: paradigms, principles and practices (2nd ed.). Intercultural Press.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Bronfenbrenner, U., & Morris, P.A. (2006). The bioecological model of human development. In R. M. Lerner & W. Damon (Eds.), Handbook of child psychology: Theoretical models of human development (pp. 793–828). Wiley.
Bruun, J.,& Evans, R. (2018). Network analysis as a research methodology in science education research. Pedagogika, 68(2), 201–207.
Γιαβρής, Α., &Ψυχάρης, Σ. (2003). Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και η διαθεματικότητα. Στο Κ. Αγγελάκος (Επιμ.), Διαθεματικές προσεγγίσεις της γνώσης στο ελληνικό σχολείο. Μεταίχμιο.
Constable, R. (2016). The role of the school social worker. In C. Rippey Massat, M. S. Kelly, & R. Constable (Eds.), School social work: Practice, policy, and research (8th ed., pp. 3–24). LyceumBooks.
Crawford, M. (2020). Ecological systems theory: Exploring the development of the theoretical framework as conceived by Bronfenbrenner. Journal of Public Health Issues and Practices, 4(2), 170. . https://doi.org/10.33790/jphip1100170
Darling-Hammond, L., Flook, L., Cook-Harvey, C., Barron, B., & Osher, D. (2020). Implications for educational practice of the science of learning and development. Applied Developmental Science, 24(2), 97–140. https://doi.org/10.1080/10888691.2018.1537791
Δημοπούλου-Λαγωνίκα, Μ., Ταυλαρίδου-Καλούτση, Α., & Μουζακίτη, Χ. (2009). Μεθοδολογία κοινωνικής εργασίας και μοντέλα παρέμβασης. Ελληνικά Γράμματα.
Epstein, J. L. (2018). School, family, and community partnerships: Preparing educators and improving schools (2nd ed.). Routledge.
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2014). Νόμιμη σύσταση των ΕΔΕΑΥ και καθορισμός των ιδιαίτερων καθηκόντων. https://edu.klimaka.gr/arxeio/nomothesia-fek/fek-315-2014-organwsh-edeay-klimaka.pdf
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2017). Καθήκοντα και αρμοδιότητες των κλάδων ΠΕ23 Ψυχολόγων και ΠΕ30 Κοινωνικών Λειτουργών στα σχολεία Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής εκπαίδευσης. https://www.minedu.gov.gr/publications/docs2017/psyxologoi.pdf
Εφημερίδα της Κυβέρνησης. (2021). Αναβάθμιση του σχολείου, ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις. https://www.e-nomothesia.gr/kat-ekpaideuse/nomos-4823-2021-phek-136a-3-8-2021-2.html
Fine, M. (1992). A systems-ecological perspective on home-school intervention. In M. Fine & C. Carlson (Eds.), The handbook of family- school intervention: A systems perspective (pp. 1–17). Prentice Hall.
Garbarino, J., & Ganzel, B. (2000). The human ecology of early risk. In J. P. Shonkoff & S. J. Meisels (Eds.), Handbook of early childhood intervention (pp. 76–93). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511529320.006
Germain, C. & Knight, C. (2020). The life model of social work practice: Advances in theory and practice. Columbia University Press.
Gitterman, A., Germain, C., & Knight, C. (2021). The life model of social work practice: Advances in theory and practice (4th ed.). Columbia University Press.
Gudykunst, W. B. (2004). Bridging differences: Effective intergroup communication (4th ed.). Sage Publications.
Hinner, M. B. (2018). Social ecological perspective on intercultural communication. In Y. Y. Kim (Ed.), The international encyclopedia of intercultural communication (pp. 1789–1796). Wiley Blackwell.
Hinner, M. B. (2020). Can the social ecological model help overcome prejudices? In B. Lewandowska-Tomaszczyk (Ed.) Cultural conceptualizations in language and communication (pp. 230–256). Springer.
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (2018). Cooperative learning: The foundation for active learning. Active Learning, 21(1), 9–20.
Καλαντζή-Αζίζη, Α. (Επιμ.). (2013). Προβλήματα Συμπεριφοράς στο Σχολείο. Πεδίο.
Καλλινικάκη, Θ. (1998). Κοινωνική Εργασία: Εισαγωγή στη θεωρία και την πρακτική της Κοινωνικής Εργασίας. Ελληνικά Γράμματα.
Καλλινικάκη, Θ., & Κασσέρη Ζ. (Επιμ.). (2014). Κοινωνική Εργασία στα θρανία των ετεροτήτων. Τόπος.
Kamenopoulou, L. (2016). Ecological Systems Theory: A valuable framework for research on inclusion and special educational needs/disabilities. Pedagogy, 88(4), 515–527.
Κανδυλάκη, Α. (2009). Κοινωνική Εργασία σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον. Τόπος.
Κανδυλάκη, Α. (2018). Κοινωνική εργασία, πολιτισμική ετερότητα και κριτικός αναστοχασμός. Τόπος.
Kapari, K., & Stavrou, P.D. (2010). School characteristics as predictors of bullying and victimization. International Journal of Violence and School, 80, 93–113.
Κατσαμά, Ε. (2014). Κοινωνική εργασία στην εκπαίδευση. Στο Θ. Καλλινικάκη & Ζ. Κασσέρη (Επιμ.), Κοινωνική Εργασία στα θρανία των ετεροτήτων (σσ. 57–84). Τόπος.
Κατσαμά, Ε. (2016). Παρεμβάσεις κοινωνικής εργασίας για την πρόληψη και την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο δημοτικό σχολείο. ΣτοX. Παναγιωτόπουλος (Eπιμ.),Κοινωνική εργασία και σχολείο. Εφαρμοσμένες διεπιστημονικές παρεμβάσεις(σσ. 19–39). Ιών.
Κατσαμά, Ε. (2024). Κοινωνική εργασία με ομάδες στο σχολείο. Τόπος.
Kelly, M. S., Raines, J. C, Stone, S. I., & Frey, A. J. (2010). School social work: An evidence-informed framework for practice. Oxford University Press.
Kelly, M. S., Massat, C. R., & Constable, R. (2021). School social work practice: Practice, policy and research (9th ed.). Oxford University Press.
Lempesi, G. (2019). Social work in the Greek schools: A review of policy texts. Journal of Social Science Research, 12, 3325–3330.https://doi.org/10.24297/jssr.v14i0.8416
Lustig, M. W., & Koester, J. (2013). Intercultural competence: Interpersonal communication across cultures. Pearson.
Μάγος, Κ., & Σιμόπουλος, Γ. (2010). Εκπαίδευση ενηλίκων και διαπολιτισμική ικανότητα. Μία έρευνα στις τάξεις διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας σε μετανάστες. Στο Δ. Βεργίδης & Α. Κόκκος (Eπιμ.), Εκπαίδευση ενηλίκων: Διεθνείς προσεγγίσεις και ελληνικές διαδρομές. Μεταίχμιο.
Μανιάτης, Π., (2014). Επικοινωνία και αλληλεπίδραση στην πολυπολιτισμική τάξη. Ανιχνεύοντας τα στερεότυπα και το ρόλο τους στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο Ε. Κατσαρού &Μ. Λιακοπούλου (Επιμ.), Θέματα διδασκαλίας και αγωγής στο πολυπολιτισμικό σχολείο. http://www.diapolis.auth.gr/epimorfotiko_uliko/images/pdf/keimena/yliko/enotita_c/maniatis.pdf
Ματσαγγούρας, Η. (2006). Η σχολική τάξη: Θεωρία και πράξη της διδασκαλίας. Εκδόσεις Γρηγόρη.
Μητροπούλου, Φ., & Νικολάου, Ν. (2023). Σχολική κοινωνική εργασία: Οικοσυστημικές παρεμβάσεις για την ένταξη των παιδιών Ρομά στο σχολείο. Στο Ε. Κανταρτζή & Α. Φουργκατσιώτης (Επιμ.), Πρακτικά 8ου Πανελλήνιου Συνεδρίου (σσ. 226–236).
Μητροπούλου Φ. (2025). Παρουσίαση προγράμματος παρέμβασης για την ενίσχυση της διαπολιτισμικής επικοινωνίας μεταξύ Ρομά και μη μαθητών/τριων στην τάξη. Στο Ε. Κανταρτζή, Ε. Τσιμέκας & Α. Φουργκατσιώτης (Επιμ.), Πρακτικά 10ου Πανελλήνιου Συνεδρίου ΕΚΕΔΙΣΥ (σσ. 82–93).Μουσείο Σχολικής Ζωής.https://ekedisy.gr/praktika-10oy-panellinioy-synedrioy-ekpaideysi-kai-politismos-ston-21o-aiona/
Morris, K. (2018). Family support: policies for practices. In M. Davies (Ed.) Social work with children and families (pp. 12–25). Palgrave MacMillan
Μουζακίτης, Ά. (2011). Πέραν της ουσίας; Προβλήματα και προοπτικές της συστημικής θεωρίας του Luhmann. Intellectum, 08, 75–87. www.intellectum.org/tm/wp-content/uploads/2012/04/ITL08_074087_Systimiki-Theoriatou-Luhman_Angelos-Mouzakitis.pdf
National Association of Social Workers (NASW). (2002). NASW standards for school social work services.
National Association of Social Workers (NASW). (2012). Standards for school social work services. https://www.socialworkers.org/LinkClick.aspx?fileticket=1Ze4-9-Os7E%3D&portalid=0
Νικολάου, Γ. (2011). Διαπολιτισμική διδακτική. Το νέο περιβάλλον – βασικές αρχές. Πεδίο.
OECD. (2023). Equity and inclusion in education: Finding strength through diversity. https://doi.org/10.1787/e9072e21-en
Openshaw, L. (2008). Social work in schools: Principles and practices. The Guilford Press.
Παναγιωτόπουλος, Χ. (2016). Κοινωνική εργασία στην εκπαίδευση. Στο Χ. Παναγιωτόπουλος (Επιμ.). Κοινωνική εργασία και σχολείο. Εφαρμοσμένες διεπιστημονικές παρεμβάσεις (σσ. 19–39). Ιών.
Payne, M. (2020). How to use social work theory in Practice. An essential guide. The Policy Press.
Πολέμη-Τοδούλου, Μ. (2010). Η συστημική προσέγγιση: Κλειδί για έναν νέο εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Μετάλογος, 18.
Sanhueza-Henríquez, S. (2015). Understanding elementary and secondary students’ representation of cultural differences as reflected in the process of intercultural communication in school contexts. Nordic Psychology, 67(1), 65–86.
Sheldon, S. B., & Jung, S. B. (2018). The family engagement playbook: A guide to successful partnerships. Harvard Graduate School of Education.
Sheldon, S. B.,& Epstein, J. L. (2010). Involvement counts: Family and community partnerships and mathematics achievement. The Journal of Educational Research, 98(4), 196–207. https://doi.org/10.3200/JOER.98.4.196-207
Soliman, H. (2017). School social workers’ perception of school climate: An ecological system perspective. International Journal of School Social Work, 2(1), https://doi.org/10.4148/2161-4148.1017
Τζωρτζάκης, Κ.,& Τζωρτζάκη, Α. (2007). Οργάνωση και διοίκηση. Το μάνατζμεντ της νέας εποχής. Rosili.
UNESCO. (2022). Global education monitoring report 2022: Inclusion and education – All means all. UNESCO Publishing.
Zakrzewska-Oledzka, D., Markowska-Maniska, U., & Sawicki, K. (2020). Multilingualism and multimodality as key competences in the development of intercultural dialogue and intercultural cooperation. KnE Social Sciences. https://doi.org/10.18502/kss.v4i2.6324