Τα συνωνυμικά ζεύγη της Νέας Ελληνικής και η συστηματική αξιοποίησή τους για τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου των μαθητών

PDF
Δημοσιευμένα: Οκτ 7, 2019
DOI: https://doi.org/10.12681/jret.19886
Λέξεις-κλειδιά:
Επικοινωνιακή προσέγγιση Διδασκαλία λεξιλογίου Συνωνυμικά ζεύγη Γλωσσική ποικιλία Περίσταση επικοινωνίας
Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
https://orcid.org/0000-0002-3295-3290
Αντωνία Μήτση
Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Περίληψη

Η νέα ελληνική γλώσσα εμφανίζει μια σειρά ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που οφείλονται τόσο στη μεγάλη ιστορική της διαδρομή όσο και σε μια σειρά κοινωνικών εξελίξεων και ειδικών συνθηκών που συνέβαλαν στη συντηρητική της φύση, γεγονός που είναι ιδιαίτερα εμφανές  στον λεξιλογικό τομέα, όπου η συγχρονία συμπλέκεται οργανικά με μια σειρά στοιχείων διαχρονικής μορφής τα οποία μάλιστα είναι σε μεγάλο βαθμό λειτουργικά και παραγωγικά. Οι διαπιστώσεις αυτές, σύμφωνα άλλωστε και με τις απόψεις πολλών ειδικών,  επιβάλλουν για τους μαθητές του δημοτικού σχολείου μια πρώτη επαφή με τη διαχρονία της γλώσσας σε λεξιλογικό επίπεδο, διαδικασία η οποία θα εντάσσεται στη συγχρονική εξέταση και λειτουργία της γλώσσας. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζουμε τα αποτελέσματα μιας πειραματικής διδασκαλίας που έγινε σε μαθητές της Γ΄ Δημοτικού και είχε ως στόχο τη δημιουργική εκμετάλλευση συνωνυμικών ζευγών του τύπου λαϊκό-λόγιο.

Λεπτομέρειες άρθρου
  • Ενότητα
  • Άρθρα
Creative Commons License

Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.

Οι συγγραφείς που δημοσιεύουν σε αυτό το περιοδικό συμφωνούν στους παρακάτω όρους :

1. Οι συγγραφείς διατηρούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί των άρθρων τους, χορηγώντας στο περιοδικό το δικαίωμα της πρώτης δημοσίευσης. Άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό «Επιστημονική Επετηρίδα του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων»  διατίθενται με άδεια Creative Commons 4.0, σύμφωνα με την οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται ελεύθερα, με αναφορά στο/στη συγγραφέα και στην πρώτη δημοσίευση για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς.

2. Οι συγγραφείς μπορούν να συνάπτουν ξεχωριστές, πρόσθετες συμβάσεις και συμφωνίες για την μη αποκλειστική διανομή του δημοσιευμένου στο περιοδικό έργου (π.χ. κατάθεση σε ένα ιδρυματικό αποθετήριο ή δημοσίευση σε ένα βιβλίο), με την αναγνώριση της πρώτης δημοσίευσης σε αυτό περιοδικό.

3. Στους συγγραφείς επιτρέπεται να δημοσιεύσουν την εργασία τους online (κατά προτίμηση σε ιδρυματικά αποθετήρια ή στην ιστοσελίδα τους) πριν και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής, καθώς αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγικές ανταλλαγές, όπως επίσης και παλαιότερες και ευρύτερες παραπομπές δημοσιευμένων εργασιών (The Effect of Open Access)

Λήψεις
Τα δεδομένα λήψης δεν είναι ακόμη διαθέσιμα.
Βιογραφικά Συγγραφέων
Νικολέττα Τσιτσανούδη-Μαλλίδη, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Επίκουρη Καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας, Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών

Αντωνία Μήτση, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Υποψήφια Διδάκτωρ Γλωσσολογίας

Αναφορές
Ακαδημία Αθηνών (2014). Χρηστικό λεξικό της Νεοελληνικής γλώσσας. Σύνταξη-Επιμέλεια: Χριστόφορος Χαραλαμπάκης. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο.
ΑΠΘ - ΙΝΣ. (1998). Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ - ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανώλη Τριανταφυλλίδη).
Browning R. (1969). Medieval and modern Greek. London: Hutchinson. Μετάφραση από τα Αγγλικά Δ. Σωτηρόπουλος. Αθήνα: Παπαδήμας.
Crystal, D. (1987).The Cambridge encyclopedia of language, Cambridge: CUP.
Ιορδανίδου, Α. (2010). Λεξικό λόγιων εκφράσεων της σύγχρονης Ελληνικής, Αθήνα: Πατάκης.
Κατσιμαλή, Γ. (1997). Η δομή της Ελληνικής Γλώσσας. Στο: ΕΛΛΑΣ, τόμος Α΄, Αθήνα: Πάπυρος, σ.σ. 47-58.
Μήτσης, Ν. (1995). Η διδασκαλία της γραμματικής στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Αθήνα: Gutenberg.
Μήτσης, Ν. (2004). Η διδασκαλία της γλώσσας υπό το πρίσμα της επικοινωνιακής προσέγγισης, Αθήνα: Gutenberg.
Μήτσης Ν. (2012).Το λεξιλόγιο. Θεωρητική προσέγγιση και διδακτικές εφαρμογές. Αθήνα: Gutenberg.
Μήτσης Ν. (2018). Η αξιοποίηση της γλωσσικής διαχρονίας για αποτελεσματικότερη διδασκαλία του ορθογραφικού συστήματος της Ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας. Περιοδ. Το Ελληνικό Βλέμμα- Revista de Estudos Helênicos da UERJ, No 4. RJ: 2018.
Μπαμπινιώτης, Γ. (1994). Ελληνική Γλώσσα. Παρελθόν, παρόν, μέλλον, Αθήνα: Gutenberg.
Μπαμπινιώτης, Γ. (1997). Η ιδιαιτερότητα της Ελληνικής Γλώσσας-Γενική επισκόπηση, Στο: ΕΛΛΑΣ, τόμος Α΄, Αθήνα: Πάπυρος, σ.σ. 15-24.
Μπαμπινιώτης, Γ. (1998α). Συνοπτική ιστορία της Ελληνικής γλώσσας, Αθήνα.
Μπαμπινιώτης, Γ. (1998β). Θεωρητική Γλωσσολογία - Εισαγωγή στη σύγχρονη Γλωσσολογία, Αθήνα.
Μπαμπινιώτης, Γ. (2002). Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.
Μπαμπινιώτης, Γ. (2008). Ορθογραφικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας.
Μπαμπινιώτης, Γ. (2018). Το Ελληνικό Αλφάβητο. Αθήνα: Κέντρο Λεξικολογίας ΙΚΕ
Mackridge, P. (1990). Η Νεοελληνική Γλώσσα. Μετάφραση από τα Αγγλικά Κ. Ν. Πετρόπουλος. Αθήνα: Πατάκης.
Mitsis, N. (1999). Diachrony as a means of more effective teaching of the vocabulary of Greek as a second (or foreign) language. Europe Plurilinge, Εd. Universitè Paris 8, pp. 227-235.
Παπαναστασίου Γ. (2008). Νεοελληνική ορθογραφία-Ιστορία, θεωρία, εφαρμογή. Θεσσαλονίκη: ΑΠΘ - ΙΝΣ.
Robins R. H. (1989). Σύντομη ιστορία της γλωσσολογίας. Μετάφραση: Αθ. Μουδοπούλου. Αθήνα: Νεφέλη.
Robinson A. (2002). The man who deciphered Linear B. The story of Michael Ventris. London: Thames & Hudson Ltd. Ελληνική μετάφραση (2004) από I.N. Αρβανίτη «Ο άνθρωπος που αποκρυπτογράφησε τη γραμμική Β. Η ιστορία του Μάικλ Βέντρις». Αθήνα: Πατάκης.
Saussure, F. de (1916).Cours de linguistique générale, Paris: Ανατύπωση του 1981 από τις εκδ. Payot (Επιμ. Tulio De Mauro).
Τομπαΐδης, Δ. (1978). Τα συνωνυμικά ζεύγη λόγιων και λαϊκών λέξεων της Κοινής Νεοελληνικής, Αθήνα.
Τομπαΐδης, Δ. (1998). Λεξιλογικά της Νέας Ελληνικής, Αθήνα: Επικαιρότητα.
ΥΠΕΠΘ-ΠΙ (1991). Οδηγίες για τη διδασκαλία της γραμματικής στις τάξεις Ε΄ και ΣΤ΄. Αθήνα: ΟΕΔΒ.
Χατζησαββίδης Σ. (2015). Η ορθογραφία στην ελληνική εκπαίδευση. Στον τόμο: «Γλωσσική Παιδεία - 35 Μελέτες αφιερωμένες στον καθηγητή Ναπολέοντα Μήτση", σελ. 274-284. Αθήνα: Gutenberg. (Επιμέλεια Γ. Ανδρουλάκης).
Χαραλαμπάκης Χριστόφ. (2001). Ορθογραφικά Προβλήματα της Νεοελληνικής. ΜΕΝΤΟΡΑΣ, ειδικό τεύχος «Η Ελληνική Γλώσσα στον 21ο αιώνα». Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, 185-202.
Τα περισσότερο διαβασμένα άρθρα του ίδιου συγγραφέα(s)