Mια οικοσυστημική προσέγγιση των παραγόντων κινδύνου και ανθεκτικότητας στα παιδιά από διαζευγμένες οικογένειες

PDF
Δημοσιευμένα: lug 3, 2019
DOI: https://doi.org/10.12681/jret.17699
Λέξεις-κλειδιά:
Διαζύγιο Οικοσυστημική θεώρηση Παιδιά προσχολικής ηλικίας Παράγοντες κινδύνου και ανθεκτικότητας Συναισθηματική ευεξία
Χριστίνα Καρέλα
Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Κωνσταντίνος Πετρογιάννης
Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Περίληψη

Η παρούσα εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει τους παράγοντες κινδύνου και ανθεκτικότητας σε παιδιά από διαζευγμένες οικογένειες βάσει της οικοσυστημικής θεωρίας του Urie Bronfenbrenner. Συγκεκριμένα παρουσιάζονται σχετικά ευρήματα, όπως προέκυψαν από την επισκόπηση της βιβλιογραφίας, για την επίδραση ορισμένων εκ των σημαντικότερων παραγόντων του διαζυγίου στη συναισθηματική ευεξία των παιδιών. Οι παράγοντες αφορούν σε οντογενετικά χαρακτηριστικά του παιδιού (π.χ. φύλο, ηλικία, ικανότητα αντιμετώπισης στρεσογόνων καταστάσεων), σε βασικά δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά του μικροσυστήματος της διαζευγμένης οικογένειας (π.χ. γονικές συγκρούσεις πριν το διαζύγιο, ποιότητα σχέσης γονέα-παιδιού και γονικό στρες), σε χαρακτηριστικά των μεσοσυστημικών σχέσεων (π.χ. ευχέρεια επικοινωνίας με άλλο γονέα και σχέσεις μεταξύ διαζευγμένων γονέων), σε χαρακτηριστικά του εξωσυστήματος (π.χ. δίκτυα κοινωνικής υποστήριξης, επαγγελματική κατάσταση διαζευγμένου γονέα και ικανοποίηση από τη ζωή) και τέλος σε μακροσυστημικές αντιλήψεις και πεποιθήσεις για τις νέες μορφές οικογενειακής οργάνωσης. Κλείνοντας, υπογραμμίζεται η ωφέλεια της χρήσης ολιστικών προσεγγίσεων στη σχετική με το διαζύγιο έρευνα και γίνονται προτάσεις για περαιτέρω μελέτη του πεδίου.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς που δημοσιεύουν σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους :

1. Οι συγγραφείς διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, χορηγώντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό «Επιστημονική Επετηρίδα του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων»  διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0, σύμφωνα με την οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς.

2. Οι συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές, πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για την μη αποκλειστική διανομή του δημοσιευμένου στο περιοδικό έργου (π.χ. κατάθεση σε ένα ιδρυματικό αποθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την αναγνώριση της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό περιοδικό.

3. Στους συγγραφείς επιτρέπεται να δημοσιεύσουν την εργασία τους online (κατά προτίμηση σε ιδρυματικά αποθετήρια ή στην ιστοσελίδα τους) πριν και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγικές ανταλλαγές, όπως επίσης και παλαιότερες και ευρύτερες παραπομπές δημοσιευμένων εργασιών (The Effect of Open Access)

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικά Συγγραφέων
Χριστίνα Καρέλα, Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Η Χριστίνα Καρέλα γεννήθηκε το 1985 στη Πάτρα. Αποφοίτησε από το Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου και συνέχισε τις μεταπτυχιακές της σπουδές στην «Εξελικτική και Σχολική Ψυχολογία» στο Τμήμα Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 2017 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών (ΣΑΣ) του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Η διδακτορική διατριβή που εκπόνησε είχε τίτλο «Ψυχική ανθεκτικότητα σε  παιδιά διαζευγμένων οικογενειών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας: επαπειλητικοί και προστατευτικοί παράγοντες». Το 2009-2010 είχε παρακολουθήσει μετεκπαιδευτικό πρόγραμμα στην «Εισαγωγή στην παιδοψυχιατρική της βρεφικής και της νηπιακής ηλικίας» στη Θεσσαλονίκη. Μετέχει από το 2011 σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα στην Γνωστική Αναλυτική Ψυχοθεραπεία και είναι τακτικό μέλος της Πανελλήνιας Εταιρίας Γνωστικής Αναλυτικής Ψυχοθεραπείας. Έχει εργασιακή εμπειρία σε ιατροπαιδαγωγικές δομές και Κέντρα Ψυχικής Υγείας. Συγκεκριμένα τα τελευταία χρόνια απασχολείται, ως σχολική ψυχολόγος, σε δομές Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ & ΚΕ.Δ.Δ.Υ.), παρέχοντας διαγνωστικές, υποστηρικτικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες. Παράλληλα συμμετείχε επικουρικά στο έργο του Κέντρου Συμβουλευτικής & Ψυχολογικής Υποστήριξης του ΕΑΠ και ήταν μέλος της «Ομάδας Νέων Προγραμμάτων Σπουδών» του ΕΑΠ, όπου ήταν υπεύθυνη για το σχεδιασμό και την ανάπτυξη ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού των θεματικών ενοτήτων του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Διαχείριση Γήρανσης και Χρόνιων Νοσημάτων». Τα κύρια ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στους τομείς της αναπτυξιακής και συμβουλευτικής ψυχολογίας (π.χ. κοινωνικο-συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών, ανθεκτικότητα, πρώιμη παρέμβαση), από όπου έχουν προκύψει σχετικές δημοσιεύσεις και συμμετοχές σε πανελλήνια συνέδρια.

Κωνσταντίνος Πετρογιάννης, Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας

Αναφορές
Abidin, R. (1995). Parenting Stress Index. Charlottesville, VA: Pediatric Psychology Press.
Adamsons, K., & Pasley, K. (2006). Coparenting following divorce and relationship dissolution. Handbook of divorce and relationship dissolution. In M. A. Fine &J. H. Harvey (Eds.), Handbook of divorce and relationship dissolution (pp. 241-261). New York/London: Routledge-Taylor & Francis Group.
Allison, P., & Furstenberg, F. (1989). How marital dissolution affects children: Variations by age and sex. Developmental Psychology, 25(4), 540–549. DOI: 0012-1649/89/500.75
Amato, P. R. (1994). Life-span adjustment of children to their parents’ divorce. The Future of Children, 4(1), 143- 164. DOI: 10.2307/1602482
Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and the Family, 62, 1269–1287. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2000.01269.x
Amato, P. R. (2001). Children of divorce in the 1990s: an update of the Amato and Keith (1991) meta-analysis. Journal of Family Psychology, 15, 355-370. DOI: 10.1037/0893-3200.15.3.355
Amato, P. R., & Gilbreth, J. G. (1999). Nonresident fathers and children's well-being: A meta-analysis. Journal of Marriage and Family, 61(3), 557-573. DOI: 10.2307/353560.
Amato, P. R., & Keith, B. (1991). Parental divorce and the well-being of children: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 110, 26-46. DOI: 0033-2909/91/13.00
Amato, P. R., Loomis, L. S., & Booth, A. (1995). Parental divorce, marital conflict, and offspring well-being in early adulthood. Social Forces, 73, 895–916. DOI: 10.2307/2580551.
Ang, R. P. (2008). Dysfunctional parenting behaviors and parenting stress among mothers of aggressive boys. Child & Family Behavior Therapy, 30, 319–336.
Anthony, L. G., Anthony, B. J., Glanville, D. N., Naiman, D. Q., Waandersm C., & Shaffer, S. (2005). The relationships between parenting stress, parenting behaviour and preschoolers’ social competence and behaviour problems in the classroom. Infant and Child Development, 14, 133–154. DOI: https://doi.org/10.1002/icd.385
Astone, M., & McLanahan, S. S. (1994). Family structure, residential mobility, and school dropout: A research note. Demography, 31, 575–558. DOI: 10.2307/2061791
Baltes, P. B., Reese, H. W., & Nesselroade, J. R. (1988). Life-span developmental psychology: Introduction to research method. Hillsdale, NJ: Erlbaum.
Belsky, J. (1993). Etiology of child maltreatment: A developmental-ecological analysis. Psychological Bulletin, 114(3), 413-434.
Belsky, J., Putnam, S., & Crnic, K. (1996). Coparenting, parenting and early emotional development. New Directions for Child and Adolescent Development, 1996(74), 45-55. DOI: https://doi.org/10.1002/cd.23219967405
Βronfenbrenner, U. (1977). Toward an experimental ecology of human development. American Psychology, 32, 515-531. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0003-066X.32.7.513
Bronfenbrenner, U. (1979). Contexts of child rearing. American Psychologist, 34, 844–858. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.844
Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A. (1998). The ecology of developmental processes. In W. Damon & R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology, (Vol. 1: Theoretical models of human development, pp. 993-1023). New York: John Wiley and Sons.
Bryner, C. L. (2001). Clinical review: Children of divorce. Journal of American Board Family Practice, 14, 201-210.
Buchanan, C. M., Maccoby, E. E., & Dornbusch, S. M. (1996). Adolescents after divorce. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Buchanan, A., & Ritchie, C. (2004). What works for troubled children? Essex: Barnado's.
Chen, J., & George, R. A. (2005). Cultivating resilience in children from divorce families. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families, 20(10), 1-4.
Clarke-Stewart, K. A., Vandell, D. L., McCartney, K., Owen, M. T., & Booth, C. L. (2000). Effects of parental separation and divorce on very young children. Family Psychology, 14, 304–326. DOI:http://dx.doi.org/10.1037/0893-3200.14.2.304
Cowen, E. L., Pedro-Carroll, J. L., & Alpert-Gillis, L. J. (1990). Relationships between support and adjustment among children of divorce. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 31, 727-735. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1990.tb00813.x
Crnic, K. A., Gaze, C., & Hoffman, C. (2005). Cumulative parenting stress across the preschool period: Relations to maternal parenting and child behaviour at age 5. Infant and Child Development, 14, 117–132. DOI: https://doi.org/10.1002/icd.384
Das, C. (2010). Resilience, risk and protective factors for British-Indian children of divorce. Journal of Social Science, 25, 97-108. DOI: https://doi.org/10.1080/09718923.2010.11892869
Dodge, K. A., Bates, J. E., & Pettit, G. S. (1990). Mechanisms in the cycle of violence. Science, 250(4988), 1678-1684.DOI: 10.1126/science.2270481
Emery, R. E. (1982). Interparental conflict and the children of discord and divorce. Psychological Bulletin, 92, 310-330. DOI: 10.1037/0033-2909.92.2.310
Fogas. B. S., Wolchik, S. A., Braver, S. L. Freedom, D. S., & Bay, R. C. (1992). Locus of control as a mediator of negative divorce-related events and adjustment problems in children. Journal of Orthopsychiatry, 62, 589-598. DOI: https://doi.org/10.1037/h0079364
Furstenberg, F. F., & Teitler, J. O. (1994). Reconsidering the effects of marital disruption: What happens to children of divorce in early adulthood? Journal of Family Issues, 15(2), 173-190. DOI:http://dx.doi.org/10.1177/0192513X94015002002
Grossman, M., & Rowat, K. M. (1995). Parental relationships, coping strategies, received support, and well-being in adolescents of separated or divorced and married parents. Research in Nursing and Health, 18, 249–261. DOI: https://doi.org/10.1002/nur.4770180308
Grych, J. H., & Fincham, F. D., (1992). Interventions for children of divorce: Toward greater integration of research and action. Psychological Bulletin, 111, 434-454. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0033-2909.111.3.434
Hess, R. D., & Camara, K. A. (1979). Post-divorce family relationships as mediating factors in the consequences of divorce for children. Journal of Social Issues, 35(4), 79-96. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1979.tb00814.x
Hetherington, E. M. (1979). Divorce: A child's perspective. American Psychologist, 34, 851-858. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0003-066X.34.10.851
Hetherington, E. M. (1989) Coping with family transitions. Winners, losers, and survivors. Child Development, 60, 1–14. DOI: http://dx.doi.org/10.2307/1131066
Hetherington, E. M. (1993). An overview of the Virginia Longitudinal Study of Divorce and Remarriage with a focus on early adolescence. Journal of Family Psychology, 7(1), 39. DOI: 10.1037/0893-3200.7.1.39
Hetherington, E. M. (1999). Should we stay together for the sake of the children? In E. M. Hetherington (Ed.), Coping with divorce, single parenting and remarriage: A risk and resiliency perspective (pp. 93–116). Mahwah, NJ: Erlbaum.
Hetherington, E. M., & Camara, K. A. (1984). Families in transition: The process of dissolution and reconstitution. In R. Parke (Ed.), Review of child development research (pp. 398-439).Chicago: University of Chicago Press.
Hetherington, E. M., Cox, M., & Cox, R. (1978). The aftermath of divorce. In J. H. Stevens, Jr., & M. Mathews (Eds.), Mother-child, father-child relations. Washington, D.C.: National Association for the Education of Young Children.
Hetherington, E. M., Cox, M., & Cox, R. (1979). The development of children in mother-headed families. In D. Reiss & H. A. Hoffman (Eds.), The American family: Dying or developing? New York: Plenum Press.
Hetherington, E. M., Cox, M., & Cox, C. R. (1982). Effects of divorce on parents and children. In M. Lamb (Ed.), Nontraditional families (pp. 223-288). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
Hetherington, E. M., & Kelly, J. (2002). For better or for worse: Divorce reconsidered. New York: W. W. Norton.
Hetherington, E. M., & Stanley-Hagan, M. (1999). The adjustment of children with divorced parents: A risk and resiliency perspective. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 40, 129-140.DOI: 10.1017/S0021963098003394
Howell, S. H., Portes, P. & Brown, J. H. (1997) Gender and age differences in child adjustment to parental separation. Journal of Divorce and Remarriage, 27, 141- 158. DOI: https://doi.org/10.1300/J087v27n03_09
Johnston, J. R. (1995). Research update: Children’s adjustment in sole custody compared to joint custody families and principles for custody decision making. Family and Conciliation Courts Review, 33, 415–425. DOI: 10.1037//0893-3200.16.1.91
Καρέλα, Χ. (2017). Ψυχική ανθεκτικότητα σε παιδιά διαζευγμένων οικογενειών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας: επαπειλητικοί και προστατευτικοί παράγοντες (Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή). Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο-Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών.
Καρέλα, Χ., & Πετρογιάννης, Κ. (2017). Προάγοντας τη συναισθηματική ευεξία των μικρών παιδιών από διαζευγμένες οικογένειες: προστατευτικοί και επαπειλητικοί παράγοντες της διαδικασίας του διαζυγίου. Προφορική ανακοίνωση στο 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Θεσσαλονίκη, 10 έως 14 Μαΐου.
Καρέλα, Χ., & Πετρογιάννης, Κ. (2018). Διαζύγιο γονέων και συναισθηματική ευεξία παιδιών: Προγνωστικοί παράγοντες κινδύνου και ανθεκτικότητας. Στο Ε. Παπαλεοντίου-Λουκά (Επιμ.), Ψυχική υγεία παιδιού και εφήβου (σελ. 140-157). Αθήνα: Αρμός.
Kelly, J. B. (2000). Children’s adjustment in conflicted marriage and divorce: A decade review of research. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 39(8), 963-973. DOI: 10.1097/00004583-200008000-00007
Kelly, J. B., & Emery, R. E. (2003). Children’s adjustment following divorce: Risk and resilience perspectives. Family Relations: Interdisciplinary Journal of Applied Family Studies, 52(4), 352-362. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2003.00352.x
Kurdek, L. A. (1981). An integrative perspective on children's divorce adjustment. American Psychologist, 36(8), 375-385. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0003-066X.36.8.856
Kurdek, L. A. (1987). Children's adjustment to parental divorce: An ecological perspective. In J. P. Vincent (Ed.), Advances in Family Intervention. Assessment and Theory (Vol. 4, pp.l-31). Greenwich, CT: JAI Press.
Kurdek, L. A., & Blisk, D. (1983). Dimensions and correlates of mothers' divorce experience. Journal of Divorce, 6, 1-24. DOI: https://doi.org/10.1300/J279v06n04_01
Kurdek, L. A., Blisk, D., & Siesky, A. E. (1981). Correlates of children's long-term adjustment to their parents' divorce. Developmental Psychology, 17(5), 565-579. DOI: 10.1037/0012-1649.17.5.565
Lansford, J. E. (2009). Parental divorce and children's adjustment. Perspectives on Psychological Science, 4(2), 140-152.
Lengua, L. J., Wolchik, S. A., & Braver, S. L. (1995). Understanding children's divorce adjustment from an ecological perspective. Journal of Divorce & Remarriage, 22(3/4), 25-53. DOI: https://doi.org/10.1300/J087v22n03_03
Lengua, L. J., Wolchik, S. A., Sandler, I. N., &West, S. G. (2000). The additive and interactive effects of parenting and temperament in predicting problems of children of divorce. Journal of Clinical Child Psychology, 29, 232-244. DOI: https://doi.org/10.1002/per.467
Leon, K. (2003). Risk and protective factors in young children's adjustment to parental divorce: A review of the research. Family Relations, 52(3), 258-270. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1741-3729.2003.00258.x
Maccoby, E. E., & Martin, J. A. (1983). Socialization in the context of the family: Parent-child interaction. In E. M. Hetherington (Ed.), Handbook of Child Psychology (pp. 1-102). New York: Wiley.
McIntyre, A., Heron, R. L., McIntyre, M. D., Burton, S. J., & Engler, J. N. (2003). College students from families of divorce: Keys to their resilience. Journal of Applied Developmental Psychology, 24, 17-31. DOI: 10.1016/S0193-3973(03)00022-4
McLanahan, S. S., &Sandefur, G.(1994). Growing up with a single parent, What hurts, What helps. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Mednick, B. R., Baker, R. L., Reznick, C., &Hocevar, D. (1990). Long-term effects of divorce on adolescent academic achievement. Journal of Divorce, 13, 69–88. DOI: https://doi.org/10.1300/J279v13n04_05
Miller, A. C., Gordon, R. M., Daniele, R. J., & Diller, L. (1992). Stress, appraisal, and coping in mothers of disabled and nondisabled children. Journal of Pediatric Psychology, 17(5), 587-605. DOI: http://dx.doi.org/10.1093/jpepsy/17.5.587
Morris, M. H., & West, C. (2001). Post-Divorce conflict and avoidance of intimacy, Journal of Divorce & Remarriage, 35(3/4), 93-105. DOI: https://doi.org/10.1300/J087v35n03_06
Nord, C. W., & Zill, N. (1996). Non-custodial parents' participation in their children's lives: Evidence from the Survey of Income and Program Participation (Vol. 2). Department of Health and Human Services.
Norton, A. J., & Click, P. C. (1979). Marital instability in America: Past, present, and future. In G. Levinger & O. Moles (Eds.), Divorce and separation. New York: Basic Books.
Oppawsky, J. (2000). Parental bickering, screaming, and fighting: Etiology of the most negative effects of divorce on children from the view of the children. Journal of Divorce & Remarriage, 32(3/4), 141–147. DOI: https://doi.org/10.1300/J087v32n03_09
Osborne, C., Berger, L. M., & Magnuson, K. (2012). Family structure transitions and changes in maternal resources and well-being. Demography, 49, 23–47. DOI: 10.1007/s13524-011-0080-x
Pearson, W., & Hendrix, L. (1979). Divorce and the status of women. Journal of Marriage and the Family, 41, 375-385.
Πετρογιάννης, Γ. Κ. (2011). Η ψυχική ανθεκτικότητα υπό το πρίσμα της οικοσυστημικής προσέγγισης. Στο Ε. Παπάνης, Π. Γιαβρίμης, & Α. Βίκη (Επιμ.). Έρευνα και εκπαιδευτική πράξη στην ειδική αγωγή (σελ. 437- 467). Αθήνα: Εκδόσεις Σιδέρης.
Pett, M. A., Wampold, B. E., Turner, C. W., & Vaughan-Cole, B. (1999). Paths of influence of divorce on preschool children’s psychosocial adjustment. Journal of Family Psychology, 13, 145–164. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0893-3200.13.2.145
Pruett, M. K., Williams, T. Y., Insabella, G., & Little, T. D. (2003). Family and legal indicators of child adjustment to divorce among families with young children. Journal of Family Psychology, 17(2), 169-180. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0893-3200.17.2.169
Ramirez, R., Sandler, I. N., Balls, P., Wolchik, S. A., & West, S. (1988). Children's attitudes about divorce: Their relationship to divorce-related events and children's adjustment in an inner-city sample of children of divorce. Unpublished manuscript, Arizona: Arizona State University.
Rushena, E., Prior, M., Sanson, A., & Smart, D. (2005). A longitudinal study of adolescent adjustment following family transitions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 46, 353-363. DOI:10.1111/j.1469-7610.2004.00369.x
Sandier, I. N., Wolchik, S. A., Braver, S. L., & Fogas, B. (1991). Stability and quality of life events and psychological symptomatology of children of divorce. American Journal of Community Psychology, 19, 501-520. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00937989
Sandler, I. N., Tein, J. Y., Mehta, P., Wolchik, S., & Ayers, T. (2000). Coping efficacy and psychological problems of children of divorce. Child Development, 71(4), 1099-1118. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00212
Shaw, D. S., Winslow, E. B., & Flanagan, C. A. (1999). Prospective study of the effects of marital status and family relations on young children’s adjustment among African American and European American families. Child Development, 70, 742–755. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-8624.00053
Stolberg, A. L., Camplair, C., Cumer, K., & Wells, M. J. (1987). Individual, familial and environmental determinants of children's post-divorce adjustment and maladjustment. Journal of Divorce, 11(1), 51-70.
Τάνταρος, Σ. (2011). Οικογένεια και ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου: Θεωρητικές προσεγγίσεις &προβληματισμοί. Στο Σ. Τάνταρος (Επιμ.), Ανθρώπινη Ανάπτυξη & Οικογένεια (σελ. 15-34). Αθήνα: Εκδόσεις Πεδίο.
Thoits, P. A. (1986). Social support as coping assistance. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 54, 416-423. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0022-006X.54.4.416
Thompson, R. J., Gustafson, K. E., Hamlett, K. W., & Spock, A. (1992). Stress, coping, and family functioning in the psychological adjustment of mothers of children and adolescents with cystic fibrosis. Journal of Pediatric Psychology, 17(5), 573-585. DOI: https://doi.org/10.1093/jpepsy/17.5.573
Tschann, J. M., Johnston, J. R., Kline, M., & Wallerstein, J. S. (1990). Conflict, loss, change and parent-child relationships: Predicting children's adjustment during divorce. Journal of Divorce, 13, 1-22. DOI:https://doi.org/10.1300/J279v13n04_01
Vandewater, E. A., & Lansford, J. E. (1998). Influences of family structure and parental conflict on children's well-being. Family Relations, 47(4), 323-330.DOI: 10.2307/585263
Wallerstein, J. S., & Kelly, B. (1980). Surviving the breakup: How children and parents cope with divorce. New York: Basic Books.
Whiteside, M. F., & Becker, B. J. (2000). Parental factors and the young child’s post-divorce adjustment: A meta-analysis with implications for parenting arrangements. Journal of Family Psychology, 14, 5-26. DOI: http://dx.doi.org/10.1037/0893-3200.14.1.5
Wadsworth, M. E., & Compas, B. E. (2002). Coping with family conflict and economic strain: The adolescent perspective. Journal of Research on Adolescence, 12, 243-274. DOI:10.1111/1532-7795.00033
Wolchik, S. A., Ramirez, R., Sandler, I. P., Fisher, J. L., Organista, P. B., & Brown, C. (1993). Inner-city, poor children of divorce: Negative divorce-related events, problematic beliefs and adjustment problems. Journal of Divorce & Remarriage, 19, 1-20. DOI:https://doi.org/10.1300/J087v19n01_01
Wolchik, S. A., Wilcox, K. L., Tein, J. Y., & Sandler, I. N. (2000). Maternal acceptance and consistency of discipline as buffers of divorce stressors on children’s psychological adjustment problems. Journal of Abnormal Child Psychology, 28, 87-102.
Χατζηχρήστου, Χ. Γ. (1999). Ο χωρισμός των γονέων, το διαζύγιο και τα παιδιά. Η προσαρμογή των παιδιών στη διπυρηνική οικογένεια και στο σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.