Η θέση της διατροφής και της αειφορίας στα Αναλυτικά Προγράμματα προσχολικής εκπαίδευσης

pdf9
Δημοσιευμένα: Dec 24, 2025
DOI: https://doi.org/10.12681/dial.41592
Λέξεις-κλειδιά:
Παιδαγωγική γνώση περιεχομένου, τήξη και πήξη, νηπιαγωγοί, αξιολόγηση μάθησης
Γεώργιος Κρητικός
Πανεπιστήμιο Αιγαίου
https://orcid.org/0000-0002-1390-977X
Χαριστούλα Χατζηνικόλα
Πανεπιστήμιο Αιγαίου
https://orcid.org/0000-0002-1670-0496
Έλενα Χατζημπέη
Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου
https://orcid.org/0000-0002-9098-0342
Περίληψη

Η παρούσα έρευνα διερευνά τη θέση των εννοιών της διατροφής και της αειφορίας στα Αναλυτικά Προγράμματα προσχολικής εκπαίδευσης εστιάζοντας,  τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες (Κύπρος, Σουηδία, Νορβηγία και Ηνωμένο Βασίλειο). Η έρευνα αποσκοπεί στην ανάλυση του τρόπου ενσωμάτωσης των δύο αυτών εννοιών, με ιδιαίτερη έμφαση στη σύνδεσή τους με το γνωστικό πεδίο των Φυσικών Επιστημών. Μέσω ποσοτικής ανάλυσης περιεχομένου, εξετάστηκαν η συχνότητα εμφάνισης των σχετικών όρων και η θεματική τους τοποθέτηση στο εκάστοτε Αναλυτικό Πρόγραμμα. Τα αποτελέσματα έδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών. Στην Ελλάδα, η διατροφή εμφανίζεται κυρίως στο πλαίσιο της Φυσικής Αγωγής, χωρίς όμως να αναπτύσσεται από τη σκοπιά των Φυσικών Επιστημών, ενώ η αειφορία παρουσιάζεται σε περιορισμένο βαθμό, συνήθως αποσυνδεδεμένη από επιστημονικά ή διεπιστημονικά πλαίσια. Αντίθετα, το σουηδικό Αναλυτικό Πρόγραμμα φαίνεται ως παράδειγμα καλής πρακτικής, με την αειφορία να διατρέχει το σύνολο των γνωστικών πεδίων, περιλαμβάνοντας έντονη παρουσία στις Φυσικές Επιστήμες. Η Κύπρος καταγράφει υψηλή ενσωμάτωση, κυρίως με κοινωνικοπαιδαγωγική προσέγγιση, ενώ στο Αναλυτικό Πρόγραμμα του Ηνωμένου Βασιλείου κυριαρχεί η βιολογική διάσταση της διατροφής, με πλήρη απουσία της έννοιας της αειφορίας. Στη Νορβηγία φαίνεται μια περιορισμένη παρουσία και των δύο εννοιών. Η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για ουσιαστική αναδιαμόρφωση των Αναλυτικών Προγραμμάτων, με στόχο τη βαθύτερη ενσωμάτωση της διατροφής και της αειφορίας σε επιστημονικό πλαίσιο, κυρίως μέσω των Φυσικών Επιστημών, και την υιοθέτηση μιας παιδαγωγικής προσέγγισης, που να συνδυάζει τη βιωματική μάθηση, τη διεπιστημονικότητα και την καλλιέργεια στάσεων υπευθυνότητας από την πρώιμη παιδική ηλικία.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Ειδικό Θέμα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς των άρθρων που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, δίνοντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες της Αγωγής και Εκπαίδευσης διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0 και σύμφωνα με την άδεια μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στον/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς και με δικαίωμα τροποποίησης μόνον με παρόμοια διανομή (αν αναμείξετε, τροποποιήσετε, ή δημιουργήσετε πάνω στο υλικό, πρέπει να διανείμετε τις δικές σας συνεισφορές υπό την ίδια άδεια όπως και το πρωτότυπο).

To Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης διατηρούν το δικαίωμα να δημοσιεύουν, να αναπαραγάγουν, να παρουσιάζουν στο κοινό, να διανέμουν και να χρησιμοποιούν άρθρα που δημοσιεύονται στο Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης σε οποιοδήποτε μέσο και μορφή είτε μεμονωμένα είτε ως μέρη συλλογικών έργων, για όλο το χρόνο διάρκειας προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας και για όλες τις χώρες του κόσμου.

Αυτό περιλαμβάνει ενδεικτικά, και όχι αποκλειστικά, το δικαίωμα δημοσίευσης των άρθρων σε τεύχη του περιοδικού Διάλογοι! Θεωρία και Πράξη στις Επιστήμες Αγωγής και Εκπαίδευσης, αναπαραγωγής και διανομής μεμονωμένων αντιγράφων των άρθρων, αναπαραγωγής ολόκληρων των άρθρων σε άλλη έκδοση του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και αναπαραγωγής και διανομής των άρθρων ή περίληψης αυτών με χρήση πληροφορικού συστήματος αποθετηρίου.

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Berry E. M. (2019). Sustainable Food Systems and the Mediterranean Diet. Nutrients, 11(9), 2229. doi: 10.3390/nu11092229
Burlingame, B., & Dernini, S. (2012). Sustainable diets and biodiversity. Directions and solutions for policy research and action. Proceedings of the International Scientific Symposium Biodiversity and Sustainable Diets United Against Hunger. FAO. shorturl.at/8tR5m
Carraway-Stage, V., Hovland, J., Showers, C., Díaz, S., & Duffrin, M. W. (2015). Food-based science curriculum yields gains in nutrition knowledge. The Journal of school health, 85(4), 231–240. doi: 10.1111/josh.12243
Department of Education (2013). The national curriculum in England Key stages 1 and 2 framework document. shorturl.at/rE3U9
Department of Education (2023). International perspectives on early years. shorturl.at/kAHIi
Department of Education (2023). Sustainability leadership and climate action plans in education: The Department for Education's (DfE) sustainability leadership and climate action plans initiative. shorturl.at/GundG
Department of Education (2024a). Early years foundation stage statutory framework For group and school-based providers Setting the standards for learning, development and care for children from birth to five. shorturl.at/T2ZrG
Department of Education (2024b). Statutory framework for the early years foundation stage: Setting the standards for learning, development and care for children from birth to five (For childminders). shorturl.at/wwc5l
Department of Education (n.d.) The national curriculum: Overview. gov.uk/national-curriculum
Eurydice (2023). Sweden Early Childhood Education and Care. shorturl.at/GPM35
Eurydice (2024). Sweden Legislation and official policy documents. shorturl.at/gPphL
Eurydice (2025a). Greece: Early childhood education and care. European Commission. shorturl.at/dHGpi
Eurydice (2025b). Norway Overview. shorturl.at/WzBQW
Eurydice (2025c). Cyprus Early Childhood Education and Care. shorturl.at/7W32C
FAO (2010). Promoting Lifelong Healthy Eating Habits: A new deal school gardens. Food and Agriculture Organization of the United Nations. fao.org/4/i1689e/i1689e00.pdf
FAO (2012). Sustainable diets and biodiversity: directions and solutions for policy, research and action. B. Burlingame & S. Dernini (Eds.), Proceedings of the International Scientific Symposium "Biodiversity and Sustainable Diets United Against Hunger", FAO Headquarters.
Feinstein, N. W., & Kirchgasler, K. L. (2015). Sustainability in science education? How the Next Generation Science Standards approach sustainability, and why it matters. Science Education 99(1). 121–144. doi: 10.1002/sce.21137
Follong, B. M., Verdonschot, A., Prieto-Rodriguez, E., Miller, A., Collins, C. E., & Bucher, T. (2022). Nutrition across the curriculum: a scoping review exploring the integration of nutrition education within primary schools. Nutrition Research Reviews. 35(2), 181–196. doi: 10.1017/S0954422421000111
Grosso, G., Mateo, A., Rangelov, N., Buzeti, T., & Birt, C. (2020). Nutrition in the context of the Sustainable Development Goals. European journal of public health, 30(1), i19–i23. doi: 10.1093/eurpub/ckaa034
ΙΕΠ (2014). «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο Πρόγραμμα Σπουδών» Υποέργο 1, «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης», Επιστημονικό Πεδίο: πρώτη σχολική Ηλικία, Πρόγραμμα Σπουδών Νηπιαγωγείου.
Λοΐζου, & Παπαδημήτρη-Καχριμάνη (2020). Αναλυτικό Πρόγραμμα για την Αγωγή και Εκπαίδευση παιδιών Πρώτης Σχολικής Υπουργείο Παιδείας και Νεολαίας Αναλυτικό Πρόγραμμα Προσχολικής Εκπαίδευσης (3 Χρονών – Προδημοτική). shorturl.at/vtGOW
James, D. C., & Adams, T. L. (1998). Curriculum integration in nutrition and mathematics. The Journal of school health, 68(1), 3–6. doi: 10.1111/j.1746-1561.1998.tb03476.x
Kolbe, R. H., & Burnett, M. S. (1991). Content-analysis research: An examination of applications with directives for improving research reliability and objectivity. Journal of consumer research, 18(2), 243–250. doi: 10.1086/209256
Kondracki, N. L., Wellman, N. S., & Amundson, D. R. (2002). Content analysis: Review of methods and their applications in nutrition education. Journal of nutrition education and behavior, 34(4), 224–230. doi: 10.1016/s1499-4046(06)60097-3
Mclachlan, C., Fleer, M., & Edwards, S. (2017). Αναλυτικά προγράμματα προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας. Σχεδιασμός, αξιολόγηση και εφαρμογή. (Μ. Παπανδρέου, Επιμ.· Α. Γρίβα, Μτφ.). Gutenberg.
Miao, F., & Holmes, W. (2021). AI and Education. Guidance for Policy-makers. UNESCO Publishing.
Norwegian Directorate for Education and Training (2017). Framework Plan for Kindergartens, content and tasks. shorturl.at/WVBIH
OECD (2018). Engaging Young Children: Lessons from Research about Quality in Early Childhood Education and Care. OECD Publishing. doi: 10.1787/9789264085145-en
OECD (2020). Curriculum (re)design: A series of thematic reports from the OECD education 2030 project. OECD. shorturl.at/3a6lM
Ohlsson, A., Gericke, N. & Borg, F. (2024). Implementing education for sustainability in preschool: Teaching strategies and learning environments. Journal of Outdoor and Environmental Education. doi: 10.1007/s42322-024-00181-5
Ohlsson, A., Niklas Gericke, & Farhana Borg. (2022). Integration of education for sustainability in the preschool curriculum: A comparative study between the two latest Swedish curricula. Journal of Childhood, Education & Society, 3(1), 12–27. doi: 10.37291/2717638X.202231130
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2022). Πρόγραμμα Σπουδών Για την Προσχολική Εκπαίδευση – Διευρυμένη Εκδοχή (2η Έκδοση, 2022 ΙΕΠ). Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» του ΙΕΠ με MIS 5035542.
Quinlan, M. (2020). Five challenges to humanity: Learning from pattern/repeat failures in past disasters? The Economic and Labour Relations Review, 31(3), 444–466. doi: 10.1177/1035304620944301
Razza, R. A., & Brann, L. (2025). Integrating Social Emotional Learning, mindfulness, and nutrition education into curricula to promote self-regulation and healthy eating behaviors among preschoolers. Social and Emotional Learning: Research, Practice, and Policy, 5, 100081. doi: 10.1016/j.sel.2025.100081
Sadiq, M. B., Secondi, L., Velickova, E., Rocha, J. M., Rossi, L., Schmidt Rivera, X., Difonzo, G., Loizzo, M. R., & Ozögul, F. (2024). Editorial: Nutrition and sustainable development goal 12: responsible consumption. Frontiers in nutrition, 11, 1394417. doi: 10.3389/fnut.2024.1394417
Santos, A. F., Fernandes, C., Fernandes, M., Santos, A. J., & Veríssimo, M. (2022). Associations between Emotion Regulation, Feeding Practices, and Preschoolers’ Food Consumption. Nutrients, 14(19), 4184. doi: 10.3390/nu14194184
Skolverket (2018). Curriculum for the Preschool Lpfö 18. skolverket.se/getFile?file=4049
Swindle, T., Curran, G. M., & Johnson, S. L. (2019). Implementation Science and Nutrition Education and Behavior: Opportunities for Integration. Journal of nutrition education and behavior, 51(6), 763–774. doi: 10.1016/j.jneb.2019.03.001
Τσάφος, Β. (2014). Αναλυτικό Πρόγραμμα. Θεωρητικές προσεγγίσεις και εκπαιδευτικοί προσανατολισμοί. Αναζητώντας νέες σταθερές σε έναν αβέβαιο κόσμο. Μεταίχμιο.
Υπ. Απόφαση Αριθμ. 13646/Δ1/2023, Πρόγραμμα Σπουδών για την Προσχολική Εκπαίδευση. Εφημερίδα της Κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας (ΦΕΚ 687/10.2.2023 τ.Β).
ΥΠΔΒΜΘ (2011). Πρόγραμμα Σπουδών Νηπιαγωγείου 2011. Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) – Νέο πρόγραμμα σπουδών, στους Άξονες Προτεραιότητας 1, 2, 3 - Οριζόντια Πράξη», με κωδικό MIS 295450. Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Νεολαίας (χ.χ.). Αναλυτικά προγράμματα, δείκτες επιτυχίας – επάρκειας, H Πολιτική των Δεικτών Επιτυχίας και Δεικτών Επάρκειας στα Αναλυτικά Προγράμματα Προδημοτικής, Δημοτικής και Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης (Γυμνασιακός κύκλος). shorturl.at/5hAep
UNESCO (2020). Education for sustainable development: a roadmap. UNESCO. doi: 10.54675/YFRE1448
UNESCO (2024). Greening Curriculum Guidance: Teaching and learning for climate action. UNESCO. doi: 10.54675/AOOZ1758
United Nations (1987). Report of the world commission on environment and development: Our common future. shorturl.at/zwX4C
Utdannings directorate (2017). Core curriculum – values and principles for primary and secondary education. shorturl.at/EwdzR
Φωτεινός Δ. (2020). Αναλυτικά προγράμματα και εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα (1950-2020): H φονταμενταλιστική, άστοχη και τοτεμική εκπαίδευση, Συγκριτική και Διεθνής Εκπαιδευτική Επιθεώρηση, 24, 32–63.
Χατζηγεωργίου, Γ. (2004). Γνώθι το Curriculum. Ατραπός.
WHO (2021). Making every school a health-promoting school: global standards and indicators for health-promoting schools and systems. WHO & UNESCO. shorturl.at/BLO5u
WHO (2023). How school systems can improve health and well-being: topic briefs: nutrition Policy brief. WHO, UNICEF, & UNESCO. shorturl.at/wk0yt