Περί ανάπτυξης λόγος. Αποανάπτυξη και Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη: Εναλλακτικές προσεγγίσεις

pdf
Δημοσιευμένα: Απρ 4, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/plogos.45042
Αγγελική Γεροντέλη
Μαρία Κωτσοπούλου
Ελίνα-Στεργία Πιερή
Περίληψη

Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η συγκριτική θεώρηση των εννοιών της τοπικοποίησης, της αποανάπτυξης και της θεωρίας του Δημήτρη Ρόκου για την Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξης. Η τοπικοποίηση αποτελεί ένα εργαλείο για την αποανάπτυξη. Όπως κάθε τμήμα της αποανάπτυξης, δεν μπορεί να επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα αν πραγματοποιηθεί μεμονωμένα, χωρίς να έχουν προηγηθεί τα άλλα στάδια επαναπροσδιορισμού των αναγκών, ευθυνών και εννοιών σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η αποανάπτυξη επανατοποθετεί στο κέντρο της ανάπτυξης τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην οικολογία, την προστασία και τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, η αξιοβίωτη ολοκληρωμένη ανάπτυξη στο κέντρο της έχει τον άνθρωπο και τις συλλογικότητές του, καθώς από αυτούς εξαρτάται η διαχείριση και εκτίμηση του «ολικού» περιβάλλοντος και από αυτούς απαιτούνται οι κατάλληλες μεθοδικές συλλεκτικές δράσεις ενέργειες για την επίτευξη της ολοκληρωμένης ανάπτυξης.


 

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Articles
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 4.0.

Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους:

  1. Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης, ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την χρήση άδειας που υιοθετεί ο «Παιδαγωγικός Λόγος - Περιοδική Έκδοση για τις Επιστήμες του Ανθρώπου και την Εκπαίδευση» : Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 (CC BY-NC-ND). Αυτή η άδεια επιτρέπει στους άλλους να έχουν πρόσβαση στο έργο και να το μοιράζονται με άλλους, εφόσον κάνουν αναφορά σε αυτό, ωστόσο δεν μπορούν να το αλλάξουν με κανένα τρόπο ούτε να το χρησιμοποιούν για εμπορική χρήση.
  2. Οι συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για τη μη αποκλειστική διανομή της εργασίας, όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό.
  3. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων, καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας
Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Αναφορές
Carlsson, C., Manning, F., (2010). Nowtopia: strategic exodus? Antipode 42: 924–953.
Carter A., (2004), Some theoretical foundations for radical green politics. Environmental Values, 13 (3): 305-328
Demaria, F., Schneider, F., Sekulova, F. και Martinez‐Alier, J. (2013), Τι είναι η αποανάπτυξη; Από ένα σλόγκαν ακτιβιστών σε ένα κοινωνικό κίνημα. Στο Πέρα από το δίλλημα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ. Επιμέλεια έκδοσης και κειμένων: Καλλής Γ., Πετρίδης Π., Ηλιόσποροι. Μεταφρ. Κουτρούλης Γ. Εκδόσεις Ηλιόσποροι.
Fournier V., (2008). Έξοδος από την οικονομία: η πολιτική της αποανάπτυξης. Στο «Πέρα από το δίλλημα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ» Επιμέλεια έκδοσης και κειμένων: Καλλής Γ., Πετρίδης Π., Ηλιόσποροι. Μεταφρ. Κουτρούλης Γ. Εκδόσεις Ηλιόσποροι.
Gilbert, D., Gasparro, D., Kallis, G., Munoz-Sueiro, L., Grosinger, J., Tsagkari, M., Khan, F., Wright, G., & Varvarousis, A. (2026). Encountering degrowth. Environment and Planning E: Nature and Space: 25148486251414424. https://doi.org/10.1177/25148486251414424
Latouche S., (2013), Προς μια κοινωνία της λιτής αφθονίας: παρανοήσεις και διαμάχες γύρω από την αποανάπτυξη (μτφρ. Παπακριβόπουλος Β.). Αθήνα. Εκδόσεις των Συναδέλφων.
Latouche, S. (2010), Αποανάπτυξη: η λέξη και το νόημα της. Στο «Πέρα από το δίλλημα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ» Επιμέλεια έκδοσης και κειμένων: Καλλής Γ., Πετρίδης Π., Ηλιόσποροι. Μεταφρ. Κουτρούλης Γ. Εκδόσεις Ηλιόσποροι.
Latouche S., (2009), Farewell to Growth. Cambridge. Polity.
Latouche, S., (2008), Το στοίχημα της αποανάπτυξης (μεταφρ. Χ. Σαρίκα), Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Βάνιας.
Marty C. (2023) André Gorz’s Vision for Autonomy and Radical Frugality, Green European Journal. Διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://www.greeneuropeanjournal.eu/andre-gorzs-vision-for-autonomy-low-tech-and-radical-frugality/
Norberg-Schulz C., (1979), Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture.
Wilden, R.. (2008). Integral land consolidation - an approach for fulfillment of objectives of European Union policy on the development of rural areas. 133. 79-84.
Γεροντέλη Α., (2013). «Πρωτοβουλίες αλληλέγγυας, συνεργατικής, ανταλλακτικής οικονομίας. Μια εναλλακτική λύση στην πολυδιάστατη κρίση.», στο 7ο Διεπιστημονικό Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο του Ε.Μ.Π. και του ΜΕ.Κ.Δ.Ε. του Ε.Μ.Π., 12-15 /9/ 2013 (https://mirc.ntua.gr/foundation/7th_conference/ergasies/GERONTELH_AGGELIKH.pdf )
Καλλής Γ. και Πετρίδης Π., (2013), Συμπεράσματα: αποανάπτυξη, Ελλάδα και κρίση, στο Πέρα από το δίλλημα λιτότητα ή ανάπτυξη: 11 κείμενα για την ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ. Επιμέλεια έκδοσης και κειμένων: Καλλής Γ., Πετρίδης Π., Ηλιόσποροι. Μεταφρ. Κουτρούλης Γ. Εκδόσεις Ηλιόσποροι.
Δεβεράκη, Μ. & Πανταζής, Β. Ε. (2016), Ανθρωπολογική - Παιδαγωγική θεώρηση της Βασισμένης στον “Τόπο” Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Στο: Μανωλάς, Ε. Ι. & Τσαντόπουλος, Γ. Ε., Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Επικοινωνία [Θέματα Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, τόμος 8], 68-88, Ορεστιάδα: Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων.
Καστοριάδης Κ., (2010), Ακυβέρνητη κοινωνία: Συνεντεύξεις και συζητήσεις 1974-1997. Αθήνα: Ευρασία.
Κολέμπας Γ., (2012). Τι εστί Τοπικοποίηση; Του Γιώργου Κολέμπα, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα:https://tvxs.gr/apopseis/ti-esti-topikopoiisi-toy-giorgoy-kolempa/ (τελευταία πρόσβαση 29/01/2026).
Κολέμπας Γ., (2017), Επιστροφή προς τα …μπρος, Εκδόσεις Ταξιδευτής.
Κολέμπας Γ., (2017), Η διαφορετικότητα στον τρόπο ζωής και δράσης, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα:https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/i-diaforetikotita-ston-tropo-zois-kai-drasis/ (τελευταία πρόσβαση στις 29/01/2026).
Κολέμπας, Γ. (2009). Τοπικοποίηση: Από το παγκόσμιο στο τοπικό. Ένας οικολογικός κόσμος είναι δυνατός. Θεσσαλονίκη:Αντιγόνη.
Κολέμπας, Γ., (2016). Αποανάπτυξη και Κοινοτισμός, μαζί για έναν μετακαπιταλιστικό κόσμο. https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/apoanaptyksi-kai-koinotismos-mazi-gia-enan-metakapitalistiko-kosmo/ (τελευταία πρόσβαση 29/01/2026).
Κορσάβας, Μ., (2020). Η από-ανάπτυξη κατά τον Serge Latouche: σκέψεις για την αρχιτεκτονική και το δομημένο χώρο. Πτυχιακή Εργασία. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ.
Κουκούλας N., (2013), Η στρατηγική και οι πολιτικές της απομεγέθυνσης, Θεσσαλονίκη. Επιβλέπων καθηγητής: Γιώργος Γριτζάς, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: http://ikee.lib.auth.gr/record/133320/files/KoukoulasEEi.pdf , (τελευταία πρόσβαση 28/11/2020).
Λάλλας Δ. (2019) Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τμήμα Οικονομικής Επιστήμης. Μάθημα Οικονομική Κοινωνιολογία. Εαρινό Εξάμηνο 2018-19. διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://eclass.aueb.gr/modules/document/file.php/OIK270/%CE%9C%CE%AC%CE%B8%CE%B7%CE%BC%CE%B1%203%CE%BF.pdf , (τελευταία πρόσβαση 28/11/2020).
Πετρίδης, Π., (2013). Αποανάπτυξη! Η αναγκαιότητα ανάδυσης θετικών προταγμάτων στην Ελλάδα της κρίσης. Πρόταγμα, Τεύχος 6: 93-111.
Ρόκος, Δ.,(2018). Παιδεία και Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη, Εκδόσεις Κουκκίδα, Αθήνα
Ρόκος, Δ. (2017). Πολιτικές, Κοινωνικές και Πολιτισμικές όψεις της "πραγματικής" πραγματικότητας και η φιλοσοφία της Αξιοβίωτης Ολοκληρωμένης Ανάπτυξης, Επιστημονικό Συμπόσιο "Το πεδίο της κοινωνικής και πολιτικής φιλοσοφίας" αφιερωμένο στον Π. Νούτσο, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Ιωαννιτών, Ιωάννινα, 5-6 Μαίου 2017. διαθέσιμο στην ιστοσελίδα: https://drokos.webnode.gr/news/politikes-koinonikes-kai-politismikes-opseis-tis-pragmatikis-pragmatikotitas-kai-i-filosofia-tis-axioviotis-olokliromenis-anaptyxis/ , (τελευταία πρόσβαση στις 29/01/2026).
Ρόκος, Δ., (2007). “Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη της Ηπείρου. Προβλήματα, Δυνατότητες και Περιορισμοί ”, στο 4ο Διεπιστημονικό Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο του Ε.Μ.Π. και του ΜΕ.Κ.Δ.Ε. του Ε.Μ.Π. «Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη της Ηπείρου», Συνεδριακό Κέντρο Μετσόβου, 23-26 Σεπτεμβρίου 2004. Επιστημονική Επιμέλεια Καθ. Δ. Ρόκος, Εκδοτικός Οίκος Α.Α Λιβάνη,
Ρόκος, Δ. (2005). Αξιοβίωτη ολοκληρωμένη ανάπτυξη για ένα ειρηνικό και καλύτερο κόσμο. Στο: Ρόκος, Δ. (Επιμ). Περιβάλλον και Ανάπτυξη. Διαλεκτικές Σχέσεις και Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις, Αθήνα: Εναλλακτικές Εκδόσεις, σελ. 23-68.
Ρόκος, Δ.,(2004).“Η Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη στις ορεινές περιοχές. Θεωρία και πράξη”. Πρακτικά 3ου Διεπιστημονικού Διαπανεπιστημιακού Συνεδρίου «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών. Θεωρία και Πράξη», Ε.Μ.Πολυτεχνείο – Δήμος Μετσόβου, 7-10 Ιουνίου 2001, Συνεδριακό Κέντρο Μετσόβου, Μέτσοβο, Επιστημονική Επιμέλεια Καθ. Δ. Ρόκος, Εναλλακτικές Εκδόσεις, σελ. 79-140, Αθήνα
Ρόκος, Δ., (2003). Από τη "Βιώσιμη" ή "Αειφόρο" στην Αξιοβίωτη Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη. Αθήνα: Εκδοτικός Οίκος Α.Α. Λιβάνη.
Τζαβάρας Γ., (1990), Η θεμελιώδης Οντολογία του Martin Heidegger, εκδόσεις Λεβιάθαν.