Κινήματα διαμαρτυρίας στον ψηφιακό κόσμο

pdf (ελληνικά)
Publicado: Apr 4, 2026
DOI: https://doi.org/10.12681/plogos.44865
Κωνσταντίνος Ζέρβας
Resumen

Το άρθρο εξετάζει τον ρόλο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στη διαμόρφωση, την οργάνωση και τη δυναμική των σύγχρονων κινημάτων διαμαρτυρίας. Υποστηρίζεται ότι η εξάπλωση των ψηφιακών πλατφορμών έχει μετασχηματίσει τη συλλογική δράση, μειώνοντας το κόστος κινητοποίησης και συντονισμού, επιτρέποντας την ταχεία διάδοση πληροφοριών και διευκολύνοντας τη σύνδεση μεταξύ ατόμων και ομάδων με κοινούς στόχους. Παράλληλα, αναδεικνύεται ότι η διάδοση συναισθηματικά φορτισμένων εικόνων, βίντεο και αφηγήσεων ενισχύει την ορατότητα και τη βιωσιμότητα των κινημάτων, θολώνοντας τα όρια μεταξύ ψηφιακού και φυσικού χώρου.


Το κείμενο αναλύει τη διαμαρτυρία ως μορφή συλλογικής δράσης και παρουσιάζει τη μεταβολή του ρεπερτορίου διαμαρτυρίας στην ψηφιακή εποχή, από παραδοσιακές offline πρακτικές που υποστηρίζονται από το Διαδίκτυο έως νέες online μορφές ακτιβισμού, όπως ο εικονικός ακτιβισμός και ο hacktivism. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θεωρία της «συνδετικής δράσης», σύμφωνα με την οποία τα ψηφιακά δίκτυα διευκολύνουν χαλαρά συνδεδεμένες, αυτοοργανωμένες μορφές κινητοποίησης, συχνά χωρίς κεντρική ηγεσία ή ισχυρές συλλογικές ταυτότητες.


Μέσα από την περίπτωση της διαμάχης Brent Spar μεταξύ Greenpeace και Shell, το άρθρο δείχνει πώς το Διαδίκτυο μπορεί να ενισχύσει το αφήγημα μιας οργάνωσης, να κινητοποιήσει παγκόσμια κοινά και να ασκήσει πίεση σε ισχυρούς εταιρικούς δρώντες. Παράλληλα, εξετάζονται οι επικοινωνιακές στρατηγικές οργανώσεων όπως η Greenpeace και η PeTA, με ιδιαίτερη αναφορά στη «στρατηγική του σκανδάλου» και στη χρήση της αφήγησης ιστοριών (storytelling) για τη δημιουργία συναισθηματικής ταύτισης και δημόσιας πίεσης.


Συμπερασματικά, το άρθρο υποστηρίζει ότι τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης αποτελούν κρίσιμο εργαλείο για τα κινήματα διαμαρτυρίας και τις οργανώσεις υπεράσπισης, αν και η επιρροή τους δεν είναι απόλυτη ούτε ανεξάρτητη από το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τον συνδυασμό τεχνολογικών δυνατοτήτων, αφηγηματικών στρατηγικών και μορφών συλλογικής κινητοποίησης, ενώ ταυτόχρονα ενέχουν τον κίνδυνο πόλωσης και επιφανειακής συμμετοχής.

Article Details
  • Sección
  • Articles
Creative Commons License

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-SinDerivadas 4.0.

Οι Συγγραφείς που δημοσιεύουν εργασίες τους σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους:

  1. Οι Συγγραφείς διατηρούν τα Πνευματικά Δικαιώματα και χορηγούν στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης, ενώ ταυτόχρονα τα πνευματικά δικαιώματα της εργασίας προστατεύονται σύμφωνα με την χρήση άδειας που υιοθετεί ο «Παιδαγωγικός Λόγος - Περιοδική Έκδοση για τις Επιστήμες του Ανθρώπου και την Εκπαίδευση» : Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα 4.0 (CC BY-NC-ND). Αυτή η άδεια επιτρέπει στους άλλους να έχουν πρόσβαση στο έργο και να το μοιράζονται με άλλους, εφόσον κάνουν αναφορά σε αυτό, ωστόσο δεν μπορούν να το αλλάξουν με κανένα τρόπο ούτε να το χρησιμοποιούν για εμπορική χρήση.
  2. Οι συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές και πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για τη μη αποκλειστική διανομή της εργασίας, όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό αυτό (π.χ. κατάθεση σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την προϋπόθεση της αναγνώρισης και την αναφοράς της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό το περιοδικό.
  3. Το περιοδικό επιτρέπει και ενθαρρύνει τους συγγραφείς να καταθέτουν τις εργασίες τους μέσω διαδικτύου (π.χ. σε ένα ακαδημαϊκό καταθετήριο ή στους προσωπικές τους ιστοσελίδες) πριν και μετά από τις διαδικασίες της δημοσίευσης, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγική ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων, καθώς επίσης και σε γρηγορότερη και μεγαλύτερη χρήση και ευρετηρίαση της δημοσιευμένης εργασίας
Descargas
Los datos de descargas todavía no están disponibles.
Citas
Adamczyk, Gregor. Storytelling: Mit Geschichten Überzeugen. 2., 2. Auflage 2015. Haufe TaschenGuide 253. Freiburg im Breisgau: Haufe-Lexware, 2015.
Alimi, Eitan Y. “Repertoires of Contention.” In The Oxford Handbook of Social Movements. Edited by Donatella Della Porta and Mario Diani, 410–22. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press, 2015.
Bakir, Vian. “Greenpeace V. Shell: Media Exploitation and the Social Amplification of Risk Framework (SARF).” Journal of Risk Research 8, 7-8 (2005): 679–91. doi:10.1080/13669870500166898.
Baringhorst, Sigrid. Politik Als Kampagne: Zur Medialen Erzeugung Von Solidarität. Opladen: Westdeutscher Verlag, 1998.
Baringhorst, Sigrid. “Auswirkungen Der Digitalisierung Auf Soziale Bewegungen.” In Politik in Der Digitalen Gesellschaft. Zentrale Problemfelder Und Forschungsperspektiven. Edited by Jeanette Hofmann et al., 151–70 (Band 1: Poliitk in der digitalen Gesellschaft). Bielefeld, Deutschland: Transcript, 2019.
Bennett, W. L., and Alexandra Segerberg. “The Logic of Connective Action.” Information, Communication & Society 15, no. 5 (2012): 739–68; Information, Communication & Society, 15(5), 739-768. doi:10.1080/1369118X.2012.670661.
Bennett, W. L., Alexandra Segerberg, and Shawn Walker. “Organization in the Crowd: Peer Production in Large-Scale Networked Protests.” Information, Communication & Society 17, no. 2 (2014): 232–60. doi:10.1080/1369118X.2013.870379.
Boulianne, Shelley. “Social Media Use and Participation: A Meta-Analysis of Current Research.” Information, Communication & Society 18, no. 5 (2015): 524–38. doi:10.1080/1369118X.2015.1008542.
———. “Twenty Years of Digital Media Effects on Civic and Political Participation.” Communication Research 47, no. 7 (2018): 947–66. doi:10.1177/0093650218808186.
Boulianne, Shelley, and Yannis Theocharis. “Young People, Digital Media, and Engagement: A Meta-Analysis of Research.” Social Science Computer Review 38, no. 2 (2020): 111–27. doi:10.1177/0894439318814190.
Breithaupt, Fritz. Das Narrative Gehirn: Was Unsere Neuronen Erzählen. Erste Auflage, Originalausgabe. Berlin: Suhrkamp, 2022.
Brunsting, Suzanne, and Tom Postmes. “Social Movement Participation in the Digital Age.” Small Group Research 33, no. 5 (2002): 525–54. doi:10.1177/104649602237169.
Castells, Manuel. Communication Power. 2nd ed. Oxford: Oxford University Press, 2013.
Dolata, Ulrich, and Jan-Felix Schrape. “Kollektives Handeln Im Internet. Eine Akteurtheoretische Fundierung.” Berliner Journal für Soziologie 24, no. 1 (2014): 5–30. doi:10.1007/s11609-014-0242-y.
Heiss, Raffael, and Jörg Matthes. “Mobilizing for Some.” Journal of Media Psychology 28, no. 3 (2016): 123–35. doi:10.1027/1864-1105/a000199.
Howard, Philip N., and Muzammil M. Hussain. “The Role of Digital Media.” Journal of Democracy 22, no. 3 (2011): 35–48. doi:10.1353/jod.2011.0041. https://www.researchgate.net/publication/236826345_The_Role_of_Digital_Media.
Johnson, April A., and Rebecca LeFebvre. “Contextual Predictors of Protest Behavior on Social Media: A #Ferguson Case Study.” Journal of Information Technology & Politics 15, no. 1 (2018): 50–65. doi:10.1080/19331681.2017.1354245.
Klandermans, Bert. The Social Psychology of Protest. Oxford, United Kingdom: Blackwell, 1997.
Morozov, Evgeny. The Net Delusion: How Not to Liberate the World. London, United Kingdom: Penguin Books, 2012.
Polletta, Francesca, and Nathan Redman. “When Do Stories Change Our Minds? Narrative Persuasion About Social Problems.” Sociology Compass 14, no. 4 (2020). doi:10.1111/soc4.12778.
Skoric, Marko M., Qinfeng Zhu, Debbie Goh, and Natalie Pang. “Social Media and Citizen Engagement: A Meta-Analytic Review.” New media & society 18, no. 9 (2016): 1817–39. doi:10.1177/1461444815616221.
Tilly, Charles, Ernesto Castañeda, and Lesley J. Wood. Social Movements, 1768-2018. 4th. ed. New York, NY: Routledge, 2020.
Tratschin, Luca. Protest Und Selbstbeschreibung: Selbstbezüglichkeit Und Umweltverhältnisse Sozialer Bewegungen. Bielefeld, Deutschland: Transcript, 2016.
van Laer, Jeroen, and Peter van Aelst. “Internet and Social Movement Action Repertoires: Opportunities and Limitations.” Information, Communication & Society 13, no. 8 (2010): 1146–71; Information, Communication & Society, 13(8), 1146-1171. doi:10.1080/13691181003628307.
van Stekelenburg, Jacquelien. “The Political Psychology of Protest.” European Psychologist 18, no. 4 (2013): 224–34. doi:10.1027/1016-9040/a000156.
van Zomeren, Martijn. “Four Core Social-Psychological Motivations to Undertake Collective Action.” Social and Personality Psychology Compass 7, no. 6 (2013): 378–88; Social and Personality Psychology Compass, 7(6), 378-388. doi:10.1111/SPC3.12031.
Zeitzoff, Thomas. “How Social Media Is Changing Conflict.” Journal of Conflict Resolution 61, no. 9 (2017): 1970–91. doi:10.1177/0022002717721392.